مهندسی اکوسیستم بیابان، جلد ۹، شماره ۲۷، صفحات ۲۱-۳۲

عنوان فارسی بررسی اثر بهره‌برداری سنتی(توزیع ، انتقال و مصرف) از منابع آب (جریان‌های سیلابی)، بر روند تخریب زمین و بیابانزایی در مناطق خشک (مطالعه موردی: دشت سیستان)
چکیده فارسی مقاله هدف از اجرای این پژوهش بررسی اثر بهره‌برداری سنتی از سیلاب بر روند بیانزایی در منطقه سیستان است. بدین منظور به صورت میدانی نحوه توزیع و بهره‌برداری از سیلاب‌های ورودی به منطقه سیستان مورد بررسی قرار گرفت. طی مطالعات کتابخانه‌ای نظام آبیاری حاکم در منطقه مشخص و عوامل موثر بر مدار گردش منابع آب سطحی تعیین شد. با وزن‌دهی این متغییرها براساس روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و تلفیق لایه‌های اطلاعاتی، نقشه الویت دسترسی بخش‌ها به منابع آب سطحی برآورد شد. با استفاده از تصویرسنجده‌های ETM (سال2002) و OLI (سال 2018) ماهواره لندست 7 و 8، نقشه کاربری اراضی مربوط به سال‌های 1382 و 1397 استخراج و با ارزیابی صحت طبقه‌‌بندی نقشه‌ها، عملیات آشکارسازی تغییرات با استفاده از روش مقایسه پس از طبقه‌بندی برای این نقشه‌ها انجام گرفت. در ادامه به منظور بررسی تاثیر نحوه بهره‌برداری از این منابع آبی بر روند بیابانزایی و تخریب اراضی در منطقه، نقشه‌های تغییرات کاربری‌ اراضی و الویت دسترسی مناطق به منابع آب سطحی با یکدیگر همپوشانی گردید. همچنین طی عملیات میدانی وضعیت زیست محیطی منطقه مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌های این پژوهش نشان داد توزیع و انتقال سیلاب‌های ورودی به منطقه سیستان با توجه به فصلی بودن و تداوم نامشخص آنها، محدودیت دسترسی به این منابع آب سطحی را در مناطقی از جمله شهرستان‌های هیرمند (بخش قرقری)، نیمروز (بخش پشت‌آب) و زابل(بخش‌ مرکزی) به همراه داشته است. با مقایسه تغییرات کاربری اراضی در دوره زمانی 16سال، یافته‌ها بیانگر افزایش 41 درصدی سطح اراضی بایر و همچنین کاهش به ترتیب61 ، 31 و 84 درصدی سطح زیر کشت محصولات کشاورزی، مناطق مسکونی و پهنه‌های آبی بوده است. بیشترین تغییرات‌ کاربری‌ها مربوط به تبدیل پهنه‌های آبی( معادل با12581 هکتار)، اراضی کشاورزی سیلابی (معادل با 22 /3073 هکتار) و مراتع ضعیف (معادل با 8/4495 هکتار) به اراضی بایر بوده که از لحاظ فضایی منطبق با مناطقی است که در دسترسی به جریان‌های سیلابی با محدودیت همراه می‌باشند. براین اساس با توجه به نتایج به دست آمده، محدودیت دسترسی به جریان‌های سیلابی با توجه به نظام آبیاری و شبکه آبرسانی سنتی، تغییرات محسوس کاربری اراضی را با تخریب اکوسیستم‌های وابسته به آب بهمراه داشته که باعث گسترش مناطق بیابانی و نقاط بحرانی در منطقه سیستان شده است. 
کلیدواژه‌های فارسی مقاله

عنوان انگلیسی Investigation The effect of Traditional Utilization (Distribution, Transmission and Consumption) of Water Resources (Flood streams) on Land Degradation and Desertification in Dry Areas (case study: Sistan plain)
چکیده انگلیسی مقاله Investigation the effect of traditional utilization (distribution, transmission and consumption) of water resources (flood streams) on land degradation and desertification in dry areas (case study: Sistan plain)   Introduction The water is one of the most important to life and development. Long-term access to water resources causes scientific and technological developments. In Iran too, located in the arid geography of the world, except. Water scarcity and it isn't normal management, creates critical water in the world that droughts are exacerbated and effects different aspect of life Environmental and socio-economic. Currently, according to the report of the United Nations Environment Programme 80 percentage of population in the world lives in places which haven't water security and 1.5 billion people with anhydrous risk are facing on earth. Iran is also located in the dry geography of the world has water problem. As the recent droughts in the country have caused to access and exploit water resources is one of the main concerns of the inhabitants of the dry regions of the country in agriculture, industry and drinking. According to the reports of World Bank mismanagement and inefficiency of irrigation systems are the most important reason water security in the world. Mismanagement of available water resources in arid region destruction of natural ecosystems dependent on water resources has followed in recent decades. As a result, changes land use in overtime and expanding desert areas ccausing environmental degradation.  Sistan region is from the arid regions of the country that recent drought has made difficult to access surface water resources which result is environmental degradation. The specific climatic conditions of this region are including: low precipitation (50mm), high temperature (48o), high transpiration (5000) and wind of 120 days. Sistan area water supplier floods are the result of rainfall in Afghanistan that is, for a limited period of time that the river flows that provide require water of 120,000 ha agriculture land   Materials and methods Aim of this research is study on investigating environmental impacts of traditional utilization from floods streams in sistan area. This research has done in Sistan region. This area laid southeastern bother Iran and Afghanistan. The Sistan region forms a part of the Dasht-e-Lut and hence exhibits extreme arid climatic regime. The region is nearly flat and featureless arid plain with an average height of 475–500m ASL in its eastern parts. To achieve this purpose, in field operation, the distribution and utilization of floods streams in Sistan area were investigated. During the library studies, the Irrigation system in the area was identified and the factors affecting the circulation of surface water resources were determined. By weighting of these variables using the Analytic Hierarchy Process (AHP) and integration of data layers, access priority map of sectors to the water resource was estimated. by the Landsat satellite images, land use map for the years 2003 and 2018 prepare and changes detection were carried out using comparison approach. Then the land use changes map were overlapped whit access priority map of sectors to the water resource. Result The findings of this study showed that, distribution and transmission of incoming floods to the Sistan area according to their seasonality and  uncertain continuity, causes has been limited access to these surface water resources in areas such as Hirmand (gorgory sector), Nimroz (poshth ab sector) and Zabul (Central sector). By comparing land use changes over a 16-year period, the findings indicate that 41 percent of the barren land has been increased and also reduced 61, 31 and 84 percent of agriculture, residential and water zone areas, respectively. Most land use changes concerning the conversion of Water zone, (equivalent to 12581 hectares) agriculture lands (equivalent to 3073/22 ha) and poor rangelands (equivalent to 4495/8 hectares) to barren lands and is spatially dependence to areas that had limited access to floods.   Discussion and Conclusion This study showed clears environmental effects of traditional utilization from water resource in Sistan area. Limited access to water resources according to irrigation system and traditional utilization, caused land use change by destruction of water-dependent ecosystems, which has increased the desert areas and critical points in the Sistan area. Therefore to Improving Environmental Condition and efficiency in production and utilization, require to new policies for proper utilization and management of water resources in the Sistan area.   Key words: AHP, Floods, Land use change, Irrigation system, Sistan.
کلیدواژه‌های انگلیسی مقاله AHP, Floods, Land use change, Irrigation system, Sistan.

نویسندگان مقاله معین جهان‌تیغ | Moeim Jahantigh
دانشگاه گرگان

علی نجفی‌نژاد | Ali Najafi Nejad
دانشگاه گرگان

منصور جهان‌تیغ | Mansour Jahantigh
مرکز تحقیقات سیستان

محسن حسینعلی‌زاده | Mohsen Hosienali Zadeh
دانشگاه گرگان


نشانی اینترنتی http://deej.kashanu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-614-2&slc_lang=fa&sid=1
فایل مقاله فایلی برای مقاله ذخیره نشده است
کد مقاله (doi)
زبان مقاله منتشر شده fa
موضوعات مقاله منتشر شده تخصصی
نوع مقاله منتشر شده پژوهشی
برگشت به: صفحه اول پایگاه   |   نسخه مرتبط   |   نشریه مرتبط   |   فهرست نشریات