سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه کاشان

برزگری, ودیعه, زارع, محمد, اختصاصی, محمدرضا, فاتحی نیا, مهدی. (1405). تحلیل عددی شبکه هیدروگرافی تیپ‌های ژئومرفولوژی دشت‌سرهای مناطق بیابانی با به کارگیری هندسه فرکتال (مطالعه موردی: دشت یزد- اردکان). سامانه مدیریت نشریات علمی, 15(50), 17-34. doi: ‎10.22052/deej.2026.257812.1123
ودیعه برزگری; محمد زارع; محمدرضا اختصاصی; مهدی فاتحی نیا. "تحلیل عددی شبکه هیدروگرافی تیپ‌های ژئومرفولوژی دشت‌سرهای مناطق بیابانی با به کارگیری هندسه فرکتال (مطالعه موردی: دشت یزد- اردکان)". سامانه مدیریت نشریات علمی, 15, 50, 1405, 17-34. doi: ‎10.22052/deej.2026.257812.1123
برزگری, ودیعه, زارع, محمد, اختصاصی, محمدرضا, فاتحی نیا, مهدی. (1405). 'تحلیل عددی شبکه هیدروگرافی تیپ‌های ژئومرفولوژی دشت‌سرهای مناطق بیابانی با به کارگیری هندسه فرکتال (مطالعه موردی: دشت یزد- اردکان)', سامانه مدیریت نشریات علمی, 15(50), pp. 17-34. doi: ‎10.22052/deej.2026.257812.1123
برزگری, ودیعه, زارع, محمد, اختصاصی, محمدرضا, فاتحی نیا, مهدی. تحلیل عددی شبکه هیدروگرافی تیپ‌های ژئومرفولوژی دشت‌سرهای مناطق بیابانی با به کارگیری هندسه فرکتال (مطالعه موردی: دشت یزد- اردکان). سامانه مدیریت نشریات علمی, 1405; 15(50): 17-34. doi: ‎10.22052/deej.2026.257812.1123

تحلیل عددی شبکه هیدروگرافی تیپ‌های ژئومرفولوژی دشت‌سرهای مناطق بیابانی با به کارگیری هندسه فرکتال (مطالعه موردی: دشت یزد- اردکان)

مهندسی اکوسیستم بیابان
مقاله 2، دوره 15، شماره 50، خرداد 1405، صفحه 17-34    اصل مقاله (1.37 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): ‎10.22052/deej.2026.257812.1123
نویسندگان
ودیعه برزگری1؛ محمد زارع* 2؛ محمدرضا اختصاصی3؛ مهدی فاتحی نیا4
1گروه مدیریت مناطق بیابانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد، شهر یزد
2گروه مدیریت مناطق بیابانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد،
3گروه مدیریت آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد، شهر یزد
4گروه ریاضی، دانشکده علوم، دانشگاه یزد، شهر یزد
چکیده
تجزیه‌وتحلیل کمّی تیپ‌های اراضی و رخساره‌های ژئومورفیک، در مطالعات ژئومورفولوژی و منابع طبیعی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در پژوهش حاضر، ویژگی‌های کمّی سه تیپ اراضی شامل دشت‌سر لخت، دشت‌سر اپانداژ و دشت‌سر پوشیده در دشت یزد- اردکان، مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است. هدف اصلی این پژوهش، تبیین ارتباط میان این لندفرم‌ها با هندسه و تراکم شبکه هیدروگرافی منطقه است. از مجموعه داده‌ها و ابزارهای متنوعی شامل تصاویر Google Earth، مدل رقومی ارتفاع حاصل از سنجنده ALOS PALSAR و نرم‌افزارهای تخصصی نظیر ArcGIS، ArcGIS Pro و Fractalys استفاده گردید. نخست، با انجام محاسبات بر روی نمونه‌های تصادفی با مساحت‌های ۱، ۴، ۹، ۱۶ و ۶۴ کیلومترمربع و نتایج تحلیل داده‌ها در نرم‌افزار Fractalys با استفاده از روش شمارش جعبه‌ای و مقایسه واریانس‌ها، مساحت ۹ کیلومترمربع به‌عنوان ابعاد بهینه پلات نمونه‌برداری برای محاسبه بُعد فرکتال شبکه هیدروگرافی در تیپ‌های دشت‌سر مورد مطالعه تعیین گردید. تحلیل نمودار انحراف معیار ابعاد فرکتال محاسبه‌شده نشان داد که تعداد بهینه پلات برای دشت‌سر لخت، اپانداژ و پوشیده به ترتیب ۱۵، ۱۷ و 18 نمونه است. به‌منظور اعتبارسنجی، مقادیر بُعد فرکتال 1۰ پلات برآوردی با مقادیر مشاهده‌ای در هر تیپ دشت‌سر، با مساحت ۹ کیلومترمربع مقایسه گردید. نتایج این پژوهش، در حوزه‌های بنیادی علم ژئومرفولوژی کمی، مدیریت پایدار سرزمین، کاربری اراضی، تحلیل فرآیندهای محیطی، جداسازی تیپ‌های ژئومرفولوژیک دشت‌سر قابل استفاده است. پیشنهاد می‌شود ارتباط بین مقدار بعد فرکتال در هر دشت‌سر را با پارامترهای هیدرولوژیکی در سایر دشت‌های ایران مرکزی بررسی شود.
کلیدواژه‌ها
تکنیک بعد فرکتال؛ دشت‌سر؛ شبکه هیدروگرافی؛ مدل رقومی ارتفاع؛ مناطق خشک
سایر فایل های مرتبط با مقاله
مراجع
  1. Abdeldjalil, M., Yousfi, S., 2020. Dentification of sands of dune and concretes using a granular model - Case of arid region. Case Studies in Construction Materials. 13.
  2. Alimoradi, M. Ekhtesasi, M.R. Taze, M. Karimi, H. 2018. Calculating the fractal dimension of geological formations and investigating its relationship with the sensitivity of formations, Natural Geographical Research (Geographical Research). 50(2):241-253.
  3. Alimoradi, M., Ekhtesasi, M.R., Taze, M., Karimi, H. 2019. Comparison of density and fractal dimension of drainage networks at different scales and accuracies (Case study: Ilam Province watersheds), Watershed Management. 10(19): 73-84.
  4. Allen, M., Brown, G.J., Miles, N.J., 1995. Measurement of Boundary Fractal Dimensions: Review of Current Techniques. Powder Technology, 84(1): 1-14.
  5. Asghari Saraskanroud, S. Zeinali, B. 2016. Study of Investigation of meandering pattern Germi Chay River in Azarbayjan Sharghi province by geomorphology and Fractal methods, Journal of Geographical Research. 30(4).
  6. Barzegari, V. Zare, M. Ekhtesasi, M.R. 2019. Comparison of dimensionless index of drainage network density and fractal dimension of drainage network in separating lithological units (Study area: Taft watershed, Yazd), Quantitative Geomorphological Research. 8(3): 80-96.
  7. Breslin M.C. Belward, J.A. Fractal dimensions for rainfall time series, Mathematics and Computers in Simulation (48): 437-446.
  8. Dong, Y.Y., Wang, P., Hua, Z.L., & Liu, X.D. (2024). River networks evolution under multiple stresses: A geometric and structural fractal perspective. Journal of Cleaner Production, 448, 141411. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2024.141411
  9. Ekhtesasi, M.R., 2010.Applied Geomorphology. Watershed Management Department, Faculty of Natural Resources, Yazd University.
  10. Elmizadeh, H. Mahpaykar, A. Saadatmand, M. 2014. Investigation of fractal theory in fluvial geomorphology: A case study of Zarrineh Fluvial, Quantitative Geomorphology Research. 3(2): 130-141.
  11. Farzami, 2019. https://fedika.ir/2019/history-of-geometry
  12.  
  13. Fattahi, M.H. Kamyab, S. 2018. Matching geomorphological properties of watershed and multi-fractal features of watercourse shape, Iranian Water Resources Research. 14th year. 5(47): 311-326.
  14. Fattahi, M.H. Talebzadeh, Z. 2017. The relationship between the compaction coefficient of a watershed and its fractal characteristics, Iranian Water Resources Research. 13(1): 191-203.
  15. Ghadampour, Z. Taleb Bidakhti, N. 2011. Calculating fractal dimension in meandering rivers using box counting method. Sixth National Congress of Civil Engineering
  16. Honifapour, M. Biabani, L. Zehtabian, GH.R. Khosravi, H. 2022. Identification of geomorphological facies in western Tehran province, case study: Mallard County, Gonbad Kavous University Journal of New Approaches in Water Engineering and Environment, Volume 1, Issue 2, p. 46-61.
  17. Karam, A. 2010. Chaos theory, fractals, and nonlinear systems in geomorphology, Physical Geography Quarterly, Year 3, Issue 8, Summer, p. 67-82.
  18. Mandelbrot, B., 1967. How long is the coast of Britain Statistical self-similarity and fractiona dimension. Science. (156): 636-638.
  19. Mandelbrot, B.B., 1977. Fractals: Form, Chance and Dimension. W.H. Freeman and Co, San Francisco, CA.
  20. Mandelbrot, B.B., 1983. The Fractal Geometry of Nature: W. H. Freeman. San Fransisco: 468.
  21. Mohammadi Khashouwi, M. Ekhtesasi, M.R. Spring 2019(a). Comparison of fractal dimension and geomorphological features in the management of the Aqda watershed, Environmental Erosion Research. 9(1): 62-84.
  22. Mohammadi Khashouwi, M. Ekhtesasi, M.R. Talebi, A. Hosseini, S.Z.A. 2019(b). Application of fractal dimension in sensitivity analysis of geological formations in arid regions (case study: Yazd-Ardakan plain watershed), Desert Ecosystem Engineering. 8th year. 24: 1-18.
  23. Mohammadi Khashouwi, M. Ekhtesasi, M.R. Talebi, A. Hosseini, S.Z.A. 2021. Accuracy of flow algorithms and SRTM ASTER DEMs and 1/25000 topographic maps in extracting fractal dimension of Iran's drainage network, Remote Sensing and GIS. Year 13. 1(49): 33-54.
  24. MohammadiKhoshoui, M., Ekhtesasi, M. R., & Talebi, A. (2024). Fractal dimension analysis for assessing erosion susceptibility in arid geological formations: A case study of the YazdArdakan catchment, Iran. https://doi.org/10.2139/ssrn.5002258
  25. Moradi, R. Taze, M. Sadeghinia, M. Ghanei-Bafeghi, M.J. 2017. Calculating fractal dimension in pebbles of Bare pediment plain using Fractalize software by box counting method. Fourth National Conference on Wind Erosion and Dust Storms.
  26. Nayyeri, H., Moradi, R., & Sanikhani, H. (2025). Fractal and morphometric characterization of drainage and fault systems in the tectonically active Mereg Basin, Western Iran. International Journal of River Basin Management. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/15715124.2025.2517831.
  27. Nazari Sarem, M. Dabiri, R. Ansari, M.R. Vosoughi Abedini, M. 2020. Estimating the fractal dimension of the geomorphology of the northern shores of the Persian Gulf using the box counting method, Quantitative Geomorphology Research. 9(2): 159-174.
  28. Nikora, V.I., Sapozhnikov, V.B., 1993. River network fractalgeometry and its computer simulation. Water Resources Research. (29): 3565-3575.
  29. Rezaei Moghadam, M.H. Tharvati, M.R. Asghari Saraskanroud, S. 2012. Investigating changes in the geometric pattern of the Ghezel Ozon River using fractal geometry analysis, Geography and Planning, 40.
  30. Rozi Talab, A. 2011. An Introduction to Fractal Geometry. Qashqai Publications, Takht-e Jamshid.
  31. Shen, X.H., Zou, L.J., Li, H.S., 2002. Successive Shift boxcounting Method for Calculating Fractal Dimension and Its Application in Identification of Fault. Acta Geol, Sin.-Engl. 76: 257-263.
  32. Smart Health Synrgy Companions Institute, iHosh, 2013. Biography of Great Mathematicians-Physicists: Henri Poincare. Website registration number: 43264. Available of: https://www.ihoosh.ir/article/20417.
  33. Tarboton, D.G., 1996. Fractal River Networks, Horton's Laws and Tokunaga Cyclicity. J. Hydrol, 187: 105-117.
  34. Thomas, I., Frankhauser, P. 2013. Fractal Dimensions of the Built-up Footprint: Buildings versus Roads. Fractal Evidence from Antwerp (Belgium). Environment and Planning B Planning and Design. 40(2) :310-329. DOI:10.1068/b38218.
  35. Zare, M., Behnia, N. & Gabriels, D. (2019). Assessment of Land Cover Changes Using Taguchi-Based Optimized SVM Classification Approach. Journal of the Indian Society of Remote Sensing 47(6), 45–52. https://doi.org/10.1007/s12524-018-0865-0 
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 140
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 85