تفاوتهای بافت سنتی و مدرن زواره براساس نظریۀ «شهر درخت نیست»: بررسی ساختار شهر ارگانیک در برابر ساختار درختوار | ||
| مطالعات معماری ایران | ||
| مقاله 12، دوره 14، شماره 28، اسفند 1404، صفحه 261-271 اصل مقاله (4.33 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/jias.2026.257728.1444 | ||
| نویسندگان | ||
| علی عبدی* 1؛ غلامحسین معماریان2؛ منا آذرنوش3 | ||
| 1دانشجوی کارشناسیارشد معماری مسکن، دانشگاه علم و صنعت ایران | ||
| 2استاد، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران | ||
| 3دکتری مرمت بنا و بافتهای تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان | ||
| چکیده | ||
| در دهههای اخیر، روند توسعۀ شهری و افزایش نیازهای جمعیتی و عملکردی، موجب دگرگونیهای چشمگیری در ساختار فضایی و کالبدی شهر زواره شده است. این شهر بهعنوان یکی از نمونههای شاخص شهرهای سنتی ایران، فرایندی از تحول تدریجی از بافت سنتی تاریخی بهسوی فرمهای جدید و مدرن شهری را تجربه کرده است؛ روندی که به تغییر در سازماندهی فضاها، استقرار کاربریها و الگوهای ارتباطی درون بافت منجر شده است. این مقاله ، با مرور منابع موجود، تفاوتهای بنیادین ساختار فضایی بافت سنتی و بافت شهری امروزی زواره را بر پایۀ نظریۀ «شهر درخت نیست» کریستوفر الکساندر بررسی میکند و پیامدهای این تفاوتها در گذار از شهر سنتی به معاصر را ارزیابی مینماید. اهداف مقاله، توضیح ساختار فضایی دو نوع بافت، شناسایی الگوهای فضایی سنتی، مقایسه با مدرن، و پیشنهاد راهکارهایی برای بهرهگیری از عناصر سنتی در برنامهریزی بافت جدید شهر زواره است. روش بررسی توصیفیتحلیلی بر پایۀ مطالعات کتابخانهای و مرور ادبیات است. مهمترین نکات از منابع نشان میدهد بافت سنتی زواره ساختار نیمهشبکهای ارگانیک با همپوشانی کاربریها و انعطافپذیری بالا دارد که پایداری را تضمین میکند؛ درمقابل، بافت مدرن درختوار با جداسازی عملکردها به بیهویتی منجر شده است. این تفاوتها بازتاب گذار از پویایی انسانمحور به عملکردگرایی انزواگرا هستند. درنتیجه، ادغام روابط ارگانیک سنتی در طراحی معاصر میتواند دستیابی به اصول شهرسازی پایدار را تسهیل کرده و برنامهریزان را به استفاده از اصول الکساندر برای احیای هستۀ تاریخی ترغیب نماید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شهر زواره؛ شهر درخت نیست؛ مدرنیته؛ ساختار نیمهشبکهای | ||
| مراجع | ||
|
آذرنوش، منا. 1401. واکاوی پدیدۀ متروک شدن محلاتِ تاریخی زواره بهمثابۀ نمونهای از شهرهای کوچک کویری در ایران. رسالۀ دکتری، دانشگاه هنر اصفهان.
الکساندر، کریستوفر. ۱۳۹۳. شهر درخت نیست. ترجمۀ شمین گلرخ و فرناز فرشاد. تهران: آرمانشهر.
حبیبی، سید محسن. ۱۳۸۷. از شار تا شهر: تحلیلی تاریخی از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن. تهران: دانشگاه تهران.
زمرشیدی، حسین. 1380. معماری ایران. تهران: انتشارات آزاد.
شاطریان، رضا. ۱۳۸۷. آثار تاریخی زواره. مجلۀ مطالعات تاریخی، 301ـ317.
طباطبایی زواره، سیده مریم، ولیبیگ، نیما، عظیمی، مریم، و شهبازی چگنی، بهروز. 1397. مقایسۀ کالبد خانههای چهارصفه و حوضخانهای سنتی شهر زواره. نشریۀ معماری اقلیم گرم و خشک 6 (7): 101ـ125.
غفاری، علی. ۱۳۷۹. زواره: شهری در حاشیۀ کویر. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
قبادیان، وحید. ۱۳۹۲. بررسی اقلیمی ابنیۀ سنتی ایران. تهران: دانشگاه تهران.
کسمایی، مرتضی. ۱۳۸۲. تفاوتهای چهارصفه در معماری سنتی زواره. مجلۀ معماری، 88ـ125.
گرجی مهلبانی، یوسف، موسیپور مقدم، زهرا، طاهرخانی، هاشم، و جوادیان، شیما. ۱۳۹۰. بررسی تأثیر اقلیم بر معماری و بافت زواره. فصلنامۀ مسکن و محیط روستا، ش. ۱۳۶: 17ـ32.
معماریان، غلامحسین. ۱۳۸۷. آشنایی با معماری مسکونی ایرانی: گونهشناسی درونگرا. تهران: سروش دانش.
معماریان، غلامحسین. ۱۳۹۴. مقدمهای بر مبانی طراحی معماری. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.
نصر، سید حسین. ۱۳۷۵. هنر و معنویت اسلامی. ترجمۀ رحیم قاسمیان. تهران: حوزۀ هنری.
Alexander, C. 1965 . A city is not a tree. Architectural Forum 122 (1): 58-62. Batty, M. 2019 . The new science of cities. MIT Press. Bettencourt, L. M. A. 2019 . Introduction to urban scaling theory: The city as a complex system. In Cities as complex systems (25-30). Springer. Mehaffy, M. 2017 . The legacy of Christopher Alexander. Journal of Urban Design 22 (1): 15-25. Salingaros, N. A. 2000 . The structure of pattern languages. ARQ: Architectural Research Quarterly 4 (2): 149-163. Wu, J., Wang, B., Ta, N., Zhou, K., and Chai, Y. 2022. Graph-based analysis of city-wide space configurations: The case of Zavareh. Cities, no. 109: 10-15. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 446 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 180 |
||