فنشناسی و آسیبشناسی قالی زربافت سالتینگ موزۀ فرش ایران | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 4، دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 14، شهریور 1404، صفحه 73-88 اصل مقاله (1.7 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2025.257596.1287 | ||
| نویسندگان | ||
| مینا کریمی1؛ حمیدرضا بخشندهفرد* 2؛ مهدی ابراهیمی علویجه3 | ||
| 1دانشآموخته کارشناسیارشد گروه مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی، گروه مرمت آثار و اشیاء فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران | ||
| 2دانشیار گروه مرمت آثار و اشیاء فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران، نویسندۀ مسئول | ||
| 3مدرس مدعو گروه فرش، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران | ||
| چکیده | ||
| دورۀ صفویه بهواسطۀ قالیهای برجایمانده، یکی از مهمترین ادوار در تاریخ قالیبافی ایران به شمار میرود. در میان آثار شاخص این دوره، قالیهای موسوم به «سالتینگ» جایگاهی ویژه دارند؛ آثاری که با وجود نام غیرایرانی، ازنظر ساختار و ویژگیهای فنی، از برجستهترین نمونههای هنر قالیبافی صفوی محسوب میشوند. پژوهش حاضر به مطالعۀ تطبیقی، تحلیل فنون ساخت و آسیبشناسی یکی از قالیهای زربافت سالتینگ دورۀ صفویۀ موجود در موزۀ فرش ایران پرداخته است. مطالعات فنشناسی با هدف شناسایی ساختار، مواد و فنون بهکاررفته در بافت اثر انجام شد. این قالی ترکیبی از الیاف پشم، ابریشم و نخهای فلزی گلابتون (نقره با روکش طلا) است. در بررسیهای میکروسکوپی، شیمیتر، لوپ دیجیتال و روشهای دستگاهی FTIR و SEM-EDS مشخص شد که تکنیک بافت از نوع لول و تکنیک گلابتونبافی از نوع سوفباف است. آزمونهای رنگسنجی نشان داد که در رنگرزی الیاف آبی از نیل و در الیاف قرمز لاکی از ترکیب رناس و قرمزدانه استفاده شده است. ازنظر ویژگیهای هنری و فنی، قالی دارای طرح و نقوش منطبق بر سنت قالیبافی صفوی بوده و وجود کتیبههایی با اشعار فارسی، از مهمترین شاخصههای آن است. ساختار ترکیبی ابریشم و پشم در کنار استفاده از نخهای فلزی گلابتون، از ویژگیهای برجستۀ این گروه از قالیها به شمار میرود. بررسیهای آسیبشناسی نشان داد که اثر دچار آلودگیهای سطحی، رنگپریدگی، دورنگی، پوسیدگی، پارگی، شکنندگی الیاف ابریشمی و فلزی و کمبود بخشهایی از بافت است. همچنین، الیاف فلزی گلابتون کدر و تیره شده و آنالیز SEM-EDS خوردگیهای سولفیدی و کلریدی را نشان داد که احتمالاً ناشی از شستوشوی گذشته و شرایط نامناسب نگهداری بوده است. این یافتهها شناخت دقیقی از وضعیت فعلی اثر و ویژگیهای فنی آن فراهم میسازد و جایگاه آن را در میان قالیهای صفوی روشنتر میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فنشناسی؛ آسیبشناسی؛ قالی سالتینگ؛ موزۀ فرش ایران | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
اسفندیاری، نازنین. (۱۳۸۴). حفاظت و نگهداری آثار پارچهای دورۀ صفویه مرمت یک قطعۀ زریبافی متعلق به دورۀ صفویه. پایاننامۀ کارشناسی ارشد منتشرنشده، دانشکدۀ هنر و معماری، تهران.
اربابزاده بروجنی، الهه. (۱۳۹۰). بررسی فنشناسانۀ الیاف فلزی گلابتون و اهمیت آن در کیفیت الیاف در درازمدت در بافتههای تاریخی. پایاننامۀ کارشناسیارشد منتشرنشده، دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده مرمت.
امینی، سرور. (۱۳۹۰). بررسی حفاظت فرشهای موزهای در ابعاد کوچک با مطالعۀ موردی نمونۀ فرش لهستانی واقع در موزۀ فرش. پایاننامۀ کارشناسی ارشد منتشرنشده. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکدۀ هنر و معماری.
پوپ، آرتور، و اکرمن، فیلیس. (۱۳۸۷). سیری در هنر ایران (از دوران پیش از تاریخ تا امروز). جلد پنجم و ششم. ویرایش سیروس پرهام. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
دریایی، نازیلا. (۱۳۹۰). قالیهای ایرانی و اسامی غیرایرانی. نشریۀ هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، شمارۀ ۴۵، ۴۵-۵۲.
سالاری، کامبیز. (۱۳۷۸). تأثیر دندانه و عوامل فیزیکی بر تخریب برخی رنگینههای طبیعی در منسوجات ابریشمی صفویه. پایاننامۀ کارشناسی ارشد منتشرنشده. دانشگاه هنر اصفهان. دانشکدۀ مرمت.
سلطانی، منا. (۱۳۸۵). مقایسۀ دیدگاه سنتی و نوین در مرمت فرش. پایاننامۀ کارشناسیارشد منتشرنشده. دانشگاه هنر اصفهان. دانشکدۀ مرمت.
صدری، نسرین. (۱۳۸۱). رنگرزی الیاف و نخ (پشم، ابریشم، پنبه). تهران: نشر فرهنگ اسلامی.
Denny, W. B. (2020). Color, expectations, and authenticity in oriental carpets: The case of the anhalt carpet in the metropolitan museum of art. The Textile Museum Journal, 47(1), 71-81. Eiland III, M. L. (2000). Scholarship and a controversial group of Safavid carpets. Iran, 38(1), 97-105. References Amini, S. (2011). A conservation study of small-scale museum carpets: A case study on a Polish carpet in the Carpet Museum of Iran. Unpublished master’s thesis, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Faculty of Art and Architecture. [InPersian]. ArbabzadehBoroujeni, E. (2011). A technical study of gilt-metal threads (golabatoon) and their long-term quality in historical textiles. Unpublished master’s thesis, Isfahan University of Art, Faculty of Conservation.[InPersian]. Chakraborty, J. N. (2011). An overview of dye fastness testing. Handbook of textile and industrial dyeing, 207–224. https://doi.org/10.1533/9780857093974.1.207](https://doi.org/10.1533/9780857093974.1.207) Daryaei, N. (2011). Iranian carpets and non-Iranian names. Honar-ha-ye Ziba.[In Persian]. Denny, W. B. (2020). Color, expectations, and authenticity in oriental carpets: The case of the Anhalt carpet in the Metropolitan Museum of Art. The Textile Museum Journal, 47(1), 71–81. Dussubieux, L., Naedel, R., Cunningham, H., Alden, H., & Ballard, M. W. (2005). Accuracy, precision, and investigation: Mordant analysis on antique textiles by methods. 14th Triennial Meeting, The Hague. Eiland III, M. L. (2000). Scholarship and a controversial group of Safavid carpets. Iran, 38(1), 97–105. Esfandiari, N. (2005). Conservation and preservation of Safavid textile artifacts: Restoration of a Safavid brocade piece. Unpublished master’s thesis, Faculty of Art and Architecture, Tehran.[In Persian]. Ghoreishi, S. M., &Haghighi, R. (2003). Chemical catalytic reaction and biological oxidation for treatment of non-biodegradable textile effluent. Chemical Engineering Journal, 95(1–3), 163–169. [https://doi.org/10.1016/S1385-8947(03)00100-1](https://doi.org/10.1016/S1385-8947%2803%2900100-1) Goldstein, J. I., Newbury, D. E., Michael, J. R., Ritchie, N. W., Scott, J. H. J., & Joy, D. C. (2017). Scanning electron microscopy and X-ray microanalysis. Springer. Hallett, J., & Santos, R. (2014). Interwoven knowledge: Understanding and conserving three Islamic carpets. Writing Material Culture History, 257. Kakuee, O., Fathollahi, V., Oliaiy, P., &Mesbahi, S. (2019). Investigation of mordants for dyeing of yarns in ancient Persian carpets (15th–17th century) by IBA methods. Nuclear Instruments and Methods in Physics Research SectionB: Beam Interactions with Materials and Atoms, 450, 294–298. Lee, J., Kim, M.-H., & Lee, K.-B. (2014). Analysis of natural dyes in archeological textiles using TOF-SIMS and other analytical techniques. Surface and Interface Analysis. [https://doi.org/10.1002/sia.5594](https://doi.org/10.1002/sia.5594) Margariti, C., Lukesova, H., & Gomes, F. B. (2024). Advanced analytical techniques for heritage textiles. Heritage Science, 12(1), 388. [https://doi.org/10.1186/s40494-024-01509-6](https://doi.org/10.1186/s40494-024-01509-6) MuseoNazionaledelBargello. (n.d.). MuseonazionaledelBargello. Retrieved September 17, 2025, from [https://bargellomusei.it/en/museum/museo-nazionale-del-bargello/]https://bargellomusei.it/en/museum/museo-nazionale-del-bargello/ Peets, P., Leito, I., Pelt, J., &Vahur, S. (2017). Identification and classification of textile fibres using ATR-FT-IR spectroscopy with chemometric methods. SpectrochimicaActa Part A: Molecular and Biomolecular Spectroscopy, 173, 175–181. [https://doi.org/10.1016/j.saa.2016.09.007](https://doi.org/10.1016/j.saa.2016.09.007 Pope, A., & Ackerman, P. (2008). A survey of Persian art: From prehistoric times to the present (Vols. 5–6; S. Parham, Ed.). Scientific and Cultural Publications Company. Richardson, E., Martin, G., Wyeth, P., & Zhang, X. (2008). State of the art: Non-invasive interrogation of textiles in museum collections. MicrochimicaActa, 162(3), 303–312. [https://doi.org/10.1007/s00604-007-0885-x](https://doi.org/10.1007/s00604-007-0885-x) Sadri, N. (2002). Dyeing of fibers and yarns (wool, silk, cotton). Farhang-e Eslami Publications. Salari, K. (1999). Effects of mordants and physical factors on the degradation of natural dyes in Safavid silk textiles. Unpublished master’s thesis, Isfahan University of Art, Faculty of Conservation. Shenai, V. A. (1990). Technology of textile fibres (Vol. 1). Bombay: Sevak Publications. Sinha, M. K., & Pandey, R. (2024). Non-metallic technical textiles: Materials and technologies. CRC Press. Soltani, M. (2006). A comparative study of traditional and modern approaches in carpet restoration. Unpublished master’s thesis, Isfahan University of Art, Faculty of Conservation. Suh, K. (2011). Conservation of a Safavid Persian carpet fragment: Two different approaches to treatment in 1980 and 2010. American Institute for Conservation, 39th Annual Meeting, Philadelphia, Pennsylvania, 80–85. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 195 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 37 |
||
