تحلیل ویژگیهای فرم و تزیین در زیرپاهای حنابندان دورههای قاجار و پهلوی در ایران | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 3، دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 14، شهریور 1404، صفحه 53-72 اصل مقاله (1.38 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2025.256859.1265 | ||
| نویسنده | ||
| مهدی ارجمند اینالو* | ||
| استادیار گروه هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز،ایران | ||
| چکیده | ||
| آیین حنابندان از رسوم کهن فرهنگ عامۀ ایران است که با مفاهیم زیباییشناسی، آیینی و اجتماعی درهمتنیده است. یکی از ابزارهای کمتر شناختهشدۀ این آیین، «زیرپای حنابندان» است که کارکردی همزمان کاربردی و نمادین دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، طبقهبندی و تحلیل ویژگیهای فرمی و تزیینی این اشیا در دورۀ قاجار و پهلوی، به روش توصیفیتحلیلی و با رویکرد توسعهای انجام شده است. دادهها ازطریق مطالعات میدانی در موزههای مردمشناسی و مجموعههای خصوصی ده استان کشور و نیز منابع مکتوب تاریخی گردآوری شدهاند. یافتهها نشان میدهد زیرپای حنابندان ازنظر جنس به سه دستۀ سنگی، چوبی و فلزی تقسیم میشوند که هریک دارای کیفیتهای بصری و سطح مهارت فنی متفاوتی هستند. نمونههای سنگی ساده و کاربردی، نمونههای فلزی با تنوع نقوش اما مهارت متوسط و نمونههای چوبی ظریف و منبتکاری شدهاند. تحلیل نتایج نشان میدهد تفاوت در فرم و نقش این آثار نهتنها به ویژگیهای فنی مواد اولیه بلکه به متغیرهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی جوامع تولیدکننده مرتبط است. این اشیا بهمثابۀ بازتابی از ذوق عامه، باورهای آیینی و بازنمایی هویت زنانه در آیین ازدواج، بخشی از میراث مادی و معنوی ایران را تشکیل میدهند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حنابندان؛ هنر عامه؛ تزیینات آیینی؛ فرهنگ عامۀ ایران؛ هنر قاجار؛ صنایعدستی سنتی | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
اسپنانی، محمدعلی. (۱۴۰۳). بررسی نقش سرمهدان در نقشپردازی دستبافتهای کاربردی. ماهنامۀ پژوهش در هنر و علوم انسانی، ۹ (۱)، پیاپی ۶۴، ۱-۸.
پوپ، ابراهام. (۱۳۸۷). سیری در هنر ایران: از دوران پیشاتاریخ تا امروز. ترجمۀ نجف دریابندری. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
تاورنیه، جان باتیست. (۱۳۳۶). سفرنامۀ تاورنیه. ترجمۀ ابوتراب نوری. اصفهان: نشر کتابخانۀ سنایی.
خوانساری، محمد بن حسین آقاجمال. (۱۳۴۹). عقاید النساء مشهور به کلثوم ننه، در عقاید النساء و مرآت البلهاء: دو رساله انتقادی در فرهنگ توده. چاپ محمود کتیرائی. تهران: طهوری.
دآلمانی، هانری رنه. (۱۳۷۸). از خراسان تا بختیاری. ترجمۀ غلامرضا سمیعی. چ۱. تهران:طاووس.
دلاواله، پیترو. (۱۳۷۰). سفرنامۀ پیترو دلاواله: قسمت مربوط به ایران. ترجمۀ شعاعالدین شفا. تهران:انتشارات علمی و فرهنگی.
دهخدا، علیاکبر. ۱۳۷۳. لغتنامه. ۱۵ ج. تهران- ایران: روزنه.
رفیعفر، جلالالدین، و کماللو، خدیجه. (۱۳۹۳). بررسی آیین حنابندان از دیرباز تاکنون (مطالعۀ اسنادی ۱۰ منطقه در ایران). فرهنگ و ادبیات عامه، ۲ (۴)، ۲۷-۵۳.
زرگری، علی. (۱۳۶۷). گیاهان دارویی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
سرنا، کارلا. (۱۳۶۲). سفرنامۀ مادام کارلا سرنا: آدمها و آیینها در ایران. ترجمۀ علیاصغر سعیدی. تهران: زوار.
سهیلی اصفهانی، بهروز، و صابر، زینب. (۱۴۰۱). گسست صنایعدستی ایران از هنرهای زیبا در نسبت با گفتمان سلطنتی قاجار با تأکید بر دوگانۀ هنرهای زیبا-هنرهای کاربردی. هنرهای صناعی ایران، ۵ (۲)، پیاپی ۹، ۱۲۹-۱۴۰.
شاردن، ژان. (۱۳۷۵). سیاحتنامۀ شاردن. ترجمۀ اقبال یغمایی. تهران: انتشارات توس.
شکورزاده، ابراهیم. (۱۳۶۳). عقاید و رسوم مردم خراسان. تهران:بینا.
شیمل، آنه ماری. (۱۳۸۰). راز اعداد: نمادگرایی اعداد در فرهنگ اسلامی. ترجمۀ فاطمه توفیقی. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
فروزانفر، بدیعالزمان. (۱۳۵۵). تصحیح کلیات شمس جلالالدین محمد بن محمد مولوی یا دیوان کبیر. تهران: نشر راد.
فقیری، ابوالقاسم. (۱۳۹۳). عروسی در فارس. شیراز: انتشارات نوید.
کنبای، شیلا. (۱۳۸۹). نماد و اسطوره در نگارگری ایرانی. ترجمۀ فرهاد قابوسی. تهران: امیرکبیر.
مسعود سعد سلمان. (۱۳۸۴). دیوان مسعود سلمان. به کوشش پرویز بابایی. تهران: نگاه.
منوچهری دامغانی. (۱۳۴۷). دیوان منوچهری. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی. چ۳. تهران: انتشارات کتابفروشی زوار.
مهستی گنجوی، طاهری شهاب، محمد، و فرامرزی، عبدالرحمن. (۱۳۴۷). دیوان مهستی گنجوی. تهران: ابن سینا.
نفیسی، سعید. (۱۳۳۶). محیط زندگی و احوال و اشعار رودکی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
Bourdieu, P. (1984). Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste. Translated by R. Nice. Cambridge, MA: Harvard University Press. d'Allemagne, H. R. (1911). Du Khorassan au pays des Backhtiaris: trois mois de voyage en Perse. Hachette. http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articl es/v12f2/v12f2034.html, retrieved August 2, 2009 https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451308 Jones, C. Catherine (2009). The Patterns of Persian Henna. Khansari , M. (1881). Kitabi Kulsum naneh, ou, le Livre des dames de la Perse, traduit et annote par J. Thonnelier, Paris: Ernest Leroux Editeur. Massé, H. (1938.) Croyances et coutumes persanes. (Vols. 1–2). G. P. Maisonneuve. Nasr, H. (1990). Art and Spirituality. New Delhi: Delhi. References Alam, H. (2008). Encyclopedia Iranica article on Henna. Aspenani, M. A. (2024). A study of the role of the "Sorma-dan" (Kohl Container) in the Design of Functional Textiles. Monthly Journal of Research in Art and Humanities, 9(1), Serial No. 64, 1-8. [in Persian] Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgment of taste. Translated by R. Nice. Canby, S. R. (2010). Symbol and myth in Persianpainting. Translated by Farhad Ghobadi. Tehran: Amir Kabir. [in Persian] Chardin, J. (1996). Chardin's travelogue. Translated by Eghbal Yaghmaei. Tehran: Toos Publications. [in Persian] d'Allemagne, H. R. (1911). Du Khorassan au pays des Backhtiaris: Trois mois de voyage en Perse. Hachette.Cambridge, MA: Harvard University Press. d'Allemagne, H. R. (1999). From Khorasan to Bakhtiari. Translated by Gholamreza Samiei. 1st Edition. Tehran: Tavoos. [in Persian] Della Valle, P. (11991). The travelogue of Pietro Della Valle: The Part Related to Iran. Translated by Shoa'eddin Shafa. Tehran: Scientific and Cultural Publications. [in Persian] Faghiri, A. (2014). Wedding customs in Fars. Shiraz: Navid Publications. [in Persian] Foruzanfar, B. (1976). Correction of "Kolliyat-e Shams" by Jalal al-Din Mohammad bin Mohammad Mowlavi, or "Divan-e Kabir". Tehran: Rad Publications. [in Persian] Jones, C. Catherine (2009).The patterns of Persian henna. Katiraei, Mahmoud. (1999). From khash to khash. Tehran: Sales Publications. [in Persian] Khansari, M. (1881).Kitabi Kulsum naneh, ou, le Livre des dames de la Perse, traduit et annote par J. Thonnelier, Paris: Ernest Leroux Editeur. Khansari, M. (1970). Aqayed al-nesa' (Popularly known as Kolthoum Naneh), in Aqayed al-nesa' and mer'at al-bolaha: Two Critical Treatises on Popular Culture. Edited by Mahmoud Katiraei. Tehran: Tahouri. [in Persian] Ganjavi,M., Taheri, Sh. M., & Faramarzi, A. (1968). Divan-e Mahsati Ganjavi. Tehran: Ibn Sina. [in Persian] Manuchehri Damghani. (1968). Divan-e Manuchehri. Edited by Dr. Mohammad Dabirsiaghi. 3rd Edition. Tehran: Zavvar Publications. [in Persian] Massé, H. (1954.) Croyances et coutumes persanes. Translated by Charles A. Messner as Persian Beliefs and Customs, New Haven. Mas'ud S. S. (2005). Divan-e Mas'ud Sa'd Salman. Edited by Parviz Babaei. Tehran: Negah. [in Persian] Nafisi, Sa'id. (1957). Rudaki's living environment, life, and poems. Tehran: Amir Kabir Publications. [in Persian] Nasr, H. (1990). Art and spirituality. New Delhi: Delhi Pope, A. U. (2008). A survey of Persian art: From prehistoric times to the present. Translated by Najaf Daryabandari. Tehran: Scientific and Cultural Publications. [in Persian] Rafifar, J., & Kamalloo, K. (2014). A study of the ‘henna-bandan’ritual from the past to the present (A documentedstudy of 10 regions in Iran). Culture and Popular Literature, 2(4), 27-53. [in Persian] Schimmel, A. (2001). The mystery of numbers: Numerical symbolism in Islamic culture. Translated by Fatemeh Tofighi. Qom: University of Religions and Denominations Press. [in Persian] Serena, C. (1983). Madame Carla Serena's travelogue: People and customs in Iran. Translated by Ali-Asghar Sa'idi. Tehran: No Publisher. [in Persian] Shahidi, J. et al. (1994). Logat-nameh (Dehkhoda Dictionary). 15 Vols. Tehran, Iran: Rozaneh. [in Persian] Shakurzadeh, E. (1984). Beliefs and customs of the people of Khorasan. Tehran: No Publisher. [in Persian] Soheili Isfahani, B., & Saber, Z. (2022). The disconnection of Iranian handicrafts from fine arts in relation to the Qajar royal discourse, emphasizing the fine arts-applied arts dichotomy. Iranian Crafts, 5(2), 129-140. [in Persian] Tavernier, J.B. (1957). Tavernier's travelogue. Translated by Abutorab Nouri. Isfahan: Sanaei Library Press. [in Persian] Zargari, A. (1988). Medicinal plants. Tehran: University of Tehran Press. [in Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 176 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 36 |
||
