بررسی شکل و نقش در آینهکاری خانههای تاریخی تهران دورۀ قاجار | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 10، دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 14، شهریور 1404، صفحه 187-210 اصل مقاله (2.35 M) | ||
| نوع مقاله: علمی -ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2025.254544.1171 | ||
| نویسندگان | ||
| نیلوفر ایزدی1؛ علیرضا شیخی* 2 | ||
| 1دانشآموخته کارشناسی ارشد، گروه صنایع دستی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران | ||
| 2دانشیار گروه صنایع دستی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| چکیده | ||
| هنر آینهکاری را میتوان از آخرین نوآوریهای هنرمندان ایرانی در حوزۀ معماری داخلی و تزیین بناها دانست. هدف این پژوهش که بر پایۀ روشهای تحقیق کتابخانهای و مطالعات میدانی انجام شده، بررسی ویژگیهای شکلی و نقوش بهکاررفته در تزیینات آینهکاری خانههای تاریخی تهران در دورۀ قاجار است. در این راستا، پرسش اصلی پژوهش عبارت است از: ویژگیهای شکلی و نقوش در آینهکاری بناهای مسکونی تهران در دورۀ قاجار چیست؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که فضاهای آینهکاریشده در خانههای تاریخی تهران، که عمدتاً در بخش شاهنشین قرار داشتهاند، افزون بر جنبۀ تزیینی، بهدلیل موقعیت مکانی در بخش زمستاننشین خانه (شمال و غرب)، دارای کارکرد کاربردی نیز بودهاند. در بخش تابستاننشین نیز شاهنشینها با کارکرد بادگیر و تبدیل فضا به ایوان، مورد توجه معماران قرار گرفتهاند. نتیجه بیانگر آن است که در میان نقشمایههای آینهکاری، نقوش هندسی بیشترین و نقوش حیوانی کمترین بسامد را دارند. همچنین در میان اجزای تزیینی، قاببندیها بیشترین فراوانی و عناصر جام و شمعدان کمترین میزان استفاده را به خود اختصاص دادهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آینهکاری؛ تزیینات معماری؛ خانههای تاریخی تهران؛ دورۀ قاجار؛ نقوش تزیینی | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
آقایی، مهتاب. (۱۳۹۰). خانۀ مقدم. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
آیتاللهزاده شیرازی، باقر. (۱۳۹۰). عمارت مسعودیه. سازمان زیباسازی شهر تهران. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
ایزدی، نیلوفر، و شیخی، علیرضا. (تیر ۱۴۰۰). مصاحبۀ منتشرنشده با استاد ناصر همتی. تهران: کارگاه شخصی ایشان.
ایزدی، نیلوفر، و شیخی، علیرضا. (تیر ۱۴۰۰).مصاحبۀ منتشرنشده با استاد حسین قاسمی. تهران: مکان اجرای پروژۀ تجریش.
ایزدی، نیلوفر، و شیخی، علیرضا. (شهریور ۱۴۰۰). مصاحبۀ منتشرنشده با استاد سیاوش طرزی. تهران: مرکز معماری اسلامی.
ایزدی، نیلوفر، و شیخی، علیرضا. (تیر ۱۴۰۰). مصاحبۀ منتشرنشده با استاد گنجوی. مشهد: تماس تلفنی.
ایزدی، نیلوفر، و شیخی، علیرضا. (تیر ۱۴۰۰).مصاحبۀ منتشرنشده با محمد ظروفچی. تهران: منزل پدری.
سرلو،خوان ادواردو. (۱۳۸۹). فرهنگ نمادها. ترجمۀ مهرانگیز اوحدی. تهران: انتشارات دستان.
سمسار، محمدحسن. (۱۳۴۲). آیینه و سرگذشت آن، هنر و معماری. هنر و مردم، شمارۀ ۱۴، ۲۳-۳۵.
سمسار، محمدحسن. (۱۳۷۶). آینهکاری در تزیینات وابسته به معماری دوران اسلامی ایران. به کوشش محمدیوسف کیانی. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
شیخی، علیرضا. (۱۴۰۲). بازجستی در شیوهها و نقوش آینهکاری حرم مطهر امام رضا(ع). مبانی نظری هنرهای تجسمی، ۹ (۲)، پیاپی ۱۸، ۱۶۶-۱۸۰. DOI:10.22051/jtpva.2023.43203.1492
شیروانی دشتک، سمیه. (۱۳۹۶). بررسی تزیینات معماری تالار آینه در خانههای تاریخی شیراز. پایاننامۀ کارشناسی ارشد منتشرنشده. شیراز: دانشگاه هنر شیراز.
عزیزی بندرآبادی، حمید، میردهقان، سید فضلاله، و مهجور، فیروز. (۱۳۹۸). پژوهشی بر هنر آینهکاری در خانههای قاجاری بافت تاریخی شهر یزد. فصلنامۀ علمی پژوهشهای باستانشناسی ایران، شمارۀ ۲۷، ۲۳۵ـ۲۵۵. DOI: 10.22084/nbsh.2019.14829.1658
مقیمپوربیژنی، طاهره. (۱۳۸۷). آینهکاری در معماری دورۀ قاجار (نگاهی مختصر بر پیشینۀ آینه و کاربرد آن در تاریخ هنر ایران). کتاب ماه هنر، شمارۀ ۱۱۹، ۷۰-۷۷.
مکینژاد، مهدی. (۱۳۸۱). نقش تزیینات در معماری اسلامی کاشی ایران. نشریۀ کتاب ماه هنر، شمارۀ ۴۵ و ۴۶، ۶۸-۷۱.
میتفورد،میراندا بروس. (۱۳۸۸). فرهنگ مصور نمادها و نشانهها در جهان. ترجمۀ ابوالقاسم دادور. تهران: دانشگاه تهران.
میشمستنهی،مسلم، و عابد اصفهانی، عباس. (۱۳۸۶). بررسی تکنیک ساخت آینه و آینهکاری در تزیینات معماری ایران (با نگاهی ویژه به اصفهان دورۀ صفوی). نشریۀ مرمت و پژوهش، شمارۀ ۲، ۴۳-۵۲.
نیکپی، شقایق و سعادت، داوود. (۱۳۹۷). بررسی نقش هنر آینهکاری در تزیینات معماری. مجلۀ علمی تخصصی ایوان چهارسو، شمارۀ ۴، ۱۶۵-۱۷۰.
Sheikhi, A. R. (2025). New findings and cultural analysis of mirror work in Iranian historical buildings from the 10th century AH to the contemperory era. Journal of art & civilization of the Orient, 13(49), 62-75. References Ayatollahzadeh Shirazi, B. (2011). The Masoudieh mansion. Tehran Beautification Organization. Tehran: Cultural Research Bureau. [In Persian] Izadi, N, & Sheikhi, A. (July 2021). Unpublished interview with Master Hossein Ghasemi. Tehran: Tajrish Project Execution Site. [In Persian] Izadi, N, & Sheikhi, A. (July 2021). Unpublished interview with Master Nasser Hemmati. Tehran: Private Workshop. [In Persian] Izadi, N, & Sheikhi, A. (July 2021). Unpublished interview with Master Ganjavi. Mashhad: Telephone call. [In Persian] Izadi, N, & Sheikhi, A.. (July 2021). Unpublished interview with Mohammad Zorufchi. Tehran: Family Home. [In Persian] Izadi, N, & Sheikhi, A. (September 2021). Unpublished interview with Master Siavash Tarzi. Tehran: Islamic Architecture Center. [In Persian] Sarlo, J. (2010). Dictionary of symbols. Translated by Mehrangiz Ohadi. Tehran: Dastan Publications. [In Persian] Samsar, M. (1963). Mirror and Its History, Art and Architecture. Honar va Mardom, 14, 23–35. [In Persian] Samsar, M. (1997). Mirror-work in the architectural decorations of Islamic Iran. Edited by Mohammad Yousef Kiani. Tehran: Iranian Cultural Heritage Organization. [In Persian] Sheikhi, A. (2024). A reinvestigation of the methods and motifs of mirror-work in the holy shrine of Imam Reza (A.S.). Theoretical Foundations of Visual Arts,( 18), 166–180. DOI:10.22051/jtpva.2023.43203.1492. [In Persian] Sheikhi, A. (2025). New findings and cultural analysis of mirror work in Iranian historical buildings from the 10th century AH to the contemperory era. Journal of Art and Civilization of the Orient, 13(49), 62-75. Shirvani Dashtak, S. (2017). A study of architectural decorations of the mirror hall in historic houses of Shiraz. Unpublished M.A. Thesis. Shiraz: Shiraz University of Art. [In Persian] Azizi Bandar-Abadi, H, Mirdahghan, F, & Mahjour, F. (2019). A study on the art of mirror-work in Qajar houses of the historic texture of Yazd. Iranian Archaeological Research Quarterly, (27), 235–255. DOI: 10.22084/nbsh.2019.14829.1658.[In Persian] Moghimpour-Bijani, T. (2008). Mirror-work in the architecture of the Qajar period (a brief overview of the history of mirrors and their application in the history of Iranian art). Ketab-e Maher Honar, (119), 70-77. [In Persian] Maki-Nejad, M. (2002). The role of ornaments in the Islamic architecture of Iranian tile work. Ketab-e Maher Honar, (45–46), 68–71. [In Persian] Mitford, M. (2009). Illustrated dictionary of symbols and signs in the world. Translated by Abolqasem Dadvar. Tehran: University of Tehran. [In Persian] Mish-Mast-Nehi, M, & Abed Esfahani, A. (2007). A study of the technique of mirror-making and mirror-work in the architectural decorations of Iran (With Special Reference to Safavid Isfahan). Restoration and Research Journal, (2), 43–52. [In Persian] Nik-Pey, Sh, & Saadat, D. (2018). An examination of the role of mirror-work art in architectural decorations. Ivan Chaharsoo Specialized Scientific Journal, (4), 165–170. [In Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 215 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 47 |
||
