تبیین عوامل آیندهساز مؤثر بر حفظ و توسعۀ ظروف سفالین زرینفام کاشان (براساس مؤلفههای جیمز آلن دیتور) | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 12، دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 14، شهریور 1404، صفحه 229-250 اصل مقاله (1.36 M) | ||
| نوع مقاله: علمی -ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2025.256344.1239 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا امانی1؛ مهناز شایسته فر* 2؛ ایروان سیا محمدیوسف3؛ سحر کوثری4 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه هنر اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران | ||
| 2دانشیار، گروه هنر اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. نویسنده مسئول | ||
| 3استادیار،گروه طراحی صنعتی، دانشگاه پوترا، سردانگ، سلانگور، مالزی | ||
| 4استادیار، گروه مطالعات آینده علم و فناوری، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| با ورود اسلام، فرهنگ ایرانی از تجملگرایی به سادهگرایی تغییر کرد؛ این تحول موجب توجه بیشتر به هنر سفالگری شد. این هنر با گذشت زمان از سادگی به اوج زیبایی بهویژه در تولید ظروف زرینفام رسید. در میان مراکز تولید زرینفام، شهر کاشان اهمیت ویژهای داشته است. هدف پژوهش حاضر بررسی سفال زرینفام و ارائۀ راهکارهای مناسب برای حفظ و توسعۀ آن است. این پژوهش در پی این سؤال است که چه عواملی بر حفظ و توسعۀ ظروف سفالی زرینفام کاشان دخیل هستند؟ برای پاسخ به آن، از مؤلفههای جیمز آلن دیتور که مطالعاتش از آینده را درهمکنش چهار مؤلفۀ رویداد، روند، تصاویر و اقدامها میداند، استفاده میشود. روش پژوهش توصیفیتحلیلی و شیوۀ جمعآوری اطلاعات بهصورت کتابخانهای است. یافتهها نشان میدهد تکنیک زرینفام که نخستین نمونههای کاربرد آن به سدۀ سوم هجری بازمیگردد، در پرتو خلاقیت و نوآوری سفالگران ایرانی در سدههای میانه به اوج شکوفایی رسیده و با فرازوفرودهایی تا دورههای متأخر استمرار یافته است. بررسی آثار معاصر، بهویژه نمونههای از آثار عباس اکبری در کاشان، بیانگر تداوم آگاهانۀ سنت همراه با بازنگری در فرم و نقش و تلاش برای سازگاری با نیازهای مخاطب امروز است. براساس تحلیل مؤلفههای آینده، سه سناریوی «ادامۀ رشد»، «فروپاشی» و «رشتهای/تحولی» برای آیندۀ سفال زرینفام کاشان ترسیم شد که در میان آنها، سناریوی رشتهای بهسبب تأکید بر تلفیق حفظ تکنیک، نوآوری، برندسازی و حمایت نهادی، مطلوبتر ارزیابی شد. نتیجۀ پژوهش نشان میدهد که حفظ و ارتقای زرینفام مستلزم توانمندسازی هنرمندان، تقویت زیرساختهای آموزشی و حمایتی، و نوآوری در طراحی فرم و نقش است؛ بهگونهای که این هنر–صنعت بتواند در عرصههای فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و فناورانه به حیات پویا و پایدار خود ادامه دهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سفال زرینفام؛ مطالعات آینده؛ جیمز آلن دیتور؛ سفال کاشان | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
آلن، جیمز ویلسون. (۱۳۸۳). سفالگری اسلامی. ترجمۀ مهناز شایستهفر. تهران: انتشارات مؤسسۀ مطالعات هنر اسلامی.
اتینگهاوزن، ریچارد، و گرابر، الگ. (۱۳۷۸). هنر و معماری اسلامی. ترجمۀ یعقوب آژند. تهران: سمت.
اسماعیلپور، علی و عرببافرانی، محمدرضا. (۱۴۰۱). فراتحلیل روش سناریونویسی در آیندهپژوهی. آیندهپژوهی انقلاب اسلامی، ۳ (۲)، ۹۵-۱۴۰.
اکبری، عباس. (۱۳۹۲). ظرف. بیجا: نشر پیکره.
اسلاتر، ریچارد و همکاران. (۱۳۸۶). نواندیشی برای هزارۀ نوین؛ مفاهیم، روشها و ایدههای آیندهپژوهی. ترجمۀ عقیل ملکیفر، سید احمد ابراهیمی و وحید وحیدی مطلق. تهران: مرکز آیندهپژوهی علوم و فناوری دفاعی، مؤسسۀ آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
بلوم، جاناتان، و بلر، شیلا. (۱۳۸۳). هنر و معماری اسلامی در ایران و آسیای مرکزی: دورۀ ایلخانان و تیموریان. طبع و نشر. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سازمان چاپ و انتشارات.
حسینی، سید هاشم و فرخفر، فرزانه. (۱۴۰۱). سفالینۀ زرینفام عصر صفوی: بازشناخت فرم، طرح و مراکز ساخت. نگره، ۱۷ (۶۲)، ۷۹-۹۵.
دهخدا، علیاکبر. (۱۳۷۷). لغتنامۀ دهخدا. تهران: مؤسسۀ چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
رایگانی ابراهیم، و پاکباز کتج، داود. (۱۳97). بررسی نقوش سفالینههای زرینفام و ظروف فلزی دورۀ سلجوقی و ایلخانی و بازتاب زندگی اجتماعی آن عصر. نگره، ۱۳(۴۷)، ۲۸-۴۵.
زکریایی کرمانی، ایمان، و رحیمی، افسانه. (۱۴۰۰). آیندهپژوهی هنر گیوهبافی شهرستان دهاقان. هنرهای صناعی ایران، ۴ (۲)، پیاپی ۷، ۳۷-۵۰.
زیاری، کرامتالله، ربانی، طاها، و ساعدموچشی، رامین. (۱۴۰۱). آیندهپژوهی: پارادایمی نوین در برنامهریزی با تأکید بر برنامهریزی شهری و منطقهای (مبانی، مفاهیم، رویکردها و روشها). تهران: دانشگاه تهران.
شایستهفر، مهناز. (۱۳۸۵). بررسی سفالینههای منقوش به کتیبه در موزۀ ایران باستان. کتاب ماه هنر، شمارۀ ۱۰۱ و ۱۰۲، ۲۶-۳۵.
طاهری دمنه، محسن. (۱۳۹۷). تحلیلی آینده پژوهانه در بنمایههای سازندۀ تصاویر آینده. فصلنامۀ مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، ۸ (۴۵)، ۲۹-۶۵.
عنابستانی، علیاکبر، بهادری امجز، فرخلقا و توکلینیا، جمیله. (۱۴۰۲). تبیین سناریوهای اثرگذاری رهیافت رشد هوشمند بر پایداری سکونتگاههای روستایی مطالعۀ موردی: شهرستان جیرفت. توسعه و جغرافیا. ۲۱ (۷۱)، ۳۳-۶۵.
کاشانی، ابوالقاسم عبدالله. (۱۳۸۶)، عرایس الجواهر و نفایس الاطائب. به کوشش ایرج افشار. تهران: انتشارات لامعی.
نصری، اسماعیل. (۱۴۰۲). مطالعۀ تطبیقی فرم و نقش سفالینههای زرینفام سلجوقی و ایلخانی با نمونههای دوران متأخر (صفوی و قاجار). مطالعات باستانشناسی دوران اسلامی، ۲ (۴)، ۵۳-۷۵.
نیکخواه، هانیه، و شیخ مهدی، علی. (۱۳۸۹). رهیافتی به سیاستهای فرهنگی ایلخانان در سدۀ سیزدهم/ هفتم در واکاوی نقوش سفالهای زرینفام ایران. مجلۀ مطالعات هنر اسلامی، شمارۀ ۱۳، ۱۰۹-۱۲۹.
محمدزاده میانجی، مهناز. (۱۳۹۲). سیر تاریخ زرینفام در جهان. تهران: انتشارات سروش با همکاری دانشگاه الزهرا(س).
معین، محمد. (۱۳۸5). فرهنگ فارسی. جلد دوم. تهران: امیرکبیر.
میرشفیعی، سید محمد، و محمدزاده، مهدی. (۱۳۹۴). ساخت لعاب زرینفام ایرانی براساس کتاب جواهرنامۀ نظامی. نشریۀ هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، ۲۰ (۱)، ۵۹-۶۶.
میرشفیعی، سید محمد. (۱۳۹۵). جایگاه سفال زرینفام در دوران معاصر و معرفی هنرمندان پیشگام درزمینۀ احیای آن. نخستین همایش بینالمللی هنر و صناعات در فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی با تأکید بر هنرهای رو به فراموشی. ۱-۱۶.
واتسون، الیور. (۱۳۸۲). سفال زرینفام ایرانی. ترجمۀ عبدالله فریار. تهران: سروش.
Caiger- Smith, A. (1985). Luster pottery:Technique,Tradition and Innovation in Islamic and the Western World. London: Faber & Faber. Dator, J. (1996). Futures studies as applied knowledge”, edited by Richard A. Slaughter. New thinking for a new millennium. London. Fehervari, G. (2000). Ceramics of the Islamic World in the Tareq Rajab Museum. London: I.B. Tauris. URL1:https://search.eitaa.com/?url=https://collections.vam.ac.uk/item/O3667/cup-unknown/(1403/2/29) URL2:https://search.eitaa.com/?url=https://collections.vam.ac.uk/item/O85371/bowl-unknown/(1403/2/29) URL3: https://asia.si.edu/explore-art(1403/3/15) Reference Akbari, A. (2013). Zarf. Tehran: Peykareh Publishing. [in Persian] Allen, J. W. (2004). Islamic pottery (Trans. M. Shayesteh‑far). Tehran: Institute of Islamic Art Studies. (in Persian) Anabestani, A. A., BahadoriAmjaz, F., & Tavakoli‑Nia, J. (2023). Scenario analysis of smart growth approach on sustainability of rural settlements: A case study of Jiroft county. Geographical Development, 21(71), 33–65. https://doi.org/10.22111/gdij.2023.7589. Asgarian, M. A., &Cheraghi, Z. (2015). Kashan pottery in travelogues (from the Middle Ages to the end of Qajar era). Second National Conference on Iranian Archaeology, 1-10. Bloom, J., & Blair, S. (2004). The art and architecture of Islam in Iran and central Asia: Ilkhanid and Timurid periods (Vol. 1). Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance. Caiger‑Smith, A. (1985). Luster pottery: Technique, tradition and innovation in Islamic and the Western world. London: Faber & Faber. Dator, J. (1996). Futures studies as applied knowledge. In R. A. Slaughter (Ed.), New Thinking for a New Millennium: The Knowledge Base of Futures Studies (pp. 105–114). Dehkhoda, A. (1998). Dehkhoda dictionary. Tehran: University of Tehran Press. [in Persian] Esmailpour, A., & ArabBafarani, M. R. (2022). Metaanalysis of scenario writing methods in futures studies. Islamic Revolution Futures Studies, 3(2), 95–140. [in Persian] Ettinghausen, R., & Grabar, O. (1999). The art and architecture of Islam (Trans. Y. Azhang). Tehran: SAMT. Fehérvári, G. (2000). Ceramics of the Islamic world in the Tareq Rajab Museum. London/New York: I.B. Tauris. Hosseini, S. H., & Farrokhfar, F. (2022). Lusterware of the Safavid era: Forms, motifs, and production centers. Negareh, 17(62), 79–95. https://doi.org/10.22070/negareh.2021.5723.2570. [in Persian] Kashani, A. A. (2007). Ara’is al‑Jawahirwa Nafais al-Atayeb (Ed. I. Afshar). Tehran: Al-Ma’i Publishing. [in Persian] Mirshafiei, S. M. (2016). The place of lusterware in the contemporary era and introduction of pioneering revival artists. First International Conference on Arts and Crafts in Iranian‑Islamic Civilization, 1–16. Mirshafiei, S. M., & Mohammadzadeh, M. (2015). Making Iranian luster glaze based on the book “Jawahernama-ye Nezami”. Fine Arts-Visual Arts, 20(1), 59–66. https://doi.org/10.22059/jfava.2015.55445. [in Persian] Mohammadzadeh‑Mianji, M. (2013). The history of lusterware in the world. Tehran: Soroush& Al-Zahra University. Mo'in, M. (2006). Persian dictionary (Vol. 2). Tehran: Amir Kabir Publishing. [in Persian] Nasri, E. (2020). An introduction to the formation of Iranian lusterware in the Islamic era. Peykareh, 9(21), 11–24. https://doi.org/10.22055/pyk.2020.16544. [in Persian] Nasri, E. (2023). Comparative study of form and motifs of Seljuk and Ilkhanid lusterware with later periods (Safavid and Qajar). Islamic Archaeology Studies, 2(4), 53–75. https://doi.org/10.22080/jiar.2023.23891.1031. [in Persian] Raygani, E., & Pakbaz‑Katadj, D. (2018). Motifs of lusterware and metal vessels in Seljuk and Ilkhanid periods and their reflection of social life. Negareh, 13(47), 28–45. https://doi.org/10.22070/negareh.2018.2558.1685. [in Persian] Shayestehfar, M. (2006). Study of inscribed lusterware in the National Museum of Iran. Ketab-e Mah-e Honar, 101–102, 26–35. [in Persian] Slater, R., et al. (2007). New thinking for the new millennium: Concepts, methods and ideas of futures studies. Translated by A. Malekifar, S. A. Ebrahimi, & V. Vahidi Motlagh. Tehran: Center for Futures Studies of Science & Technology. Taheri Damaneh, M. (2018). A futuresoriented analysis of the foundations of images of the future. Strategic Studies of Public Policy, 8(29), 45–65. Watson, O. (2003). Iranian lusterware (Trans. A. Faryar). Tehran: Soroush. (in Persian) ZakariaeiKermani, I., & Rahimi, A. (2021). Futures studies of Givehweaving in Dehaghan county. Iranian Industrial Arts, 4(2), 37–50. https://doi.org/10.22052/hsi.2022.246119.1006. Ziyari, K., Rabani, T., &Saed‑Moucheshi, R. (2022). Futures studies: A new paradigm in planning with emphasis on urban and regional planning. Tehran: University of Tehran. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 263 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 32 |
||
