جایگاه باغچه و حوض آب در حیاط مرکزی و تأثیر آنها در تأمین روشنایی خانههای منتخب تاریخی ـ قاجاری کاشان | ||
| کاشان شناسی | ||
| مقاله 6، دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 33، اسفند 1403، صفحه 159-188 اصل مقاله (2.15 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/kashan.2025.257183.1144 | ||
| نویسندگان | ||
| ارسلان آزادی فر1؛ علی عمرانی پور* 2؛ فرشید مصباح1 | ||
| 1استادیار، گروه معماری، واحد بینالمللی اروند، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایران | ||
| 2دانشیار، گروه معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران؛ نیز گروه معماری، دانشگاه کاشان، ایران، نویسنده مسئول | ||
| چکیده | ||
| بهرهمندی از روشنایی طبیعی در خانههای تاریخی کاشان باعث شکلگیری حیاطهای مرکزی شده است. یکی از فاکتورهای سنجش عملکرد حیاط مرکزی در هدایت نور به فضاهای مجاور آن، فاکتور ضریب نور روز یا DF آن فضاهاست. فاکتور نور روز تابع عواملی ازجمله انعکاس مصالح حیاط مرکزی است؛ لذا مهم است جایگاه حوضهای آب و باغچهها بهعنوان جزئی از اجزای تشکیلدهندۀ آن در هدایت نور برای فضاهای مجاور مورد ارزیابی قرار گیرد. لذا این پژوهش با دیدی کمی و با روش تحقیق تشریحی، با استفاده از منابع کتابخانهای و مشاهدات میدانی، عملکرد هدایت نور حوضهای آب و باغچهها را در نمونههای منتخب از خانههای تاریخی کاشان مورد ارزیابی قرار میدهد. مشاهدات میدانی نشان میدهد که کف حیاطها از آجر، حوض آب و باغچهها پوشیده شده است. همچنین میزان گستردگی استفاده از هرکدام از این موارد یادشده متفاوت است؛ لذا برای فهم ارتباط این تنوع با هدایت نور، شاخص مقطع پلانی یا SAR بهعنوان شاخص عملکرد نورگیری حیاط، در هرکدام از نمونهها بررسی گردید سپس نتایج این بخش با مجموع مساحت باغچه و حوض آب نسبت به مساحت کل حیاط مقایسه شد. یافتهها نشان میدهد در نمونههایی که شاخص مقطع پلانی SAR از مقادیر توصیهشده کمتر است، میزان مجموع پوشش حوض آب و باغچهها به مساحت کل حیاط افزایش دارد و برعکس. بنابراین میتوان چنین دریافت که گستردگی پوشش باغچهها و حوض آب در کف حیاط در راستای افزایش نور در فضاهای مجاور حیاطهای مرکزی ازطریق انعکاس بیشتر نور است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حیاط مرکزی؛ حوض آب؛ باغچه؛ روشنایی طبیعی؛ کاشان؛ خانۀ تاریخی | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
آزادیفر، ارسلان، عمرانیپور، علی، مسعودینژاد، مصطفی، و وفامهر، محسن. (1400). بازخوانی هندسه و تناسبات حیاط مرکزی در دستیابی به نور مناسب روز در خانههای تاریخی کاشان. معماری پایدار، 9 (1)، 77-97. doi:10.22061/jsaud.2021.6468.1671
آزادیفر، ارسلان، عمرانیپور، علی، مسعودینژاد، مصطفی، و وفامهر، محسن. (1399). بازشناسی عملکرد نورگیرهای سقفی بر معماری خانههای تاریخی کاشان (مطالعۀ موردی: خانۀ بروجردیها). مطالعات محیطی هفتحصار، 9 (33)، 109-124. 10.29252/hafthesar.9.33.109 doi:
احدی، امیناله، مسعودینژاد، مصطفی، و پیریایی، آرمین. (1395). طراحی صحیح پنجره بهمنظور دستیابی به میزان نور روز مناسب در خانههای آپارتمانی شهر تهران. هویت شهر، شمارۀ 25، 41-50.
حاجیقاسمی، کامبیز. (1375). گنجنامۀ دفتر یک خانههای کاشان. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
رازجویان، محمود. (1388). آسایش در پناه معماری همساز با اقلیم. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
زارع، فائزه و حیدری، شاهین. (1393). طراحی معماری با بهرهگیری از روشنایی طبیعی رویکردی در طراحی کتابخانه برای شهر تهران. هویت شهر، 9 (24)، 55-64.
طاهباز، منصوره، جلیلیان، شهربانو، موسوی، فاطمه، و کاظمزاده، مرضیه. (1394). نور در خانههای سنتی ایران. معماری و شهرسازی آرمانشهر، شمارۀ 15، 71-81.
فرخیار، حسین. (1392). صد خانه صد پلان (ویژگیهای معماری خانههای قدیمی در بافت تاریخی( اقلیم گرم و خشک). کاشان: دانشگاه آزاد اسلامی واحد کاشان.
فرشچی، حمیدرضاو مجیدی، مرتضی. (1400). بررسی نظام معماری و تناسبات هندسی حیاط مرکزی و جدارههای آن در خانههای تاریخی کاشان (مورد مطالعه: ده خانۀ تاریخی دورۀ قاجار کاشان). فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، شمارۀ 2، 94-113. doi:10.52547/ciauj.6.2.95
فلامکی، محمدمنصور. (1384). ریشهها و گرایشهای نظری معماری. تهران: انتشارات فضا.
قیابکلو، زهرا. (1394). مبانی فیزیک ساختمان. تهران: جهاد دانشگاهی.
معاونت نظارت راهبردی. (1392). مبانی و ضوابط طراحی روشنایی و مهندسی روشنایی (نشریه شماره 654). تهران: امور نظام فنی.
معماریان، غلامحسین. (1387). سیری در مبانی نظری معماری. تهران: انتشارات سروش و دانش.
مهدوینژاد، محمدجواد، طاهباز، منصوره، و دولتآبادی، مهناز. (1395). بهسازی تناسبات و نحوۀ استفاده از رف نور در معماری کلاسهای آموزشی. نشریۀ هنرهای زیبا، 21 (2)، 81-92.
نیازی مطلق جونقانی، نازنین و اکبری، حسن. (1398). بازشناسی ویژگیهای کالبدی و عناصر طبیعی حیاطهای مرکزی در خانههای تاریخی شهر اصفهان. دوفصلنامۀ علمی معماری اقلیم گرم و خشک، شمارۀ 9، 83-100.
هالیدی، دیوید، رزنیک، رابرت، و واکر، جرل. (1399). مبانی فیزیک: شارهها، موجها، مبانی نور و فیزیک جدید. ترجمۀ محمدابراهیم ابوکاظمی. تهران: انتشارات اشراقی. Aizlewood, M. (1995). The daylighting of atria. A critical review, 101(2), 841-857. Baker, A. F., Fanchiotti, A., & Steemers, K. (1993). Daylighting in architecture a european reference book. London: James and James. Berardi, U. & Wang, T. (2014). Daylitghing in an atrium-type high performance house. Building and Environment, Vol. 76, 92-104. doi:org/10.1016/j.buildenv.2014.02.008. Cartwright, V. (1986). Sizing atria for daylighting. Second International Daylighting Conference. CA: Long Beach. CIBSE. (1999). Daylighting and window design, dorcheste. London: Friary press. Garcta, F. & Omar, O. (2023). Sustainable performance in public. Solar Energy. Ghasemi, M., Kandar, M., & Noroozi, M. (2015). Investigating the effect of well geometry on the daylight performance in the adjoining spaces of vertical top-lit atrium building. I Indoor ndoor and and Built uilt Environmen, Vol. 25, 934-948. doi:10.1177/1420326X15589121. Kim, K. & Boyer, L. (1986). Development of daylight prediction methods for atrium design. Proceedings from the International Daylighting Conference 2, Long Beach, C.A. Movehhedi Nia, M., Nikpour, M., & Jahanshahi Javaran, E. (2024). Evaluation of Quality of Daylight in a Contemporary Residential Building with a Central Courtyard in Kerman, Iran. Iranica Journal of Energy and Environment, 15(3), 294-302. doi:org/10.5829/ijee.2024.15.03.08. Muhaisen, a. (2006). shsding simulation of the courtyard from in different climatic regions. Building and environment, Vol. 41, 1731-1741. doi:10.1016/j.buildenv.2005.07.016. Oretskin, B. (1982). Studying the efficiency of lightwells by means of models under an artificial sky. Proceedings of the Seventh ASES Passive Conference. Knoxville, TX. Piriyaei, M., Mofidi Shemirani, S., & Sabernejad, J. (2022). Morphological Analysis of the Central Courtyard of Indigenous Residential Buildings in Hot-Arid Regions Case Study: Yazd City. Armanshahr Architecture & Urban Development, Vol. 15, 29-39. doi:10.22034/AAUD.2021.265165.238. Samant, S. (2011). A critical review of articles published on atrium geometry and surface reflectances on daylighting in an atrium and its adjoining spaces. Architectural Science Review, Vol. 53,145-156. doi:org/10.3763/asre.2009.0033. Sharples, S., & Lash, D. (2007). Daylight in atrium buildings: a critical review. Architectural Science Review, 50(4), 301-312. doi:10.3763/asre.2007.5037.
References Aizlewood, M. (1995). The daylighting of atria. A critical Review, 101(2), 841-857. Azadifar, A., Omrani-Pour, A., Masoudinejad, M., & Vafamehr, M. (2021). Revisiting the geometry and proportions of central courtyards in achieving appropriate daylight in historic houses of Kashan. Sustainable Architecture, 9(1), 77–97. https://doi.org/10.22061/jsaud.2021.6468.1671. [In Persian] Azadifar, A., Omrani-Pour, A., Masoudinejad, M., & Vafamehr, M. (2020). Recognizing the performance of roof skylights on the architecture of historic houses in Kashan (Case study: Boroujerdi House). Haft-Hesar Environmental Studies, 9(33), 109–124. https://doi.org/10.29252/hafthesar.9.33.109. [In Persian] Ahadi, A.-A., Masoudinejad, M., & Piriaei, A. (2016). Proper window design for achieving appropriate daylight levels in apartment houses of Tehran. City Identity, 25, 41–50. [In Persian] Baker, A. F., Fanchiotti, A., & Steemers, K. (1993). Daylighting in architecture a european reference book. London: James and James. Berardi, U. & Wang, T. (2014). Daylitghing in an atrium-type high performance house. Building and Environment, 76, 92-104. doi:org/10.1016/j.buildenv.2014.02.008. Cartwright, V. (1986). Sizing atria for daylighting. Second International Daylighting Conference. CA: Long Beach. CIBSE. (1999). Daylighting and window design, dorcheste. London: Friary press. Farshchi, H., & Majidi, M. (2021). Study of architectural system and geometric proportions of central courtyards and their facades in historic houses of Kashan (Case study: Ten Qajar-era historic houses). Culture of Islamic Architecture and Urbanism, 6(2), 94–113. https://doi.org/10.52547/ciauj.6.2.95. [In Persian] Falamaki, M.-M. (2005). Roots and theoretical trends in architecture. Tehran: Faza Publications. [In Persian] Farkhiyar, H. (2013). One hundred houses, one hundred plans: Architectural characteristics of old houses in historic contexts (Hot and dry climate). Kashan: Islamic Azad University, Kashan Branch. [In Persian] Garcta, F. & Omar, O. (2023). Sustainable performance in public. Solar Energy. Ghasemi, M., Kandar, M., & Noroozi, M. (2015). Investigating the effect of well geometry on the daylight performance in the adjoining spaces of vertical top-lit atrium building. Indoor and Built Environmen, 25, 934-948. doi:10.1177/1420326X15589121. Ghiabaklou, Z. (2015). Fundamentals of building physics. Tehran: Jihad Daneshgahi. [In Persian] Strategic Supervision Department. (2013). Fundamentals and regulations of lighting design and engineering (Publication No. 654). Tehran: Technical Affairs Office. [In Persian] Haji-Ghasemi, K. (1996). Ganjnameh: A notebook of Kashan houses. Tehran: Shahid Beheshti University Press. [In Persian] Halliday, D., Resnick, R., & Walker, J. (2020). Fundamentals of physics: Fluids, waves, optics, and modern physics (M. E. Aboukazemi, Trans.). Tehran: Eshraghi Publications. [In Persian] Kim, K. & Boyer, L. (1986). Development of daylight prediction methods for atrium design. Proceedings from the International Daylighting Conference 2, Long Beach, C.A. Mahdavi-Nejad, M.-J., Tahbaz, M., & Dolat-Abadi, M. (2016). Optimizing proportions and the use of light shelves in classroom architecture. Journal of Fine Arts, 21(2), 81–92. [In Persian] Memarian, G. (2008). A journey through the theoretical fundamentals of architecture. Tehran: Soroush and Danesh Publications. [In Persian] Movehhedi Nia, M., Nikpour, M., & Jahanshahi Javaran, E. (2024). Evaluation of Quality of Daylight in a Contemporary Residential Building with a Central Courtyard in Kerman, Iran. Iranica Journal of Energy and Environment, 15(3), 294-302. doi:org/10.5829/ijee.2024.15.03.08. Muhaisen, a. (2006). shsding simulation of the courtyard from in different climatic regions. Building and environment, 41, 1731-1741. doi:10.1016/j.buildenv.2005.07.016. Niazi-Motlagh Joonqani, N., & Akbari, H. (2019). Recognizing physical characteristics and natural elements of central courtyards in historic houses of Isfahan. Biannual Journal of Architecture in Hot and Dry Climates, 9, 83–100. [In Persian] Oretskin, B. (1982). Studying the efficiency of lightwells by means of models under an artificial sky. Proceedings of the Seventh ASES Passive Conference. Knoxville, TX. Piriyaei, M., Mofidi Shemirani, S., & Sabernejad, J. (2022). Morphological Analysis of the Central Courtyard of Indigenous Residential Buildings in Hot-Arid Regions Case Study: Yazd City. Armanshahr Architecture & Urban Development, 15, 29-39. doi:10.22034/AAUD.2021.265165.238. Razjouyan, M. (2009). Comfort under climate-responsive architecture. Tehran: Shahid Beheshti University Press. [In Persian] Samant, S. (2011). A critical review of articles published on atrium geometry and surface reflectances on daylighting in an atrium and its adjoining spaces. Architectural Science Review, 53,145-156. doi:org/10.3763/asre.2009.0033. Sharples, S., & Lash, D. (2007). Daylight in atrium buildings: a critical review. Architectural Science Review, 50(4), 301-312. doi:10.3763/asre.2007.5037 Tahbaz, M., Jalilian, S., Mousavi, F., & Kazemzadeh, M. (2015). Daylight in traditional Iranian houses. Arman-Shahr Architecture and Urban Planning, 15, 71–81. [In Persian] Zare’, F., & Heidari, S. (2014). Architectural design utilizing natural light: An approach to library design in Tehran. City Identity, 9(24), 55–64. [In Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 470 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 195 |
||
