بازتاب احوال و آراء عین القضات همدانی در آثار صوفیه | ||
| مطالعات عرفانی | ||
| دوره 20، شماره 2 - شماره پیاپی 40، دی 1403، صفحه 267-290 اصل مقاله (698.84 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10@22052/se.2025.115067 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد مشهدی نوشآبادی* 1؛ ابوالفضل قراگوزلی2؛ احسان قدرت الهی3 | ||
| 1دانشیار گروه ادیان و فلسفه، دانشکده ادبیات و دانشگاه کاشان | ||
| 2شاغل در آموزش و پروش (کارشناسارشد ادیان و عرفان) | ||
| 3استادیار گروه آموزشی ادیان و فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان، | ||
| چکیده | ||
| عینالقضات همدانی از صوفیان برجستۀ سدۀ ششم است که آرای متهورانه و باطنی وی منجر به حبس و اعدامش شد. این مسائل باعث شد تا صوفیان پس از وی، با احتیاط با احوال و اندیشههایش مواجه شوند. این مقاله بر آن است تا میزان تأثیر و بازتاب عینالقضات را در آثار صوفیه پس از او نشان دهد. این پژوهش بهصورت کتابخانهای و با پیمایش آثار صوفیه پس از وی انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که آرای عینالقضات از همان دوران پس از وی مورد توجه صوفیان بوده است و بهرغم اینکه بسیاری از صوفیه نام وی را در آثار خود ذکر نکردهاند، بخش قابل ملاحظهای از صوفیان نامدار و برجسته، از اندیشههای وی تأثیر پذیرفتهاند. این بازتاب بهلحاظ تاریخی از آثار محییالدین ابنعربی آغاز و به معصوم علیشاه شیرازی ختم میشود. بهرغم اینکه جماعت صوفیان به اندیشههای شائبهبرانگیز عینالقضات مانند دعوی احیای اموات و تقدیس شیطان و دیگر عقاید حلولی وی استناد کردهاند، هیچکدام منتقد وی نبوده بلکه منزلت معنویاش را ستوده، چنانکه برخی عینالقضات را در عِداد بزرگترین صوفیان تاریخ تصوف آوردهاند. بدینترتیب باوجود احتیاط و مخالفتهای احتمالی با اندیشههای عینالقضات، طرد چندانی در تودۀ صوفیان دربارۀ وی به چشم نمیخورد، بلکه از منظر ایشان، وی از برجستهترین چهرههای تاریخ تصوف محسوب میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اندیشههای عینالقضات همدانی؛ کرامات؛ دعوی احیای اموات؛ تقدیس شیطان؛ باطنگرایی؛ کتابهای صوفیه | ||
| مراجع | ||
|
منابع
قرآن کریم.
ابنمحیی، عبدالله قطبالدین محمد بن محیی بن محمود انصاری خزرجی سعدی. (1395). مکاتیب. به اهتمام احسان ابراهیمی دینانی. تهران: نشر آیت اشراق.
ابنعربی، ابوبکر محمد بن احمد بن عبدالله. (1387). شجون المسجون و فنون المفتون. ترجمۀ محمد خواجوی. تهران: نشر ایران.
اردستانی، فضلالله جمالالدین محمد (و یا احمد) پیرجمال (1381). مصباح الارواح. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
اردستانی، فضلالله جمالالدین محمد (و یا احمد) پیرجمال. (1391). مرآت الافراد. تهران: زوار.
اصغری، کاظم و خادمی، سمیه. (1401). تأثیرپذیری سید محمد مکی حسینی از اندیشههای عینالقضات همدانی، با تکیه بر آراء معرفتشناسی در بحر المعانی و تمهیدات. ادبیات عرفانی و اسطورهشناختی، شمارۀ 67، 13-42.
افراسیابپور، علیاکبر. (1386). عرفان جمالی (زیباییپرستی ایرانی در اندیشههای عینالقضات و...). تهران: ترفند.
افشار، ایرج. (1394). دو رسالۀ عرفانی در عشق. تصنیف احمد غزالی و سیفالدین باخرزی. تهران: منوچهری.
بقلی شیرازی، روزبهان. (1390). عرائس البیان فی تفسیر القرآن. ترجمۀ علیبابا. تهران: انتشارات مولی.
پاپن، فیروزه. (1390). عینالقضات همدانی؛ چون برقی درخشید و ستارهای جاودانه برجا ماند. ایراننامه، 26 (1-2)، 191-208.
پورجوادی، نصرالله. (1401). سلطان طریقت (سوانح زندگی و شرح آثار احمد غزّالی). تهران: انتشارات آگاه.
جامی، عبدالرحمن بن احمد. (1395). نفحات الانس من حضرات القدس. ترجمۀ محمد عابدی. تهران: سخن.
جامی، عبدالرحمن بن احمد. (1383). الدرة الفاخرة فی تحقیق مذهب الصوفیه. تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی.
جامی، عبدالرحمن بن احمد. (1390). نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص. تعلیقات ویلیام چیتیک. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
جامی، عبدالرحمن بن احمد. (1398). هفتاورنگ. تهران: نشر مهتاب.
جمالی دهلوی، حامد بن فضلالله. (1385). مرآت المعانی. تهران: حقیقت.
حسینی گیلانی، ناصر بن حسن. (1428 ق). حکم الفصوص و حکم الفتوحات. قاهره: دارالآفاق العربیه.
حسینی مکی، سید محمد بن نصیرالدین (1397). بحر المعانی. تصحیح محمد سرور مولایی. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
حلاج، حسین بن منصور. (بیتا). الطواسین. بیجا: بینا.
خوارزمی آملی، تاجالدین حسین. (1396). ینبوع الاسرار فی نصایح الابرار. تهران: نشر مولی.
خوارزمی آملی، تاجالدین حسین. (1397). شرح فصوص الحکم. تهران: نشر مولی.
خوارزمی آملی، تاجالدین حسین. (1399). جواهر الاسرار و زواهر الانوار. تهران: اساطیر.
داراشکوه هندی، محمد بن شاه جهان قادری. (بیتا). سفینة الاولیا. هند: کانپور.
دبیر کاشانی، رکنالدین بن عمادالدین. (1347ق). شمائل الاتقیا و رذایل الاشقیا. به اهتمام مولوی حکیم غلام مرتضی. هند، حیدرآباد دکن: مطبوعة اشرف پریس.
راز شیرازی، میرزا ابوالقاسم حسینى شریفی ذهبی. (1384). مناهج انوار المعرفة فی شرح مصباح الشریعه. تهران: انس تک.
زرینکوب، عبدالحسین. (1395). ارزش میراث صوفیه. تهران: امیرکبیر.
زرینکوب، عبدالحسین. (1396). جستجو در تصوف ایران. تهران: امیرکبیر.
سجزی دهلوی، نجمالدین حسن بن علاء. (بیتا). مخ المعانی. هند، علیگر: انستیتوی تحقیقات فارسی.
سرور دهلوی، غلام. (1383). خزینة الاصفیا. تهران: منشور امید.
سرهندی، احمد. (1977م). مکتوبات. پاکستان، کراچی.
شاذرویمنش، محمد (1388). «لوایح از کیست؟». مطالعات عرفانی، شمارۀ 10، 203-224.
شاه داعی شیرازی، نظامالدین محمود بن حسن حسنی واعظ. (1386). نسایم گلشن. تصحیح محمد دبیرسیاقی. تهران: کانون معرفت.
شیروانی، زینالعابدین مستعلیشاه. (1348). حدائق السیاحه. تهران: نشر مولی.
شیروانی، زینالعابدین مستعلیشاه. (1362). ریاض السیاحه. تهران: نشر سعدی.
شیمل، آن ماری. (1387). ابعاد عرفانی اسلام. ترجمۀ عبدالرحیم گواهى. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى.
عباسی علوی چشتی، عبدالرحمن. (بیتا). مرآت الاسرار. بیجا: بینا.
عینالقضات همدانی، عبدالله بن محمد. (1337). رسالۀ لوایح. ترجمۀ رحیم فرمنش. ترهان: نشر منوچهری.
عینالقضات همدانی، عبدالله بن محمد. (1356). مکاتبات خواجه احمد غزالی با عینالقضات همدانی. تصحیح نصرالله پورجوادی. تهران: انتشارات خانقاه نعمتالهی.
عینالقضات همدانی، عبدالله بن محمد. (1385). دفاعیات و گزیدۀ حقایق (ترجمۀ دو رساله شکوی الغریب و زبدة الحقایق). ترجمۀ قاسم انصاری. تهران: نشر منوچهری.
عینالقضات همدانی، عبدالله بن محمد. (1393). شکوی الغریب. ترجمۀ غلامرضا جمشیدنژاداول. تهران: اساطیر.
عینالقضات همدانی، عبدالله بن محمد. (1397). تمهیدات. تصحیح عفیف عسیران. ترجمۀ زهرا عسلی. تهران: نشر لوح فکر.
عینالقضات همدانی، عبدالله بن محمد. (1399). نامههای عینالقضات. به اهتمام علینقی منزوی و عفیف عسیران. تهران: اساطیر.
عینالقضات همدانی، عبدالله بن محمد. (1401). زبدة الحقایق. ترجمۀ غلامرضا جمشیدنژاد اول. تهران: اساطیر.
کبودرآهنگی قرهگوزلو (مجذوبعلیشاه)، محمدجعفر. (1383). مرآت الحق. تهران: نشر حقیقت.
گیسودراز، ابوالفتح صدرالدین سید محمد بن یوسف الحسینی الدهلوی. (1393ق). شرح زبدة الحقایق (معروف به شرح تمهیدات). هند، حیدرآباد دکن: مطبوعة اشرف پریس.
لعلی بدخشی، لعل بیگ بن شاه قلی سلطان. (1376). ثمرات القدس من شجرات الانس. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
محدث دهلوی، عبدالحق. (1384). اخبار الاخیار فی اسرار الابرار. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
محمدی فشارکی، محسن و سادات موسوی، سعاد (1394). کتابشناسی عینالقضات همدانی در ایران. آینۀ پژوهش، 26 (156)، 107-121.
معصوم علیشاه، محمد معصوم بن زینالعابدین. (1379). طرائق الحقایق. تصحیح محمدجعفر محجوب. تهران: سنایی.
مغربی تبریزی، ابوعبدالله شمسالدین محمد بن عزالدین عادل یوسف. (1362). اسرار الفاتحه. بیجا: بینا.
میبدی یزدی، کمالالدین حسین بن معینالدین علی. (1376). شرح دیوان امام علی(ع). قم: پیام اسلام.
نسفی، عبدالعزیز بن محمد. (1393). کشف الحقایق. ترجمۀ احمد مهدوی دامغانی. تهران: علمی و فرهنگی.
نسفی، عبدالعزیز بن محمد. (1401). انسان کامل. به کوشش ماریژان موله. ترجمۀ ضیاءالدین دهشیری. تهران: انجمن ایران و فرانسه.
نفیسی، سعید. (1400). سرچشمۀ تصوف در ایران. تهران: نشر نگاه. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 263 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 128 |
||