بازشناسی فرایند علمی و هنری طراحی محصول در ابداعات جزری با تأکید بر دستگاه «قفل ترکیبی» | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 11، دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 14، شهریور 1404، صفحه 211-228 اصل مقاله (1.51 M) | ||
| نوع مقاله: علمی -ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2025.256622.1250 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد خراسانی زاده* 1؛ مهشید مهرگان فر2 | ||
| 1استادیار گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| 2کارشناسارشد طراحی صنعتی، گروه طراحی صنعتی دانشکده هنرهای کاربردی دانشگاه هنر، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| بدیعالزمان جزری در اکثر پژوهشها در قامت یک مهندس مکانیک معرفی شده، اما این امر باعث شده توانمندی این طراح و اندیشمند مسلمان در وجه طراحی هنری محصول نادیده انگاشته شود؛ حالآنکه بسیاری از ابداعات او، منطبق با فرایند علمی و هنری طراحی محصول، طراحی و ساخته شدهاند. لذا در این پژوهش، بهصورت کیفی و با روش توصیفیتحلیلی، به تطبیق فرایند طراحی محصول در دستگاه «قفل ترکیبی» از آثار جزری پرداخته شده است. قفل ترکیبی جزری، دستگاه سوم از نوع ششم در کتاب اوست. این محصول، یک قفل رمزدار است که با استفاده از همخوانی دوازده حرف، امنیت درب یک صندوق را تأمین و آن را قفل میکند. این قفل که بر روی صندوقچههای مخصوصی نصب میشد، میتوانست امنترین مخازن برای حفاظت از اسناد و گنجینهها را تکمیل نماید. سؤال این پژوهش بدینترتیب است که فرایند علمی و هنری طراحی محصول، چگونه در ابداع دستگاه قفل ترکیبی جزری قابل ارزیابی است؟ طبق نتایج این مقاله، با بررسی فرایند طراحی محصول در دستگاه ابداعی جزری و تدقیق و تحلیل دستگاه قفل ترکیبی، حضور یک تفکر طراحانۀ غنی در ذهن مبدع دستگاه بسیار واضح مینماید. فرایند طراحی محصول در تکاملیافتهترین شکل خود که منوط به حضور هر دو وجه متمم مکانیزمی و هویتی (مهندسی مکانیک و طراحی صنعتی) در طراحی است، حضور دارد. جزری نهتنها در اصول مهندسی و طراحیِ کارآمدترین مکانیزم برای پاسخگویی به یک نیاز، توانمند بوده، بلکه توأمان به ویژگیهای خلاقانه و هنری، ارگونومیک، فرهنگی و معناشناسانه در هویت دستگاههای ابداعی خود پرداخته و محصولات خود را به مناسبترین شکل ممکن به نمایش گذاشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قفل ترکیبی؛ جزری؛ علمالحیل؛ فرایند طراحی محصول؛ طراحی صنعتی؛ مهندسی مکانیک | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
اسدی، زهره، کامیار، مریم، و ظفرمند، سید جواد. (۱۳۹۵). سنت مصورسازی متون علمی تمدن اسلامی (قرن ۶ و ۷ق)؛ مطالعۀ موردی: کتاب الجامع بین العلم و العمل النافع فی صناعتالحیل جزری. پایاننامۀ کارشناسی ارشد پژوهش هنر. شیراز: دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه شیراز.
اکو، اومبرتو. (۱۳۸۴). پستمدرنیسم در یک زمان. ترجمۀ نجف دریابندری. دنیای سخن، شمارۀ ۶۴، ص۲۰.
امیرفضلی، علی. (۱۳۸۹)، روشهای طراحی در مهندسی. تهران: مؤسسۀ انتشارات علمی دانشگاه صنعتی شریف.
برنال، جان دزموند. (۱۳۸۰). علم در تاریخ. ترجمۀ اسدپور پیرانفر و فانی. تهران:انتشارات امیرکبیر.
پیسی، آرنولد. (۱۳۷۶). تکنولوژی در تمدن جهان. ترجمۀ فریدون بدرهای. تهران: انتشارات فرزان.
تندی، احمد، و امرایی، بابک. (۱۴۰۰). جایگاه طراحی و تفکر خلاق در علم حیَل؛ بررسی الگوهای منطق در علم صناعات عملی (با تأکید بر منابع اندیشمندان خراسانی). هنر خراسان، ۱ (۱)، ۸۵-۹۹.
جزری، ابوالعزّ اسماعیل بن رزّار. (۱۳۸۰). مبانی نظری و عملی مهندسی مکانیک در تمدن اسلامی (الجامع بین العلم و العمل النافع فی صناعتالحیل). ترجمه و تحشیۀ محمدجواد ناطق، حمیدرضا نفیسی و سعید رفعتجاه. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
حاجتی مدارائی، سردار. (۱۳۷۵). فرایند طراحی صنعتی. جزوۀ ارائهشده در اولین کنفرانس طراحی صنعتی، دانشکدۀ هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.
حکیمی طهرانی، اردشیر. (۱۳۸۹). کلیات طراحی صنعتی. تهران: فرهنگسرای میردشتی.
خراسانیزاده، محمد. (۱۳۹۸الف). مصوّرسازیهای نسخهای خطی از ترجمۀ فارسی کتاب فی معرفت الحیل الهندسیه. مبانی نظری هنرهای تجسمی، شمارۀ ۸، ۷۳-۸۷.
خراسانیزاده، محمد. (۱۳۹۸ب). مطالعۀ تطبیقی مصورسازی سه نسخۀ خطی از کتاب الحیل بدیعالزمان جزری. مطالعات تطبیقی هنر، شمارۀ ۱۵، ۱۰۱-۱۱۸.
خراسانیزاده، محمد، قاضیزاده، خشایار، افشاری، مرتضی، و عابدینی، احمد. (۱۴۰۰). بدیعالزمان جزری؛ نقطۀ عطف فرایند علمی و هنری طراحی محصول در تمدن اسلامی. رسالۀ دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی. تهران: دانشکدۀ هنر، دانشگاه شاهد.
خراسانیزاده، محمد، قاضیزاده، خشایار، افشاری، مرتضی، و عابدینی، احمد (۱۴۰۱الف). چگونگی بازنمایی دستگاه «ساعت فیلی» در نسخههای خطی کتاب بدیعالزمان جزری. مبانی نظری هنرهای تجسمی، ۷ (۱)، ۷۷-۹۶.
خراسانیزاده، محمد. (۱۴۰۱ب). بازخوانی و تحلیل دیدگاه هنرپژوهانۀ کوماراسوامی دربارۀ کتاب بدیعالزمان جزری. هنرهای صناعی اسلامی، ۶ (۱)، ۲۹-۴۰.
رحیمی، غلامحسین. (۱۳۹۰). فارابی، علم حیل و فلسفۀ فناوری. پژوهشنامۀ تاریخ تمدن اسلامی، ۴۴ (۱)، ۸۵-۱۰۲.
عمید، حسن. (۱۳۶۰). فرهنگ فارسی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
لاوسون، برایان. (۱۳۹۲). طراحان چگونه میاندیشند؟. ترجمۀ حمید ندیمی. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
معتمدی، اسفندیار. (۱۳۹۹). ابوالعز اسماعیل ابن جزری. رشد آموزش فیزیک، ۳۶ (۲)، ۴-۷.
یزدیپور، جواد. (۱۳۹۱). بررسی تحلیلی مدلهای شاخص روند طراحی مهندسی و طراحی صنعتی. جلوۀ هنر، شمارۀ ۷، ۷۳-۸۸.
Ertas, A., & Jones, J. C. (1996). The Engineering Design Process. 2nd ed. New York: N.Y., John Wiley & Sons, Inc Saliba, G. (1994). A History of Arabic Astronomy: Planetary Theories During the Golden Age of Islam. New York: University Press. Tanabe, W. j. (2001). Japanese Mandalas: Representations of Sacred Geography. Japanese Journal of Religious Studies, 28 (1-2), 186–188. Womack, M. (2005). Symbols and Meaning: A Concise Introduction. California: AltaMira Press. منابع الکترونیکی
URL1: nationalgeographic.com/history/history-magazine/article/ismail-al-jazari-muslim-inventor-called-father-robotics, access date: 1404/01/12. URL2: me.columbia.edu/what-mechanical-engineering, access date: 1404/01/12. URL3: Golan, Avi (2019). aljazaribook.com/en/2019/01/24/combination-lock, access date: 1404/01/12. URL4: cezerimuzesi.com/mobile-app/tr/gizlisayilar.html, access date: 1400/10/19. URL5: parsi.wiki/fa/wiki/476266, access date: 1404/01/12. References Amid, H. (1981). Persian language. Tehran: Amir Kabir Publications [In Persian]. Amirfazli, A. (2009). Design methods in engineering. Tehran: Sharif University of Technology Scientific Publishing Institute [In Persian]. Asadi, Z., Kamyar, M., & Zafarmand, S. J. (2016). The tradition of illustrating scientific texts in Islamic civilization (6th and 7th centuries AH); Case study: Kitab al-Jami’ bain al-Ilm wa al-Amal al-Nafi’ fi sna’at al-Hiyal al-Jazari. Master’s thesis in Art Research. Shiraz: Faculty of Art and Architecture, Shiraz University [In Persian]. Bernal, J. D. (2001). Science in history. Translated byAsadpour Piranfar and Fani. Tehran: Amir Kabir Press [In Persian]. Eco, U. (2005). Postmodernism in a time.Translated byN. Daryabandari. Donyaye Sokhan, (64), p. 20 [In Persian]. Ertas, A.,& Jones, J. C. (1996). The engineering design process. 2nd ed. New York: N.Y., John Wiley & Sons Inc. Hajati-Modaraei, S. (1992). The industrial design process. Paper presented at the First Industrial Design Conference, Faculty of Fine Arts, University of Tehran [In Persian]. Hakimi Tehrani, A. (2010). Generalities of industrial design. Tehran: Mirdashti Cultural Center [In Persian]. Jazari, A. I. (2001). Theoretical and practical foundations of mechanical engineering in Islamic civilization (al-Jami’ bain al-Ilm wa al-Amal al-Nafi’ fi sna’at al-Hiyal). Translated and edited byM. J. Nateq, H. R. Nafisi, S. Rafatjah. Tehran: University Publishing Center [In Persian]. Khorasanizadeh, M. (2019A). Manuscript illustrations of the Persian translation of the book of knowledge of the Al-Hindsiyah. Theoretical Foundations of Visual Arts, (8), 73-87 [In Persian]. Khorasanizadeh, M. (2019B). A comparative study of the illustrations of three manuscripts of the book of the al-Hindsiyah by Badi’ al-Zaman Jazari. Comparative Art Studies, (15), 101-118 [In Persian]. Khorasanizadeh, M. (2022B). Rereading and analyzing Coomaraswamy's art studies perspective on Badi' al-Zaman al-Jazari's book, Islamic Industrial Arts, 6(1), 29-40 [In Persian]. Khorasanizadeh, M., Ghazizadeh, Kh., Afshari, M., & Abedini, A. (2021). Badi’ al-Zaman Jazari: A turning point in the scientific and artistic process of product design in Islamic civilization. PhD Thesis on Comparative and Analytical History of Islamic Art. Tehran: Faculty of Art, Shahed University [In Persian]. Khorasanizadeh, M., Ghazizadeh, Kh., Afshari, M., & Abedini, A. (2022A). How the elephant clock device is represented in the manuscripts of Badi' al-Zaman al-Jazari's book. Theoretical Foundations of Visual Arts, 7(1), 77-96 [In Persian]. Lawson, B. (2013). How designers think. Translated byH. Nadimi. Tehran: Shahid Beheshti University Publications [In Persian]. Motamedi, E. (2020). Abu'l-Ezz Isma'il Ibn al-Jazari. Physics Education Growth, 36(2), 4-7 [In Persian]. Pacey, A. (2007). Technology in world civilization. Translated byF. Badreh. Tehran: Farzan Publications [In Persian]. Rahimi, Gh. H. (2011). Al-Farabi, science of trickery and philosophy of technology. Research Journal of Islamic Civilization History, 44(1), 85-102 [In Persian]. Saliba, G. (1994). A History of Arabicastronomy: Planetary theories during the golden age of Islam. New York: University Press. Tanabe, W. j. (2001). Japanese mandalas: Representations of sacred geography. Japanese Journal of Religious Studies, 28(1-2), 186–188. Tondi, A., &Amraei, B. (2021). The place of design and creative thinking in the science of engineering: A study of logical patterns in the science of practical crafts (With Emphasis on the Sources of Khorasani Scholars). Khorasan Art, 1(1), 85-99 [In Persian]. Womack, M. (2005). Symbols and meaning: A concise introduction. California: AltaMira Press. Yazdipour, J. (2012). Analytical study of the index models of engineering design and industrial design trends. Jelveh Honar, (7), 73-88 [In Persian]. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 882 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 22 |
||
