نهی از «تبرُّج» یا «تزیینات بیهوده» در هنر و معماری «عقلمدار و سلاممحور» | ||
| مطالعات معماری ایران | ||
| دوره 13، شماره 26، اسفند 1403، صفحه 249-276 اصل مقاله (4.23 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/jias.2025.114983 | ||
| نویسنده | ||
| محمّد علی آبادی* | ||
| استاد، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران | ||
| چکیده | ||
| این مقاله به بررسی مفهوم «لباس شهرت» و «کشف چرایی "ناپسند بودن"، و بلکه "زشت و مکروه (یعنی ناشناسای عقل سالم و سلیم بودن)"، و حتّی "حرام بودن عقلانی" آن» در «فرهنگ "دانشنهاد"، "عقلمحور" و "حکمتبُنیانِ" تفکّر و هنر "اسلامی" یا به سخنی، "سلاممحور" و "وظیفهمند در حفظ سلامت و سلامتافزایی محیط فکری، انسانی و روحی ـ روانی جامعه"» و تأثیرات آن در «مهندسی هندسۀ دیروز، حال و فردای معماری خانه و محله و شهرهای این سرزمین (یعنی ایران اسلامی،) و دیگر سرزمینهای تحت حاکمیّت و یا نفوذ این فرهنگ» میپردازد. و [با استناد به «سخن و حُکمِ خداوندگار عقل و عـلم و دانایی در قرآن کریم»، و داشتن نگاهی تحلیلی به «سیرۀ آخرین پیامآور این دین ازلی ـ ابدی، نبیّ اکرم» (که درود و ملازمتِ کریمانه و تربیتمحورانۀ خداوند با او، با خانوادۀ او و با هماندیشان با او مستدام باد) و پیشوایان معصوم مذهب شیعه(ع)، در «داشتن نگاهی اینچنین به دین سلاممحور اسلام»، در «طول طرح و تبیین و تدوین حکمتبنیان و دانشنهاد شریعت محمّدی و مهندسی هندسۀ احکام و قوانین زندگی مربوطه»، و سپس با استناد به «سخنها و دستورالعملهای حکیمانۀ صادره از بزرگان عالیمقام قوم در پیروی همهجانبه از ایشان»، و «تلاش مجاهدانهشان در جاریسازی و عینیّت بخشیدن آنها در فضای عقلی و عینی یا کالبدی زندگی خود و خانواده و همنشینان با خویش»، «تأکیـد مؤکّد ایشان بر "سادگی خِرَدمدارانه" و "پرهیز دادن شدید از جلوهگری خودبزرگبینانه و گردنفرازانه" در مهندسی هندسۀ کمّی و کیفی فضای زندگی و شیوۀ زیست فردی، خانوادگی، محلّی و حتّی قومی و سرزمینی، و بلکه پوشش ظاهری افراد»،] پس از کشف «اصول و احکام نتیجهشونده از این بینش در فرهنگ هنر و صنعت و معماری ـ شهرسازی اسلامی»، «نحوۀ إعمال آنها در طرّاحی کُلّی هندسه و ساختار معماری اسلامی، بررسی شده، مورد تحلیل و تبیین قرار میگیرد! درنهایت، در بستر آوردن مثالهایی عینی از معماری سنّتی شهرها (ازجمله شهر یزد و حومۀ آن،) و تطبیق تحلیلی آن با آموزههای اسلامی نتیجهشونده از این مطالعه، نشان میدهد که چگونه این اصول و احکام (در سادهزیستی مردم بافت قدیم این شهر و پرهیز همهجانبۀ ایشان،) در پرداختن به این منش و روش ناپسندِ خِـرَد [یعنی پرهیز شدید از شکستن و نادیده گرفتن هنجارهای ارزشی و قَدرها یا هندسههای تعیین و تقدیرشده از جانب آن یکتا مهندس تمامی هندسههای حقنهاد (و مُقَدِّرِ کُلَّ قَدَر»،) در جهان آفرینش، و درنتیجه، عدم خودنمایی و جلوهگری خودبزرگبینانه و گردنفرازانه در زندگی اجتماعی، همواره جریان داشته، و] در طرّاحی خانهها و فضاهای شهری مورد توجّه قرار گرفتهاند. در مقام نتیجهگیری، این مقاله بر اهمیّت «رعایتِ اصول عقلی ـ ریاضی حاکم بر هستی و اجزای آن، و معیارهای منطقی سادهزیستی» و «پرهیز از پرداختن به بیهودگی و بهکارگیری تجملّات بیفایده و زینتهای غیرحقیقی و غیرضروری در همۀ جوانب زندگی و ازجمله فضای آن»، در کنار «داشتن توجّهی همهجانبه به "اصلیترین و بنیادیترین حُکم و قانون برپایدارانۀ ساختمان هستی و زندگی فردی و اجتماعی آنها و حافظ تمامیّت و سلامت همیشگی ایشان"» [، یعنی «عدل و تعادلمحوری»] و «هماهنگی با قوانین و هندسههای مهندس یا همان قَدرها یا هندسههای مطرح در جان و جوهر اسمها یا عقلهای الهینهاد آموزش داده شده و نهادینه در جان و روح و عاقلۀ انسان حقنهاد، و سلاممحوری، یا به بیانی، داشتن و کوشیدن در برقراری روابط متقابل مبتنیبر تعامل متکامل و همافزای» در «هنر و صنعت و معماری ـ شهرسازی اسلامی» تأکید میکند! و نهایتاً نشان میدهد که «این نوع از نگاه و نگرش در مهندسی»، علاوهبر «امر ضرورت توجّه به زیباییشناسی حقیقی یا حقمحور و رعایت اصول و قوانین و هندسهها یا قَدرها و اندازههای منطقی و خِرَدمدار آن»، به «تقویت و تحکیم اصول و ارزشها»یی چون «همگرایی، انسجام، درهمتنیدگی و کلیّت و یکپارچگی و وحدت یا یگانگی» در «جامعۀ اسلامی یا سلاممحور» نیز منجر میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ســـادگی خِرَدمدارانه؛ فائدهمندی یا مفیــد بودن برای محیط؛ سَـــلام و سلاممحوری (تمامدارندگی متقابل؛ یا تعامُل مُتکامل أجزاء یا سلامتأفزائی متقابل أجزاء) در یک نظام مرکّب؛ تَبَـــرُّج یا لباس شهرت یا جلوهگری خودنمایانه؛ خودبزرگبینانه و گردنفرازانه؛ بیهودگی یا بیفائدگی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم. 1375. ترجمۀ محییالدّین الهی قمشهای. تهران: چاپخانۀ امیدوار.
نهج البلاغه. 1378. ترجمۀ سید جعفر شهیدی. چ16. تهران: علمی و فرهنگی.
ابن أبیجمهور، محمّد بن زینالدّین. 1405ق. عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة. قم: دار سید الشّهداء للنشر.
ابنِسعد، محمّد بن سعد. بیتا. طبقات الکُبری. لبنان- بیروت: دار صادر.
ابنمنظور، (محمّد بن مکرّم). ۱۴۱۴ق. فرهنگ لسان العرب. چ3. لبنان- بیروت: دارالصادر.
اصفهانی، راغب. بیتا. مفردات راغب. تهران: پاساژ حاج نائب.
باعونى دمشقی، شمسالدّین (متوفای ۸۷۱ق). ۱۴۱۵ق. مناقب آل ابیطالب. بیروت: مجمع احیاء الثقافة الاسلامیة.
بندر ریگی، محمّد. بیتا. المنجد. ترجمه به فارسی. چ2. انتشارات ایران.
حسنزاده آمُلی، حسن. 1395. الصحیفة الزبرجدیّة فی کلمات سجّادیّه. ترجمۀ محمّدحسین نائیجی. قم: الف. لام. میم.
حسنزاده آمُلی، حسن. 1385. دروس معرفت نفس (موضوع: عرفان اسلامی قرن 15). قم: الف. لام. میم.
حوزۀ علمیّه قم. 1386. حقوق و وظایف انسان از منظر امام سجاد(ع). مجلۀ حوزه و دانشگاه، شمارۀ 31.
دولابی، حاج محمّد اسماعیل. 1390. مصباح الهدی. به کوشش و تدوین مهدی طیّب. تهران: سفینه.
سعدی، مُصلِح بن عبدالله بن مشرّف. بیتا. گلستان. تهران: پیام عدالت.
شیرازی، محمّدصدرا (مشهور به مُلاصدرا یا مولیصدرا). 1400. شواهد الربوبیه. تهران: مولی.
صفىپورى، (عبدالرّحیم بن عبدالکریم). بیتا. منتهى الأرب فى لغة العرب. تهران: کتابخانۀ سنایى.
طبرسی، فضل بن حسن. 1338ش. تفسیر مجمع البیان (قطع رحلی، 5 مجلّد تصحیح و تعلیق ابوالحسن شعرانی). چ1. تهران: مکتبة العلمیة.
علیآبادی، محمّد. 1381. وحدت در کثرت. مجلۀ اثر.
علیآبادی، محمّد. کالبدی بیشعور یا ذیشعوری مدبر، چاپنشده.
علیآبادی، محمّد. 1386. «فروتنی» یا «هنر بندگی» در «معماری زمین» (پژوهشی نو در قرآن کریم). تهران: نور مهراز.
قُرشی بُنابی، علیاکبر. 1356. فرهنگ قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
قُمّی، محمّد بن علی (مشهور به ابنبابویه و شیخ صدوق و صدوق آل محمّد). 1376. أمالی صدوق (ترجمۀ محمدباقر کمرهای). چ6. تهران: کتابچی.
قمّی، محمّد بن علی ابنبابویه (شیخ صدوق). 1367. ترجمه من لا یحضره الفقیه. ترجمۀ علىاکبر غفارى، محمّدجواد غفارى و صدر بلاغى. چ1. تهران: صدوق.
قمّی، محمّد بن علی ابنبابویه (شیخ صدوق). 1380. کمال الدّین. ترجمۀ منصور پهلوان. چ1. قم: دارالحدیث.
قمّی، محمّد بن علی ابنبابویه (شیخ صدوق). بیتا. معانی الأخبار. ترجمۀ حمیدرضا شیخی. قم: ارمغان طوبی.
قمی، شیخ عباس. بیتا. مفاتیح الجنان. ترجمۀ موسوی دامغانی. چ4. تهران: دلیل.
کلینی، محمّدیعقوب. بیتا. الکافی (مجموعۀ چهارجلدی). تهران: علمیۀ اسلامیّه.
مجلسی، محمّدباقر. 1377. بحار الأنوار [ترجمۀ جلد 43، زندگانى حضرت زهرا علیهاالسّلام]. ترجمۀ محمّدجواد نجفى. تهران: اسلامیه.
مفید، محمّد بن محمّد (مشهور به شیخ مفید). بیتا. الارشاد للمفید. ترجمۀ سید هاشم رسولى محلاتى. چ2. تهران: اسلامیه. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 553 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 672 |
||