مفهومشناسی و تحلیل مصادیق امکان از منظر فلسفۀ ملاصدرا و عرفان محقق قیصری | ||
| مطالعات عرفانی | ||
| دوره 20، شماره 1 - شماره پیاپی 39، خرداد 1403، صفحه 271-294 اصل مقاله (667.15 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| نویسندگان | ||
| محمد جواد زکوی* 1؛ سعید الهی نسب2؛ مهران رضایی3 | ||
| 1دانشآموخته کارشناسی ارشد رشتۀ فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، | ||
| 2دانشآموخته کارشناسی ارشد رشتۀ فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم | ||
| 3استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. | ||
| چکیده | ||
| اصطلاح «امکان» یکی از اصطلاحات پرکاربرد و مشترک در فلسفه و عرفان نظری است. عدم شناخت این دسته از اصطلاحات مشترک که احیاناً در فلسفه و عرفان نظری معانی متفاوتی دارند میتواند باعث خطاهایی در فهم گزارههای این دو علم شود. هدف از این پژوهش معناشناسی اصطلاح «امکان»، بررسی اشتراکات و افتراقات آن از منظر صدرالمتألهین شیرازی بهعنوان بنیانگذار حکمت متعالیه و محقق قیصری شارح برجستۀ مکتب عرفانی ابنعربی است. نگارندگان در این پژوهش بر آناند تا در راستای رسیدن به این هدف به این سؤال اصلی پاسخ دهند که اصطلاح امکان، در نظام تفکری ملاصدرا ازسویی و محقق قیصری ازسوی دیگر، چه اشتراکات و افتراقاتی دارد؟ این پژوهش از نوع مطالعۀ بنیادین است که به روش توصیفی و تحلیلی تهیه شده است. براساس دستاوردهای پژوهش، نقطۀ اشتراک ملاصدرا و محقق قیصری در کاربست اصطلاح امکان، ماسوی الله است که در نظر هر دو اندیشمند، با وصف «امکان» توصیف میشوند؛ اما مصادیق «امکان» در دیدگاه محقق قیصری دامنۀ وسیعتری دارد و اعیان ثابتۀ ممکنالظهور را نیز شامل میشود؛ چنانکه دربارۀ اصطلاح «امتناع» در دیدگاه محقق قیصری، بر همین منوال، اعیان ثابتۀ ممتنعالظهور را در بر میگیرد. امکان فقری در حکمت متعالیه وصف وجود است، اما امکان از نگاه محقق قیصری هیچگاه وصف وجود قرار نمیگیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امکان؛ مفهومشناسی؛ صدرالمتألهین؛ قیصری؛ عرفان نظری؛ حکمت متعالیه | ||
| مراجع | ||
|
منابع
آشتیانی، سید جلالالدین. (1370). شرح مقدمۀ قیصری بر فصوص الحکم. چ3. تهران: انتشارات امیرکبیر.
ابنرشد، ابو ولید محمد بن احمد. (1981م). تلخیص کتاب العبارة. تحقیق محمود قاسم. چ1. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
ابنسینا، حسین بن عبدالله. (1405ق [الف]). منطق المشرقیین. چ2. قم: مکتبة آیتالله العظمی المرعشی النجفی.
ابنسینا، حسین بن عبدالله. (1405ق[ب]). الشفاء. تحقیق الأب قنواتی. چ1. قم: مکتبة آیتالله العظمی المرعشی النجفی.
ابنسینا، حسین بن عبدالله. (1371). المباحثات. چ1. قم: بیدار.
ابنسینا، حسین بن عبدالله. (1357ق). النجاة. چ2. مصر: مطبعة السعادة.
ابنسینا، حسین بن عبدالله. (1377ق). الاشارات و التنبیهات. تهران: مطبعة الحیدری.
ابنسینا، حسین بن عبدالله. (۱۳۹۲). الاشارات و التنبیهات. تحقیق مجتبی زارعی. قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.
ابنعربی، محمد بن علی. (بیتا). فتوحات مکّیه. بیروت: دارالصادر.
ارسطو. (1999م). النص الکامل لمنطق ارسطو. تحقیق فرید جبر. بیروت، دارالفکر اللبنانی.
بستانی، فؤاد افرام. (1375ش). فرهنگ ابجدی. چ2. تهران: بینا.
بهمنیار، ابوالحسن. (1349ش). التحصیل. تصحیح و تحقیق مرتضی مطهری. تهران: دانشگاه تهران.
پوربهرامی، اصغر، اکبریان، رضا، سعیدیمهر، محمد و افضلی، علی. (1392). معیاری برای تمایز مواد ثلاث منطقی از وجوب و امکان فلسفی. مجلۀ معرفت فلسفی، 10(۴۱)، 127-156.
جوادی آملی، عبدالله. (1390). رحیق مختوم. چ4. قم: مرکز بینالمللی نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۹). رحیق مختوم. چ7. قم: مرکز بینالمللی نشر اسراء.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (۱۴۰۷ق). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. تحقیق احمد عبدالغفور العطار. بیروت: نشر دارالعلم للملایین.
رازی، قطبالدین محمد. (بیتا). لوامع الانظار فی شرح مطالع الانوار. قم: انتشارات کتبی نجفی.
رحیمپور شهماروندی، فرهاد، جوارشکیان، عباس، حسینی شاهرودی، سید مرتضی. (۱۴۰۲). چگونگی تقرر صفات خداوند در ذات او، از دیدگاه قیصری و ملاصدرا. جستارهایی در فلسفه و کلام، 5(111)، 116-130.
سبزواری، ملاهادی. (۱۴۱۶ق)، شرح المنظومة. تصحیح و تعلیق حسن حسنزاده آملی. چ1. بیجا: نشر ناب.
سهروردی، شهابالدین. (۱۳۴۴). التلویحات. تحقیق علیاکبر فیاض. چ1. تهران، انتشارات دانشگاه.
سهروردی، شهابالدین. (1383). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. چ1. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (1368). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. چ1. قم: نشر مکتبة مصطفوی.
صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (۱۳۷۸). رسالة الحدوث. چ1. تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
طباطبایی، محمدحسین. (۱۴۱۴ق). بدایة الحکمة. تصحیح غلامرضا فیاضی. چ1. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
طریحی، فخرالدین. (۱۴۰۸ق). مجمع البحرین. تحقیق احمد حسینی. بیجا: نشر مکتب النشر الثقافة الاسلامیة.
لعل صاحبی، طوبی، جوارشکیان، عباس و علمی سولا، محمدکاظم. (۱۳۹۲). جایگاه امکان فقری در مبحث علیت و سازگاری یا عدم سازگاری آن با تشکیک یا وحدت شخصی وجود. مجلۀ الهیات تطبیقی، 4(9)، 11-26.
طوسی، خواجه نصیرالدین. (۱۳۲۶). اساس الاقتباس. تحقیق مدرس رضوی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
فخر رازی، محمد بن عمر. (بیتا). المباحث المشرقیة. چ۱. قم: انتشارات بیدار.
فیومی، محمد بن علی. (۱۴۳۸ق). المصباح المنیر. چ1. قم: انتشارات طلیعۀ نور.
قونوی، صدرالدین. (1374ش). مفتاح الغیب. چاپشده به همراه مصباح الانس. تهران: انتشارات مولی.
قیصری، داود. (۱۳۷۵). فصوص الحکم. چ1. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
کاشانی، عبدالرزاق. (۱۴۲۶ق). لطائف الاعلام فی اشارات اهل الالهام. چ1. قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۶۶). آموزش فلسفه. چ2. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۷۸). شرح نهایة الحکمة. تحقیق و تصحیح عبدالرسول عبودیت. چ1. قم: مؤسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 439 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 174 |
||
