خانههای قلعۀ تاریخی جَنْدَق: ویژگیهای معماری و تاریخگذاری | ||
| مطالعات معماری ایران | ||
| مقاله 13، دوره 14، شماره 27، شهریور 1404، صفحه 25-48 اصل مقاله (4.56 M) | ||
| نوع مقاله: علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/jias.2025.256780.1389 | ||
| نویسنده | ||
| مریم حیدری* | ||
| کارشناسارشد مهندسی طراحی محیطزیست، دانشکدۀ محیطزیست، دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| جندق شهری کهن در کنارۀ جنوبی دشت کویر است. در دورۀ قاجار قلعۀ جندق صد خانۀ کوچک و بزرگ داشت و روزگاری همۀ مردم در آن زندگی میکردند. بافت تاریخی قلعۀ جندق مجموعهای تودرتو از خانههای کوچک و بزرگِ اعیانی، ارسن مسجدجامع، حمام و ساباطها و گذرهای پُرپیچوخم است. زندگی و برآوردن نیازها و آسایش و امنیت در برابر گرمای کویر و مهاجمان، در معماری قلعه و خانهها نمود آشکار داشته است. قلعۀ جندق امروز زنده است و ۲۳ خانوار با سکنۀ بومی دارد. تعدادی از خانههای کهن جندق به اقامتگاه بومگردی تبدیل شدهاند و تعدادی دیگر خالی و نیمهویران است. در این مقاله به شناخت و ارائۀ اسناد معماری، توصیف اجزا و کارکرد آنها و بررسی روابط فضایی خانههای شاخص قلعۀ جندق چون خانۀ یغما، صفایی، حشمت، کافی، بیطرف و میرزا عبدالکریم پرداخته شده است. شناخت عناصر معماریِ خانههای قلعۀ جندق، چون درآیگاه و بهاربند، ایوان و بادگیر، زمستاننشین و مطبخ بخش دیگری از این مقاله است. بررسی شواهد تاریخی و منابع مکتوب و مقایسۀ تطبیقی این خانهها با خانههای مشابه در یزد و میبد که ازنظر جغرافیایی و سیاسی در پهنهای با ویژگیهای کموبیش مشترک با جندق هستند، ما را به شناخت بهتری از خانهها در قلعۀ جندق میرساند. بر پایۀ مستندات و آثار باقیمانده و مطالعات تطبیقی، پیشینۀ خانهگزینی در قلعۀ جندق به سدۀ هشتم هجری و دورۀ آلِ مظفر بازمیگردد هرچند به فراخورِ نیاز و گذشتِ زمان، بخشهایی به آن افزوده یا کاسته شده یا تغییر کاربری داده یا رها و ویران شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جندق؛ معماری خانههای جندق؛ قلعۀ جندق؛ معماری دورۀ آلِ مظفر | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 959 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 635 |
||