نقد و بررسی احادیث تَغَلُّب با تأکید بر صحیحین | ||
| حدیث پژوهی | ||
| مقاله 14، دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 34، آذر 1404، صفحه 407-430 اصل مقاله (1.09 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hadith.2023.253338.1373 | ||
| نویسندگان | ||
| ریحانه مجتبایی رنانی* 1؛ مهدی ایزدی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران، نویسنده مسئول | ||
| 2استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مطالعۀ اندیشۀ سیاسی اسلام گواه این مطلب است که از قرن سوم با طرح مسئلۀ دوگانۀ خلیفه و سلطان، «نظریۀ تغلب» بهعنوان منبعی برای مشروعیت سیاسی حاکمان اسلامی شکل گرفت و تئوریزه شد. این نظریه که بر مبنای عبارت «الحق لمن غلب» پایهگذاری شده، بهتدریج تا جایی در افکار مسلمانان ریشه دوانید که غالب اندیشمندان اسلامی آن را پذیرفته و حتی در متون روایی نیز احادیث بسیاری در تأیید این دیدگاه نقل گردید؛ حالآنکه این روایات و اصل این دیدگاه با نص آیات قرآن کریم و حتی برخی روایات از همین کتب، در تعارض و تناقض است. پژوهش حاضر با روش تحلیلیتوصیفی و نگاهی نقادانه ابتدا به استخراج این احادیث از بین کتب اهلسنت، بهویژه صحیح بخاری و صحیح مسلم، پرداخته و سپس دیدگاه قرآن کریم در این زمینه و برخی روایات معارض از بین همین کتب را در نقد روایات مؤید نظریۀ تغلب بیان کرده است. با وجود تعارضات موجود و نص صریح آیات و روایات، شارحان صحیحین ازجمله ابنحجر عسقلانی در فتح الباری و نووی در شرح صحیح مسلم، با تمسک به اجماع، خروج علیه حاکم را اگرچه فاسق و ظالم باشد، حرام دانستهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| احادیث تغلب؛ حاکم جائر؛ نظریۀ تغلب | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
ابناثیر جزری، مجدالدین المبارک بن محمد. (۱۳۹۰ق). جامع الأصول فی أحادیث الرسول. بیجا: مکتبة الحلوانی.
ابنحبان بستی. (۱۴۱۴ق). صحیح ابنحبان بترتیب ابنبلبان. تحقیق شعیب الأرنؤوط. بیروت: مؤسسة الرساله.
ابنحجر عسقلانی، ابوالفضل شهابالدین احمد. (۱۳۷۹ق). فتح الباری شرح صحیح البخاری. بیروت: دارالمعرفة.
ابنحجر هیتمی. (۱۴۰۹ق). فتاوی. مصر: شرکة مکتبة و مطبعة مصطفی البابی الحلبی و اولاده.
ابنفرّاء، ابویعلی محمد بن حسین. (۱۴۰۸ق). الأحکام السلطانیه. تصحیح محمدحامد الفتی. مصر: شرکة مکتبه و مطبعة مصطفی البابی الحلبی.
احمد بن عبدالله. (۱۴۰۵ق). حلیة الأولیاء وطبقات الأصفیاء. بیروت: دارالکتاب العربی.
بخاری، محمد بن اسماعیل ابوعبدالله. (۱۴۰۷ق). الجامع الصحیح المختصر. تحقیق مصطفى دیب البغا. چ۳. الیمامه: دار ابنکثیر.
بنباز، عبدالعزیز بن عبدالله. (بیتا). مجموعه فتاوی و مقالات. عربستان: الرئاسة العامة للبحوث العلمیة و الافتاء.
بیهقی، ابوبکر احمد بن الحسین. (۱۳۴۴ق). السنن الکبری و فی ذیله الجوهر النقی. حیدرآباد: مجلس دائرةالمعارف النظامیة الکائنه.
بیهقی، ابوبکر احمد بن الحسین. (۱۴۱۰ق). شعب الایمان. تحقیق محمد السعید بسیونی زغلول. بیروت: دارالکتب العلمیه.
حمیدی، محمد بن فتوح. (۱۴۲۳ق). الجمع بین الصحیحین البخاری و مسلم. تحقیق علی حسین البواب. بیروت: دارالنشر دار ابنحزم.
سید رضی، محمد بن حسین. (۱۴۱۴ق). نهج البلاغه. تحقیق صبحی صالح. قم: هجرت.
شیبانی، احمد بن حنبل ابوعبدالله. (بیتا). مسند الامام احمد بن حنبل. قاهره: مؤسسة قرطبه.
طبرانی، سلیمان بن احمد. (۱۴۰۴ق). المعجم الکبیر. تحقیق حمدی بن عبدالمجید السلفی. چ۳. موصل: مکتبة الزهراء.
طبرانی، ابوالقاسم بن احمد. (۱۴۱۵ق). المعجم الاوسط. تحقیق طارق بن عوض الله بن محمد و بعدالمحسن بن ابراهیم الحسینی. قاهره: دارالحرمین.
طیالسی، ابیداود. (بیتا). مسند ابیداود الطیالسی. بیروت: دارالمعرفة.
علیاکبری بابوکانی، احسان، و اسفندیاری، اسماعیل. (۱۳۸۹ش). بررسی حکم قیام در مقابل جور از منظر اسلام. نشریۀ رهاورد سیاسی، شمارۀ ۲۸ و ۲۹، ۱۱۵-۱۳۴.
غزالی، محمد بن محمد. (۱۳۵۱ش). احیاء علوم الدین. ترجمۀ مؤیدالدین محمد خوارزمی. به کوشش حسین خدیو جم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
گرمارودی، علی. (۱۳۸۴ش). ترجمۀ قرآن. تهران: قدیانی.
مسلم بن حجاج. (بیتا). صحیح مسلم. تحقیق محمدفؤاد عبدالباقی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مناوی، الامام الحافظ زینالدین عبدالرئوف. (۱۴۰۸ق). التیسیر بشرح الجامع الصغیر. ریاض: دارالنشر مکتبة الامام الشافعی.
میرعلی، محمدعلی. (۱۳۹۱ش). نظریۀ اطاعت از حاکم جائر در فقه سیاسی اهلسنت. نشریۀ حکومت اسلامی، شمارۀ ۶۵، ۱۲۵-۱۵۰.
میرعلی، محمدعلی. (۱۳۹۲ش). بررسی تطبیقی مشروعیت نافرمانی از حاکم جائر در فقه سیاسی شیعه و اهلسنت. نشریۀ علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلومt، شمارۀ ۶۱، ۱۰۷-۱۲۶.
نسائی، احمد بن شعیب ابوعبدالرحمن. (۱۴۰۶ق). سنن النسائی. تحقیق عبدالفتاح ابوغده. حلب: المطبوعات الاسلامیه.
نوری، ابیالفضل السید ابوالمعاطی. (۱۴۳۴ق). المسند المصنف المعلل. بیروت: دارالغرب الإسلامی.
نووی، یحیى بن شرف. (۱۳۹۲ق). شرح النووی على صحیح مسلم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
References The Holy Quran. Ahmad bin Abdullah. (1985). Hilyat al-Awliya' wa Tabaqat al-Asfiya'. Beirut: Dar al-Kitab al-Arabi. [In Arabic] al-Bayhaqi, A. (1925). al-Sunan al-Kubra wa fi Dhaylihi al-Jawhar al-Naqi. Hyderabad: Majlis Da'irat al-Ma'arif al-Nizamiyyah. [In Arabic] al-Bayhaqi, A. (1990). Shu'ab al-Iman. Beirut: Dar al-Kutub al-'Ilmiyya. [In Arabic] al-Bukhari, M. (1987). al-Jami' al-Ṣaḥīḥ al-Mukhtasar. al-Yamamah: Dar Ibn Kathir. [In Arabic] al-Ghazali, M. (1972). Ihya' 'Ulum al-Din. Tehran: Scientific and Cultural Publications. [In Persian] al-Humaydi, M. (2002). al-Jam' bayn al-Ṣaḥīḥayn al-Bukhari wa al-Muslim. Beirut: Dar Ibn Hazm. [In Arabic] Ali Akbari, E. & Esfandiyari, I. (2010). Journal of Political Achievements, No. 28-29, pp. 115-134. [In Persian] al-Munawi, Z. (1988). al-Taysir bi Sharh al-Jami' al-Saghir. Riyadh: Maktabat al-Imam al-Shafi'i. [In Arabic] al-Muslim bin al-Hajjaj. (n.d.). Ṣaḥīḥ al-Muslim. Beirut: Dar Ihya' al-Turath al-'Arabi. [In Arabic] al-Nasa'i, A. (1986). Sunan al-Nasa'i. Aleppo: al-Matbu'at al-Islamiyya. [In Arabic] al-Nawawi, Y. (1972). Sharh al-Nawawi 'ala Ṣaḥīḥ al-Muslim. Beirut: Dar Ihya' al-Turath al-'Arabi. [In Arabic] al-Nuri, A. (2013). al-Musnad al-Musannaf al-Mu'allal. Beirut: Dar al-Gharb al-Islami. [In Arabic] al-Sayyid al-Radi, M. (1994). Nahj al-Balagha. Qom: Hijrat. [In Arabic] al-Shaybani, A. (n.d.). Musnad al-Imam Ahmad bin Hanbal. Cairo: Mu'assasat Qurtuba. [In Arabic] al-Tabarani, A. (1994). al-Mu'jam al-Awsat. Cairo: Dar al-Haramayn. [In Arabic] al-Tabarani, S. (1984). al-Mu'jam al-Kabir. Mosul: Maktabat al-Zahra'. [In Arabic] al-Tayalisi, A. (n.d.). Musnad Abi Dawud al-Tayalisi. Beirut: Dar al-Ma'rifah. [In Arabic] Garmarudi, A. (2005). Translation of the Quran. Tehran: Qadyani. [In Persian] Ibn al-Athir, M. (1971). Jami' al-Usul fi Ahadith al-Rasul. Unknown: Maktabat al-Halwani. [In Arabic] Ibn al-Farra', M. (1988). al-Ahkam al-Sultaniyya. Egypt: Sharikat Maktaba wa Matba'at Mustafa al-Babi al-Halabi. [In Arabic] Ibn Baz, A. (n.d.). Majmu' Fatawa wa Maqalat. Saudi Arabia: al-Ri'asah al-'Amma lil Buhuth al-'Ilmiyya wal Ifta'. [In Arabic] Ibn Hajar al-Haytami. (1989). Fatawa. Egypt: Sharikat Maktaba wa Matba'at Mustafa al-Babi al-Halabi. [In Arabic] Ibn Hajar, A. (1959). Fath al-Bari Sharh Ṣaḥīḥ al-Bukhari. Beirut: Dar al-Ma'rifah. [In Arabic] Ibn Hibban. (1993). Ṣaḥīḥ Ibn Hibban bi Tartib Ibn Balban. Beirut: Mu'assasat al-Risalah. [In Arabic] Mir Ali, M. (2012). Journal of Islamic Government, No. 65, pp. 125-150. [In Persian] Mir Ali, M. (2013). Journal of Political Science, Baqir al-Ulum University, No. 61, pp. 107-126. [In Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 554 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 114 |
||
