مطالعهٔ فرم، نقش و کاربرد تبرزینهای دورهٔ قاجار | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 12، دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 13، اسفند 1403، صفحه 227-240 اصل مقاله (1.38 M) | ||
| نوع مقاله: علمی -ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2025.254720.1179 | ||
| نویسندگان | ||
| فرشته اداک* 1؛ آرزو خانپور2 | ||
| 1کارشناسیارشد هنر اسلامی، گروه فلز، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| 2استادیار، گروه شیشه، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| پیشینهٔ استفاده از فلز در ساخت اسلحه به دوران پیش از تاریخ برمیگردد. در هر دورهٔ تاریخی به فراخور مواد اولیهٔ در دسترس و شیوههای ساخت، فناوری ساخت سلاحها نیز تغییر نمود. در دورهٔ قاجار به جهت همزمانی با انقلاب صنعتی استفاده از سلاحهای گرم متداول بود و سلاحهای سرد بهصورت محدود با کاربرد نمادین و تشریفاتی تولید و استفاده میگردیدند. تبرزینها گروهی از سلاحهای سرد دورهٔ قاجار محسوب میشوند که نقش و فرم آنها دارای تنوع و گستردگی بسیار است. این مقاله در صدد پاسخ به این پرسش است که چگونه میتوان تبرزینهای قاجار را از نظر فرم و نقش طبقهبندی نمود و این آثار دارای چه کاربردی بودهاند؟ از اینرو هدف این مقاله، مطالعه و طبقهبندی فرم، نقش و کاربرد تبرزینهای دورهٔ قاجار است. این پژوهش بر مبنای هدف از نوع کاربردی و از منظر ماهیت و روش، توصیفی ـ تحلیلی است. گردآوری اطلاعات این مقاله به شیوهٔ کتابخانهای و میدانی صورت گرفتهاست. نتایج بررسی 1۶ نمونه از تبرزینهای دورهٔ قاجار نشان میدهد که همهٔ آثار مورد مطالعه از جنس فولاد هستند که به شیوهٔ ریختهگری ساخته شدهاند و در تزیین آنها اغلب از فنون قلمزنی، طلاکوبی، و حکاکی استفاده شدهاست. تبرزینهای دورهٔ قاجار براساس فرم به چهار گروه تبرزین با تیغهٔ دو لبه؛ تبرزین با تیغهٔ یکلبه و یک سر چکشی؛ تبرزین با تیغهٔ یکلبه و یک سر شبیه اژدها؛ و تبرزین با تیغهٔ یکلبه و یک سر شبیه تاج تقسیم میگردند. نقوش تبرزینها را میتوان در سه گروه شامل نقوش گیاهی، هندسی (شامل گل و برگ، ترنجها و انواع خطوط و کادرهای هندسی)؛ نقوش کتیبهای (ازجمله عبارات عربی، شعر فارسی و یا برخی عبارات فارسی شامل نام سفارشدهندهٔ اثر)؛ نقوش انسانی، حیوانی (شامل پیکرههای انسانی و حیوانات مختلف مثل شیر، مار، و یا دو پرنده که صورت آنان رو به یکدیگر است) جای داد. تزیینات مجلل این تبرزینها نشان میدهد که این آثار بیشتر کاربرد نمادین و تشریفاتی داشتهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فلزکاری قاجار؛ تبرزینهای دورهٔ قاجار؛ فرم و نقش تبرزین؛ سلاح سرد؛ سلاحهای قاجار | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
الکساندر، دیوید. (١٣٨٧). ابزارآلات جنگ، جلد دوازدهم از مجموعه هنر اسلامی. ترجمه غلامحسین علی مازندرانی. تهران: کارنگ.
آلن، جیمز. (1381). هنر فولادسازی در ایران. ترجمه پرویز تناولی. تهران: یساولی.
پوپ، آرتور، و آکرمن، فیلیس. (١٣٨٧). سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز. ترجمه نجف دریابندری و دیگران. تهران: علمی فرهنگی (نشر اثر اصلی ۱۹۶۴).
دمندان، پریسا. (١٣٨٢). هزار جلوه زندگی؛ تصویرهای ارنست هولستر از عهد ناصری. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
دهخدا، علی اکبر. (١٣٧٧). لغتنامه دهخدا. چاپ دوم. تهران:روزنه.
سعدی، مصلح بن عبدالله. (١٣۸١). بوستان سعدی. تهران: آشیان.
عیسوی، چارلز. (١٣۶٢). تاریخ اقتصادی ایران در دوره قاجار (١٣٣٢-١٢١۵) ه. ق. ترجمه یعقوب آژند. تهران: نشر گستر (نشر اثر اصلی ۱۹۷۱).
فردوسی، ابوالقاسم. (١٣٨۶). شاهنامه فردوسی. تهران: سوره مهر.
قاسمی، پرستو. (١٣٩۶). بررسی و طبقهبندی سلاحهای سرد تهاجمی دوره قاجار در قالب کاربرد، فرم، نقوش و فنون تزیینی با تاکید بر نمونههای شاخص (پایاننامه منتشرنشده کارشناسیارشد). دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.
کلنیی، بلا، و سانتو، ایوان. (١٣٩۴). هنر ایران عصر قاجار در مجموعههای مجارستان. ترجمه طاهر رضازاده. تهران: فرهنگستان هنر (نشر اثر اصلی ۲۰۱۰).
مایدا، تادئوش. (١٣٩٢). شاهکارهای هنر ایران در مجموعههای لهستان. ۲ جلد. ترجمه مهدی مقیسه و داوود طبایی. تهران: موسسه تالیف و ترجمه و نشر آثار هنری متن (نشر اثر اصلی ۲۰۰۲).
Alexander, D. G. (2016). Islamic Arms and Armor in the Metropolitan Museum of Art. Metropolitan Museum of Art. Mohamed, B. (2008). The Art of the Muslim Knight: The Furusyya Art Foundation Collection. Italy: Skira. Moshtagh Khorasani, M. (2006). Arms and Armor from Iran: The Bronze Age to the End of the Qajar period. Germany: Legat Verlag. ------. (2010). Lexicon of Arms and Armor in from Iran: A Study of Symbols and Terminology. Germany: Legat Verlag.
References Alexander, D. (2008). Weapons and tools of war, Volume 12 of the Islamic Art Series. (Gh. H. Ali Mazandarani, Trans.). Tehran: Karang [In Persian]. -----. (2016). Islamic Arms and Armor in the Metropolitan Museum of Art. Metropolitan Museum of Art. Allen, J. (2002). The art of steelmaking in Iran. (P. Tanavoli, Trans.). Tehran: Yasavoli [In Persian]. Pope, A, & Ackerman, P. (2008). A survey of persian art from prehistoric times to the present. (N. Daryabandari et al., Trans.). Tehran: Elmi va Farangi (Original work published 1964) [In Persian]. Damandan, P. (2003). A thousand aspects of life: Images by Ernst Holster from the Naseri era. Tehran: Cultural Heritage Organization of Iran [In Persian]. Dehkhoda, A. (1998). Dehkhoda dictionary (2nd Edition). Tehran: Rouzaneh [In Persian]. Saadi, M (2002). The Gulistan of Sa’adi. Tehran: Ashiyan [In Persian]. Isavi, Ch. (1983). The economic history of Iran during the Qajar period (1332–1215 AH). (Y. Azhand, Trans.). Tehran: Gostar Publications (Original work published 1971) [In Persian]. Ferdowsi, A. (2007). The Shahnameh of Ferdowsi. Tehran: Sooreh Mehr [In Persian]. Ghasemi, P. (2017). An examination and classification of offensive cold weapons of the Qajar era based on application, form, patterns, and decorative techniques with emphasis on representative examples (Unpublished Master's Thesis). Faculty of Literature and Humanities, Shahrekord University. Shahrekord, Iran [In Persian]. Kelenyi, B, & Szanto, I. (2015). Artisans at the crossroads : Persian arts of the Qajar Period (1976-1925). (T. Rezazadeh, Trans.). Tehran: Academy of Art (Original work Published 2010) [In Persian]. Majda, T. (2013). Masterpiece of Persian art from polish collections (2 Vol.). (Mehdi Maghiseh & D. Tabaei, Trans.). Tehran: Institute for Compilation, Translation, and Publication of Artistic Works (Original work published 2002) [In Persian]. Mohamed, B. (2008). The art of the Muslim knight: The Furusyya art foundation collection. Italy: Skira. Moshtagh Khorasani, M. (2006). Arms and armor from Iran: The Bronze age to the end of the Qajar period. Germany: Legat Verlag. ------. (2010). Lexicon of arms and armor in from Iran: A study of symbols and terminology. Germany: Legat Verlag. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 730 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 244 |
||
