تحلیل محتوایی روایات ابواب نادر و نوادر الکافی و شناخت ملاکهای مرحوم کلینی ذیل بابهای پیشگفته | ||
| حدیث پژوهی | ||
| مقاله 1، دوره 16، شماره 2 - شماره پیاپی 32، آذر 1403، صفحه 7-34 اصل مقاله (1.01 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hadith.2023.248312.1259 | ||
| نویسنده | ||
| مریم حسین گلزار* | ||
| دانشآموخته دکتری گروه علوم و قرآن و حدیث، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران | ||
| چکیده | ||
| یکی از سبکهای مهم نگارش احادیث در پنج قرن نخست هجری، «نوادرنویسی» بوده است. این پژوهش درصدد است ملاکهای مرحوم کلینی را برای قرار دادن روایات، ذیل ابواب نادر یا نوادر الکافی بداند؛ با این هدف که از نوع روایات ابواب نامبرده رفع ابهام، و به مراد کلینی از عنوان «باب نادر یا نوادر» نزدیک شود. ازاینرو، این پژوهش با استفاده از روش کتابخانهای و اسنادی و رویکردی توصیفیتحلیلی، به تحلیل محتوایی روایات ابواب نادر و نوادر و مقایسۀ آنها با دیگر روایات کتب اصول، فروع و روضه پرداخته و به این دستاورد رسیده است که کلینی به اشتراک لفظی عنوان «نوادر» در عصر خود واقف بوده و با قرار دادن ترکیبی از «انواع» روایات ذیل ابواب پیشگفته ازجمله احادیث مستدرک، متفرق و پراکنده، مرسلات، شواذ، احکام استثنا شده و نیز روایاتی از نوع طرائف و غرائب که عمدتاً قواعد مختلف فقهی همچون قاعده قرعه و قضیةٌ فی الواقعه در آن دخیل بودهاند و مخالف نص قرآن یا سنت معصومینk یا در تعارض با نظر اجماع بودهاند و میان فقها غالباً نه لزوماً به عدم شهرت عملیه شناخته میشدند، در باب نادر یا نوادر جای داده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کلینی؛ الکافی؛ ابواب نوادر؛ تعارض؛ قواعد مختلف فقهی | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آذرنوش، آذرتاش. (1379ش). فرهنگ معاصر عربی به فارسی. چ5. تهران: نشرنی.
آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن. (1398ق). الذریعة من تصانیف الشیعه. بیروت: دارالاضواء.
ابنادریس، محمد بن احمد. (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. تحقیق حسن بن احمد موسوی و ابوالحسن بن مسیح. قم: انتشارات اسلامی حوزۀ علمیه.
ابنبابویه، محمد بن علی بن الحسین. (1410ق). من لایحضره الفقیه. تصحیح علیاکبر غفاری. قم:مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
ابنحیون، نعمان بن محمد مغربی. (1385ق). دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام.قم: مؤسسه آل البیتk.
ابندرید، محمد بن حسن. (1988م). جمهرة اللغة. چ1. بیروت: دارالعلم للملایین.
ابنفارس، احمد بن فارس. (1404ق). مقاییس اللغة. محقق محمد عبدالسلام هارون. چ1. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابنمنظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. چ2. بیروت: دار صادر.
ابنندیم، محمد بن اسحاق. (1343ش). الفهرست. ترجمۀ رضا تجدد. تهران: بینا.
احمدی فقیه (یزدی)، محمدحسن. (1369ش). فواید رجالی در آثار امام خمینی. کیهان اندیشه، شمارۀ 29، 56ـ65.
امیری، دادمحمد. (1396ش). بررسی مستندات قرآنی و روایی قاعدۀ قرعه. نشریۀ اندیشۀ قرآنی، شمارۀ 7، 21ـ42.
انفرادی، مرتضی، و رزمی، محسن. (1398ش). واکاوی ادله و اثبات جواز شکنجه در اسلام. مجلۀ فقه و تاریخ تمدن، شمارۀ 3، 38ـ48.
بستانى، فؤاد افرام. (1364ش). منجد الطلاب. تهران: اسماعیلیان.
بهجتی، احسان. (1388ش). بررسی تعارض قاعدۀ قرعه با اصول عملیه. نشریۀ بلاغ مبین، شمارۀ 17 و 18، 105ـ114.
پاکتچی، احمد. (1388ش). تاریخ حدیث. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادقt.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1407ق). صحاح اللغة. تحقیق احمد عبدالغفور عطار، چ1. بیروت: دارالعلم للملایین.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1384ش). وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة.قم: مؤسسة آل البیت.
حسینگلزار، مریم و دیگران. (1397ش). معناشناسی تاریخی مفهوم نوادر و ابهامزدایی از آن با بررسی موردی باب النوادر کتب اربعه. مطالعات قرآن و حدیث دانشگاه امام صادقt، شمارۀ 23، 199ـ 224، 10.30497/QURAN.2019.2393.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1374ش). مفردات الفاظ القرآن. تهران: مرتضوی.
سبحانی تبریزی، جعفر. (1392ش). الوسیط فی اصول الفقه. ترجمه و شرح عباس زراعت. تهران: جنگل: جاودانه.
سبحانی تبریزی، جعفر. (1423ق). کلیات فی علم الرجال. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
سرخهای، احسان. (1394ش). کاربرد حدیث و روایت در فهرست و رجال پیشینیان. علوم حدیث، 20(76)، 93ـ119.
سرخهای، احسان. (1395ش). کاربرد له روایات در فهرست شیخ طوسی و ارتباط آن با کتب نوادر. علوم حدیث، 21(81)، 98ـ125.
سیدزاده ثانی، سید مهدی و دیگران. (1396ش). شکنجه در موارد اضطرار از منظر قرآن کریم. نشریۀ قرآن، فقه و حقوق اسلامی، شمارۀ 12، 7ـ38.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر. (1418ق). المزهر فی علوم اللغة وأنواعها. ضبطه و صححه فؤادعلی منصور. بیروت: دارالکتب العلمیه.
شبیری زنجانی، سید محمدجواد. (1376ش). نوادر احمد بن محمد بن عیسی اشعری. آینۀ پژوهش، شمارۀ 46، 23ـ26.
شرقی، محمدعلی. (1366ش). قاموس نهج البلاغه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
شوشتری، محمدتقی. (1410ق). قاموس الرجال. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
صدر، سید حسن. (1413ق). نهایة الدرایه. تحقیق ماجد الغرباوی. بیجا: نشر المشعر.
طریحى، فخرالدین بن محمد. (1375ش). مجمع البحرین. تصحیح احمدحسینى اشکورى. تهران: مرتضوی.
طوسی، محمد بن حسن. (1426ق). الاستبصار فیما اختلف من الاخبار. بیروت: مؤسسة الاعلمی.
طوسی، محمد بن حسن. (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت-لبنان: دارالکتاب العربی.
طوسی، محمد بن حسن. (1435ق). تهذیب الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
فراهیدى، خلیل بن احمد. (1409ق). کتاب العین. الطبعة الثانیة. قم: نشر هجرت.
فرهودینیا، حسن. (1389ش). تعارض بینه و اقرار در جرم قتل عمد. نشریۀ فقه و حقوق اسلامی، شمارۀ ۱، 163ـ174.
قاسمپور، محسن، و علیاکبریان، مجتبی. (1396ش). النوادر اشعری مصدر حدیثی الکافی کلینی. مطالعات فهم حدیث، شمارۀ 7، 9ـ33، JR-MfHy-4-1-1001.
قزوینی، خلیل بن غازی. (1387ش). الصافی فی شرح الکافی. تحقیق محمدحسین درایتى و حمید احمدى جلفایى. قم: دارالحدیث.
کرجی، علی. (1380ش). قضیةٌ فی واقعه. نشریۀ فقه، شمارۀ 27 و 28، 188ـ240.
کلینى، محمد بن یعقوب. (1395ش). الکافی. اهتمام محمدحسین درایتی. قم: دارالحدیث.
مازندرانی، محمدصالح. (1388ش). شرح فروع الکافی. تحقیق محمدجواد محمودی و محمدحسین درایتی، قم: دارالحدیث.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1363ش). مرآة العقول فی شرح اخبار الرسول. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدتقی بن مقصودعلی. (1406ق). روضة المتقین فی شرح اخبار الائمة المعصومین. تحقیق و تعلیق اشرف علی. قم: بنیاد فرهنگ اسلامی حاج محمدحسین کوشانپور.
محامد، علی. (1385ش). بررسی قاعدۀ عدل و انصاف و آثار آن. نشریۀ پژوهشهای فلسفی کلامی، شمارۀ 2، 235ـ270.
مدیرشانهچی، کاظم. (1381ش). درایة الحدیث. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
معارف، مجید. (1388ش). تاریخ عمومی حدیث با رویکرد تحلیلی. چ10. تهران: کویر.
مؤذنزادگان، حسن علی. (1379ش). اصول دادرسی کیفری از دیدگاه امام علیt. نشریۀ مصباح، شمارۀ 34، 25ـ40.
نجاشی، احمد بن علی. (1394ش). رجال النجاشی. تحقیق محمدباقر ملکیان. قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.
نجفی جواهری، محمدحسن بن باقر. (1363ش). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. تحقیق ابراهیم سلطانی نسب. بیروت-لبنان: دار احیاء التراث العربی.
References The Holy Quran. Ahmadi Faqih (Yazdi), M. (1990). Rijal Benefits in the Works of Imam Khomeini. Kayhan Andisheh, No. 29, 56-65. [ In Persian] Amiri, D. (2017). An Investigation of Quranic and Hadith-Based Evidence for the Rule of Lot. Journal of Quranic Thought, No. 7, 21-42. [ In Persian] Aqa Bozorg Tehrani, M. (1977). al-Dhari’ah ila Tasanif al-Shia. Beirut: Dar al-Adwa. [ in Arabic] Azarnoush, A. (2000). Contemporary Arabic-Persian Dictionary, 5th ed. Tehran: Nashreni.[ in Arabic] Behjati, E. (2009). An Examination of the Conflict of the Rule of Lot with Practical Principles. Journal of Blagh Mubin, No. 17 & 18, 105-114. .[ In Persion] Bustani, F. (1985). Munjed al-Tullab. Tehran: Isma'ilian. .[ In Persion] Enfardi, M. & Razmi, M. (2019). Examining Evidence and Proving the Permissibility of Torture in Islam. Journal of Fiqh and Civilization History, No. 3, 38-48. [ In Persian] Farahidi, Kh. (1988). Kitab al-'Ayn, 2nd ed. Qom: Hijrat Publishing. [In Arabic] Farhoodi Nia, H. (2010). Conflict between Confession and Admission in Intentional Homicide Cases. Journal of Islamic Jurisprudence and Law, No. 1, 163-174. [In Persian] Hossein Golzar, M. et al. (2018). Semantic Analysis of the Historical Concept of Nawādir and Its Clarification through a Case Study of the Nawādir Chapter in the Four Books. Quran and Hadith Studies, Imam Sadiq University, No. 23, 199-224, DOI: 10.30497/QURAN.2019.2393. [ In Persian] Hurr Amili, M. (2005). Wasa’il al-Shia ila Tahsil Masa’il al-Sharia. Qom: Ahl al-Bayt Institute. [In Arabic] Ibn Babawayh, M. (1989). Man La Yahduruhu al-Faqih. Edited by Ali Akbar Ghafari. Qom: Islamic Publishing Institute affiliated with the Association of Scholars. [in Arabic] Ibn Duraid, M. (1988). Jamhara al-Lugha, 1st ed. Beirut: Dar al-Ilm lil-Malayin. [ in Arabic] Ibn Faris, A. (1983). Maqayis al-Lugha, edited by Muhammad Abd al-Salam Harun. 1st ed. Qom: Islamic Media Center. [In Arabic] Ibn Hayyun, N. (1965). Da'a'im al-Islam wa Dhikr al-Halal wa al-Haram wa al-Qada wa al-Ahkam. Qom: Ahl al-Bayt Institute.[ in Arabic] Ibn Idris, M. (1989). al-Sara’ir al-Hawi li-Tahrir al-Fatawa. Edited by Hassan ibn Ahmad Mousavi and Abu al-Hassan ibn Masih. Qom: Islamic Publications of the Seminary. [ in Arabic] Ibn Manzur, M. (1993). Lisan al-Arab, 2nd ed. Beirut: Dar Sader. [In Arabic] Ibn Nadim, M. (1964). al-Fihrist. translated by Reza Tajaddud. Tehran: Bina.[ In Persian] Jawhari, I. (1986). al-Sihah fi al-Lugha. edited by Ahmad Abd al-Ghafoor Attar, 1st ed. Beirut: Dar al-Ilm lil-Malayin. [In Arabic] Karaji, A. (2001). A Case Study on Practical Principles. Journal of Fiqh, No. 27 & 28, 188-240. [In Persian] Kulaynī, M. (2016). al-Kāfī. revised by Muhammad Hossein Darayati. Qom: Dar al-Hadith. [In Arabic] Ma'aref, M. (2009). General History of Hadith with an Analytical Approach, 10th ed. Tehran: Kavir. [In Persian] Majlisi, M. (1984). Mirat al-Uqul fi Sharh Akhbar al-Rasul. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah. [In Arabic] Majlisi, M. (1985). Rawdat al-Muttaqin fi Sharh Akhbar al-A'immah al-Ma'sumin. edited and annotated by Ashraf Ali. Qom: Haj Mohammad Hossein Koushanpour Cultural Foundation. [In Arabic] Mazandarani, M. (2009). Sharh Furu' al-Kāfī. edited by Mohammad Jawad Mahmoudi and Mohammad Hossein Darayati. Qom: Dar al-Hadith. [In Arabic] Mo'addenzadegan, H. (2000). Principles of Criminal Procedure from Imam Ali's Perspective. Journal of Misbah, No. 34, 25-40. [In Persian] Modir Shanichi, K. (2002). Dira' al-Hadith. Qom: Islamic Publications. [In Persian] Mohamid, A. (2006). An Analysis of the Rule of Justice and Its Effects. Journal of Philosophical and Theological Research, No. 2, 235-270. [In Persian] Najafi Javaheri, M. (1984). Jawahir al-Kalam fi Sharh Shara’i al-Islam, edited by Ebrahim Soltani Nasab. Beirut, Lebanon: Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [In Arabic] Najashi, A. (2015). Rijal al-Najashi. edited by Mohammad Baqir Malekian. Qom: Bustan-e Ketab Institute. [In Arabic] Pakatchi, A. (2009). History of Hadith. Tehran: Imam Sadiq University Press. [ In Persian] Qasempour, M. & Aliakbarian, M. (2017). The Nawādir of al-Ash'ari as a Source in al-Kāfī by al-Kulaynī. Journal of Understanding Hadith Studies, No. 7, 9-33, JR-MfHy-4-1-1001. [In Persian] Qazwini, Kh. (2008). al-Safi fi Sharh al-Kāfī, edited by Mohammad Hossein Darayati and Hamid Ahmadi Jelfayi. Qom: Dar al-Hadith. [In Persian] Raghib al-Isfahani, H. (1995). Mufradat al-Fadh al-Qur’an. Tehran: Mortazavi. [In Arabic] Sadr, S. (1992). Nihayat al-Diraya. edited by Majid al-Gharbawi. Publisher unknown: Nashr al-Mash'ar. [In Arabic] Seyedzadeh Thani, S. et al. (2017). Torture in Cases of Necessity from the Quranic Perspective. Journal of Quran, Fiqh, and Islamic Rights, No. 12, 7-38. [ In Persian] Sharqi, M. (1987). Qamus Nahj al-Balagha. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah. [In Arabic] Shobiri Zanjani, S. (1997). Nawādir of Ahmad ibn Muhammad ibn Isa al-Ash'ari. Ayeneh Pezhuhesh, No. 46, 23-26. [ In Persian] Shushtari, M. (1989). Qamus al-Rijal. Qom: Islamic Publishing Institute. [In Arabic] Sorkhai, E. (2015). Application of Hadith and Traditions in Early Catalogues and Rijal Works. Hadith Studies, 20(76), 93-119. [ In Persian] Sorkhai, E. (2016). Usage of Nawādir Traditions in Shaykh Ţūsī’s Works and its Relation to Nawādir Books. Hadith Studies, 21(81), 98-125. [ In Persian] Subhani Tabrizi, J. (2002). Kulliyat fi 'Ilm al-Rijal. Qom: Islamic Publishing Institute. [In Arabic] Subhani Tabrizi, J. (2013). al-Wasit fi Usul al-Fiqh. translated and annotated by Abbas Zera’at. Tehran: Jungle and Jawdaneh. [In Arabic] Suyuti, A. (1997). al-Muzhir fi 'Ulum al-Lugha wa Anwa'iha. edited and revised by Fu'ad Ali Mansur. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. [In Arabic] Toreyhi, F. (1996). Majma' al-Bahrain. edited by Ahmad Hosseini Ashkouri. Tehran: Mortazavi. [In Arabic] Ţūsī, M. (2005). al-Istibsar fi ma Ikhtalafa min al-Akhbar. Beirut: al-A'lamiyyah Institute. [In Arabic] Ţūsī, M. (1979). al-Nihayah fi Mujarrad al-Fiqh wa al-Fatawa. Beirut, Lebanon: Dar al-Kitab al-Arabi. [In Arabic] Ţūsī, M. (2013). Tahdhib al-Ahkam fi Ma’rifat al-Halal wa al-Haram. Beirut: al-A'lamiyyah Institute. [In Arabic] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 707 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 377 |
||
