مطالعهٔ تطبیقی هنر سیاهقلم ارامنهٔ تبریز و ترکیه | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 4، دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 13، اسفند 1403، صفحه 69-94 اصل مقاله (3.78 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2024.254900.1188 | ||
| نویسندگان | ||
| سحر ذکاوت1؛ خشایار قاضی زاده* 2؛ شهریار شکرپور3 | ||
| 1دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، گروه هنر اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران | ||
| 2دانشیار، گروه هنر اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| 3استادیار، گروه هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| در فلزکاری، شیوهٔ هنری سیاهقلم از ترکیب نقره، مس، سرب و گوگرد حاصل میشود و هنرمندان برای جلوهدهی بیشتر به نقوش حکاکیشده روی فلزات طلا و نقره از سیاهقلم استفاده میکنند. سیاهقلم در میان ارامنهٔ تبریز و وان رواج دارد و با توجه به کمبود منابع در مورد این هنر و اهمیت آن در میان اقوام و هنرمندان کشورهای مختلف، انجام پژوهش حاضر ضرورت مییابد. شناخت هنر سیاهقلم و نقوش تزیینی آن در هنر ارامنهٔ وان و تبریز بهعنوان اهداف پژوهش انتخاب شدهاند و پرسشهای پژوهش عبارتند از: ۱) شیوهٔ هنری سیاهقلم در میان ارامنهٔ تبریز و وان چگونه اجرا میشود؟ ۲) هنر سیاهقلم ارامنهٔ تبریز و وان دارای کدام نقوش تزیینی هستند؟ 3) وجوه اشتراک و افتراق نقوش تزیینی دو منطقه چه اطلاعاتی را ارائه مینمایند؟ در پژوهش حاضر اطلاعات کتابخانهای، اسنادی و میدانی به روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تطبیقی و بهصورت کیفی تجزیه و تحلیل شدهاند. نمونههای پژوهش شامل پنج اثر متعلق به ارامنهٔ تبریز، پنج اثر متعلق به ارامنهٔ وان ترکیه و یک نمونه محصول مشترک دو منطقه است. روش نمونهگیری پژوهش، هدفمند و با استفاده از دادههای میدانی است. نتایج پژوهش نشان میدهد نقوش تزیینی هنر سیاهقلم ارامنهٔ تبریز و وان شباهت زیادی به یکدیگر دارند و بدون توجه به محل تولید آثار میتوان گمان کرد همهٔ آثار به خاستگاه یکسانی تعلق دارند. همچنین وجود نام تبریز و وان بر روی اثر مشترک این دو منطقه نشان میدهد ارامنهٔ تبریز و وان تعاملات فرهنگی عمیقی با یکدیگر داشتهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سیاهقلم؛ شیوهٔ هنری ساواد؛ ارامنه؛ تبریز؛ وان | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
پلندریت، هارولد. ج.، و ورنر، ا. ی. ا. (1391). حفاظت، نگهداری و مرمت آثار هنری و تاریخی. ترجمه رسول وطندوست. تهران: دانشگاه هنر تهران.
پوپ، آرتور، و اکرمن، فیلیس. (1387). سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز: فرش و فرشبافی، فلزکاری، هنرهای فرعی: آرایهها و موسیقی (ج. ۶). ترجمه نجف دریابندری و دیگران. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی (نشر اثر اصلی ۱۹۶۴).
توحیدی، فائق. (138۶). مبانی هنرهای: فلزکاری، نگارگری، سفالگری، بافتهها و منسوجات، معماری، خط و کتابت. تهران: سمیرا.
حسن، زکیمحمد. (1377). هنر ایران در روزگار اسلامی. ترجمه محمدابراهیم اقلیدی. تهران: صدای معاصر.
حیدرآبادیان، شهرام. (1392). شکوه فلز، منتخب آثار فلزکاری موزه رضا عباسی. تهران: سبحان نور.
حیدرآبادیان، شهرام، و عباسیفرد، فرناز. (1388). هنر فلزکاری اسلامی. تهران: سبحان نور.
خزائیلی، محمدباقر. (138۶). وضعیت ارامنه ایران در عصر شاه عباس اول، پژوهشنامه تاریخ، شماره 10، ۱-۱۹.
ذکاوت، سحر. (139۴). طراحی و ساخت زیورآلات بر اساس شیوهی سیاهقلم در هنر حکاکی نقرهی تبریز (پایاننامه کارشناسی منتشرنشده). دانشکده هنرهای اسلامی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
-----. (۱۳۹۸). مقایسه تحلیلی نقوش و نحوه اجرای اسلوب سیاه قلم در فلزکاری اقوام مندائی اهواز و ارامنه تبریز در ایران (پایاننامه کارشناسیارشد منتشرنشده). دانشکده هنر دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
ذکاوت، سحر، و قاضیزاده، خشایار. (1398). مطالعه تحلیلی تکنیک تزئینی سیاهقلم در آثار فلزکاری دوره ساسانی. اولین کنفرانس ملی دوسالانه باستانشناسی و تاریخ هنر ایران، بابلسر، ایران.
-----. (1399 الف). مطالعه تحلیلی هنر سیاهقلم در فلزکاری دورە سلجوقی و کاربست آن در گسترش هنر دورە معاصر. تاریخ علم، ۱۸ (۱)، ۹۷- ۱۳۰.Doi: 10.22059/JIHS.2020.299488.371547
-----. (1399 ب). مطالعه تطبیقی نحوه ساخت و اجرای هنر سیاهقلم ارامنه تبریز و مینای سیاه صابئین مندایی اهواز. دانشهای بومی ایران، شماره 13، ۴۵۳-۴۸۶.Doi: 10.22054/qjik.2020.48929.1180
-----. (1۴01 الف). مطالعه تطبیقی نقوش تزئینی و نحوه اجرای هنر سیاهقلم در فلزکاری ارامنه تبریز و صابئین مندایی اهواز. نگارینه، شماره 23، ۵- ۲۶. Doi: 10.22077/NIA.2021.3467.1325
-----. (1۴01 ب). هنر فلزکاری سیاهقلم در ایران. یزد: اندیشه کویر.
زایپل، ویلفرید. (1380). 7000 سال هنر ایران، شاهکارهایی برگزیده از موزه ملی ایران – تهران. ترجمه فرانک بحرالعلومی. تهران: موزه ملی ایران.
سلطانیان، ابوطالب. (1390). کارکرد ابریشم و نقش بازرگانان ارمنی در اقتصاد و سیاست صفویان (از دوره شاه عباس یکم تا پایان حکومت صفویان). تاریخ تمدن اسلامی، ۴۴ (۲)، ۷۹-۱۰۱.
سلگی، ابراهیم. (1391). بررسی انواع روشهای ترصیع (فلزکوبی) در فلزکاری دوران اسلامی و کاربست آن در فلزکاری معاصر (پایاننامه کارشناسیارشد منتشرنشده). دانشکده هنرهای اسلامی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
شکرپور، شهریار، و ذکاوت، سحر. (139۵). هنر سیاهقلم روی نقره و راهکارهای احیاء آن. نخستین همایش بینالمللی هنر و صناعات در فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی با تاکید بر هنرهای رو به فراموشی، اصفهان، ایران.
لوسی اسمیت، ادوارد. (1380). فرهنگ اصطلاحات هنری. ترجمه فرهاد گشایش. تهران: عفاف.
وارد، ریچل. (138۴). فلزکاری اسلامی. ترجمه مهناز شایستهفر. تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی.
ونزل، ماریان. (1387). انگشتریها. جلد نهم از گزیده دوازده جلدی «مجموعهی هنر اسلامی». ترجمه غلامحسین علی مازندرانی. تهران: کارنگ.
Boyd. S. A., & Mundell Mango, M. (1986). Ecclesiastical silver plate in sixth- century bizantium. Washington, D. C.: Dumbarton oaks research library and collection.
Brepohl, E. (2001). Niello metal mixture, Ganoksin Jewelry making resources. Retrieved from: https://www.ganoksin.com/article/niello-metal-mixture/ (Access Date: 2025/01/10).
Er, B. (2018). Van ilinde Savat teknigi ile urutilen gumush takilar. Ulakbilge.cilt 6. Sayi 25. 737- 760. Doi: 10.7816/ulakbilge-06-25-05
Gunter, A. C., & Jett, P. (1992). Ancient Iranian metalwork in the Arthur M. Sackler gallery and the Freer gallery of art. Washington, D.C.: Arthur M. Sackler gallery, the Freer gallery, Smithsonian institution.
Harper, O. (1981). Silver vessels of the sasanian period (Vol. 1: Royal imagery). New York: Princeton university press.
Healy, J. F. (2000). Pliny the Elder on Science and Technology. USA: Oxford University Press, Clarendon Press.
Holt, P. M., Lambton, A. K. S., & Lewis, B. (1977). The Cambridge History of Islam. Cambridge University Press.
La Niece. S. (1983). Niello: a historical and technical survey. The antique arts journal, 63 (2), 279-297. Doi:10.1017/S000358150006652X
Maryon, H. (1971). Metalwork and Enamelling, a practical treatise on gold and silersmiths work and their allied crafts. New York: Dover publications Inc.
Scott, D. A. (2002). Copper and Bronze in Art: corrosion, Colorants, conservation. USA: Oxford University Press.
Tokat, O. (2005). Armenian Master Silversmiths. Los Angeles: Van Publishing Inc.
منابع اینترنتی URL1:https://www.chiswickauctions.co.uk/auction/lot/243-an-early-to-(mid-20th-century-iranian-persian-silver-and-niello-teapot-tabriz-circa-1930/?lot=152128&sd=1 (Access Date: 2023/04/13). URL2:https://www.chiswickauctions.co.uk/auction/lot/182-a-mid-20th-century-iranian-persian-silver-and-niello-nuts-basket-tabriz-circa-1940/?lot=131524&sd=1 (Access Date: 2023/04/13). URL3:https://www.lotsearch.net/lot/a-nielloed-silver-cup-possibly-van-region-western-anatolia-ottoman-47858796 (Access Date: 2023/04/04). URL4: https://www.chiswickauctions.co.uk/auction/lot/lot-281---a-late-19th-century-armenian-unmarked-silver-and-niello-quran-box--case-tawizmuska-van-circa 880/?lot=164903&so=0&st=&sto=0&au=699&ef=&et=&ic=False&sd=1&pp=48&pn=6&g=1 (Access Date: 2023/04/04) URL5: https://www.arkofcrafts.com/tr/kibele-kolye (Access Date: 2023/04/04). URL6:https://www.bonhams.com/auction/24755/lot/60/a-qajar-lacquer-pen-box-qalamdan-and-a-tabriz-niello-silver-box-persia-19th-century-2/ (Access Date: 2023/04/06). URL7: https://en.wikipedia.org/wiki/Van,_Turkey (Access Date: 2023/04/24) References Boyd. S. A., & Mundell Mango, M. (1986). Ecclesiastical silver plate in sixth- century bizantium. Washington, D. C.: Dumbarton oaks research library and collection. Brepohl, E. (2001). Niello metal mixture, Ganoksin Jewelry making resources. Retrieved from: https://www.ganoksin.com/article/niello-metal-mixture/ (Access Date: 2025/01/10). Er, B. (2018). Van ilinde Savat teknigi ile urutilen gumush takilar. Ulakbilge.cilt 6. Sayi 25. 737- 760. Doi: 10.7816/ulakbilge-06-25-05 Gunter, A. C., & Jett, P. (1992). Ancient Iranian metalwork in the Arthur M. Sackler gallery and the Freer gallery of art. Washington, D.C.: Arthur M. Sackler gallery, the Freer gallery, Smithsonian institution. Harper, O. (1981). Silver vessels of the sasanian period (Vol. 1: Royal imagery). New York: Princeton university press. Hassan, Z. M. (1998). Iranian art in the Islamic era. (M. E. Eghlidi, Trans.). Tehran: Sedaye Moaser [In Persian]. Healy, J. F. (2000). Pliny the Elder on Science and Technology. USA: Oxford University Press, Clarendon Press. Heydarabadian, Sh. & Abbasifard, F. (2009). Islamic metalworking art. Tehran: Sobhan Noor [In Persian]. Holt, P. M., Lambton, A. K. S., & Lewis, B. (1977). The Cambridge History of Islam. Cambridge University Press. Khazaili, M. B. (2007). The situation of Armenians in Iran during the era of Shah Abbas I. Journal of History, No. 10, 1-19 [In Persian]. La Niece. S. (1983). Niello: a historical and technical survey. The antique arts journal, 63 (2), 279-297. Doi:10.1017/S000358150006652X Lucie-Smith, E. (2001). Dictionary of artistic terms. (F. Goshayesh, Trans.). Tehran: Efaf [In Persian]. Maryon, H. (1971). Metalwork and Enamelling, a practical treatise on gold and silersmiths work and their allied crafts. New York: Dover publications Inc. Scott, D. A. (2002). Copper and Bronze in Art: corrosion, Colorants, conservation. USA: Oxford University Press. Plenderit, H. J., & Werner, A. Y. A. (2012). Conservation, preservation, and restoration of artistic and historical works. (R. Vatandoost, Trans.). Tehran: Tehran University of Art [In Persian]. Pope, A. & Ackerman, Ph. (2008). A Survey of Persian Art, from prehistory to the present: Carpets and Carpet Weaving, Metalwork, Minor Arts: Arrangements and Music (Vol. 6) (Najaf Darya Bandari et al., Trans.). Tehran: Elmi va Farhangi (Original work published 1964) [In Persian]. Seipel, V. (2001) 7000 years Iranian art: Selected masterpieces from the national museum of Iran-Tehran. (F. Bahr-ol-Olumi, Trans.). Tehran: National Museum of Iran [In Persian]. Shokarpour, Sh. & Zekavat, S. (2016). The art of Niello on silver and its methods of reviving, The First International Conference on Arts and Crafts in Iranian-Islamic Culture and Civilization: Declining arts in focus, Isfahan, Iran [In Persian]. Solgi, E. (2012). Study of various stamping methods in Islamic metalworking and its application in contemporary metalworking (Unpublished Master's thesis). Faculty of Islamic Arts, Tabriz University of Islamic Ar, Tabriz, Iran [In Persian]. Soltanian, A. (2011). The function of silk and the role of Armenian merchants in the Safavid economy and politics (From the Period of Shah Abbas I to the End of the Safavid Rule). History of Islamic Civilization, 44 (2), 79-101 [In Persian]. Tohidi, F. (2007). Fundamentals of the arts: Metalworking, painting, pottery, woven and textiles, architecture, calligraphy and writing. Tehran: Samira [In Persian]. Tokat, O. (2005). Armenian master silver smiths. Los Angeles: Van Publishing Inc. Ward, R. (2005). Islamic metalwork (M. Shayestefar, Trans.). Tehran: Institute for Islamic Art Studies [In Persian]. Wenzel, M. (2008). The rings (Gh. H. Ali Mazandarani, Trans.). Tehran: Karang [In Persian]. Zekavat, S. (2015). Design and manufacture of jewelry based on the Niello technique in the art of silver engraving in Tabriz (Unpublished Bachelor's thesis). Faculty of Islamic Arts, Tabriz University of Islamic Art, Tabriz, Iran [In Persian]. Zekavat, S., Ghazizadeh, Kh. (2019). Analytical study of the decorative technique of black ink in metalwork works of the Sasanian period, First National Biennial Conference of Iranian Archaeology and Art History, Babolsar, Iran [In Persian]. -----. (2020 A). Analytical study of the Niello art in the Seljuk metalwork and its usage to the development of the contemporary art. History of Science, 18 (1), 130-97. Doi: 10.22059/JIHS.2020.299488.371547 [In Persian]. -----. (2020 B). A comparative study of the making of Niello alloy in the Tabriz Armenian and the Ahwaz Mandaean metalwork. Indigenouse Knowledge, No. 13, 453-486. Doi: 10.22054/qjik.2020.48929.1180 [In Persian]. -----. (2022 A). A comparative study of the decorative motifs of Niello art in the Tabriz Armenian metalwork and the Ahwaz Mandaean metalwork. Negarineh, No. 23, 5-26. Doi: 10.22077/NIA.2021.3467.1325 [In Persian]. -----. (2022 B). The art of Niello metalworking in Iran. Yazd: Andisheh Kavir [In Persian].
URLs: URL1:https://www.chiswickauctions.co.uk/auction/lot/243-an-early-to-(mid-20th-century-iranian-persian-silver-and-niello-teapot-tabriz-circa-1930/?lot=152128&sd=1 (Access Date: 2023/04/13). URL2:https://www.chiswickauctions.co.uk/auction/lot/182-a-mid-20th-century-iranian-persian-silver-and-niello-nuts-basket-tabriz-circa-1940/?lot=131524&sd=1 (Access Date: 2023/04/13). URL3:https://www.lotsearch.net/lot/a-nielloed-silver-cup-possibly-van-region-western-anatolia-ottoman-47858796 (Access Date: 2023/04/04). URL4:https://www.chiswickauctions.co.uk/auction/lot/lot-281---a-late-19th-century-armenian-unmarked-silver-and-niello-quran-box--case-tawizmuska-van-circa-880/?lot=164903&so=0&st=&sto=0&au=699&ef=&et=&ic=False&sd=1&pp=48&pn=6&g=1 (Access Date: 2023/04/04) URL5: https://www.arkofcrafts.com/tr/kibele-kolye (Access Date: 2023/04/04). URL6:https://www.bonhams.com/auction/24755/lot/60/a-qajar-lacquer-pen-box-qalamdan-and-a-tabriz-niello-silver-box-persia-19th-century-2/ (Access Date: 2023/04/06). URL7: https://en.wikipedia.org/wiki/Van,_Turkey (Access Date: 2023/04/24) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 667 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 235 |
||
