تحلیل نگارهٔ عرفانی «مجنون در میان وحوش» خمسهٔ طهماسبی از منظر محییالدین ابنعربی بر اساس اصل تناظر عوالم کبیر و صغیر | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 8، دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 13، اسفند 1403، صفحه 145-160 اصل مقاله (1.31 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2024.253920.1154 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه برمکی1؛ اسماعیل بنی اردلان2؛ ایرج داداشی* 3 | ||
| 1دانشجوی دکتری پژوهش هنر، گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران | ||
| 2استادتمام، گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران | ||
| 3استادیار، گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| چکیده | ||
| ارتباط هنر اسلامی با آموزههای عرفانی به نظر امری واضح و بدیهی است؛ لیکن در مطالعاتی که در این زمینه انجام شدهاند، به اندازهٔ کافی به این ارتباط و اشتراک اشاره نشده و به این نسبت، در عرصهٔ هنر نگارگری کمتر پرداخته شدهاست. حال آنکه با بررسی و شناخت سنتهای فکری مرسوم در بستر جهانبینی نگارگران، میتوان درک بهتری از نگارهها داشت. سنت، مانند رشتهای انسان را با اصل مرتبط میکند. در نگرش سنتی (یعنی نگرش برآمده از سنت و وحی الهی) بر این باور بودند که عالم و آدم هردو جلوهٔ حقاند و عالم بهعنوان انسان کبیر و انسان بهعنوان عالم صغیر هستند. این منظر، اصل دیگری را در پی دارد و آن تطابق و تناظر میان عالم کبیر و عالم صغیر است. این پژوهش حول یکی از نگارههای دورهٔ صفویه به نام «مجنون در میان وحوش» محفوظ در موزهٔ بریتانیای لندن انجام شده و سعی بر آن است که فرضیهٔ تأثیر این اصل بر شکلگیری نگارهٔ موردنظر بهعنوان یکی از ثمرات آن، مورد بررسی قرار گیرد. پرسش این است: نگارهٔ مجنون در میان وحوش، بر اساس نگرش سنتی تناظر عالم کبیر و عالم صغیر و از منظر محییالدین ابنعربی چگونه دیده و تبیین میشود؟ شیوهٔ گردآوری اطلاعات به روش مشاهده و مطالعهٔ منابع مکتوب چاپی و الکترونیکی است. در این نگاره برابرشدن دقیق مظاهر طبیعت با احوال مجنون جای بسی تفکر و تأمل دارد؛ گویی نگارگر با بهرهگیری از عناصر طبیعت، مخاطب را از صورت به قلمروی معنا راه میبرد و با زبان رمز، وصف سیر و سلوک عرفانی میکند. «مجنون» مصداق انسانی است که به دنبال «عشق» میگردد و نگارگر بر بازنمایی مفاهیم عرفانی عشق و هجران اهتمام داشته و احوال انسان و سرگردانیاش در عالم را با بهرهگیری از نشانهها و تعاملات بین آنها به طریق مجنون در بیابان ترسیم کردهاست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عرفان؛ هنر اسلامی؛ نگارگری؛ مجنون در بیابان؛ عالم صغیر؛ عالم کبیر | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم. (1۳۷۹). ترجمۀ محیالدین مهدی الهی قمشهای. تهران: پیام آزادی.
ابنعربی، محییالدین. (۱۴۱۷ ه.ق). فتوحات مکیه. بیروت: دار صادر.
الدمدو، کنت (هری). (1389). سنتگرایی دین در پرتو فلسفه جاویدان. ترجمه رضا کورنگ بهشتی. چاپ چهارم. تهران:حکمت (نشر اثر اصلی 2000).
برات طرقی، مرجان، و محمدزاده، مهدی. (1۴02). شناسایی و تحلیل وضعیتهای نمایشی موجود در نگارههای لیلی و مجنون از خمسه طهماسبی (بر اساس سی و شش وضعیت نمایشی مطرح در آرای ژرژ پولتی). رهپویه هنرهای تجسمی، ۶ (۳)، ۴۹-۵۸. Doi: 10.22034/ra.2023.535690.1087
بنیاردلان، اسماعیل. (1387). سرفرسنگهای تحول در مسیر نگارگری ایران. تهران: دانشگاه هنر.
بهرامی، میترا، و کاظمخانلو، ناصر. (1۴03). بررسی تطبیقی نگاه مفسرین و عرفا به «آیه امانت»، چیستی و چرایی رد و قبول آن از سوی آسمانها و زمین و انسان در کتب تفسیری و عرفانی فارسی )روض الجنان، کشف الاسرار، مرصادالعباد، مثنوی معنوی(. سبکشناسی نظم و نثر فارسی، ۱۷ (۲)، ۱۸۵-۲۰۶. Doi: 10.22034/bahareadab.2024.17.7307
تابنده گنابادی، سلطان حسین. (1387). رهنمای سعادت. تهران: حقیقت.
جوادی آملی، عبدالله، و ایوبی، حیدرعلی. (۱۳۹۵). توحید در قرآن. تهران: نشر اسراء.
جهانگیری، محسن. (137۵). محییالدین ابنعربی چهره برجسته عرفان اسلامی. تهران: انتشارات دانشگاه.
حکمت، نصرالله. (1۴01). تعامل فرم و محتوا (یا لفظ و معنی) در ظهور زیبایی و نقد ادبی بر پایۀ آن، در فتوحات ابن عربی. رهپویه حکمت هنر، ۱ (۱)، ۱۷-۲۵. Doi: 10.22034/rph.2022.697029
داداشی، ایرج. (1397). نسبت هنر اسلامی و مابعدالطبیعه. فصلنامه هنر، شماره ۴۶، 11۵-108.
دباغ، سروش. )1388(. تطور امر متعالی در منظومه سپهری. کتاب ماه دین، شماره 1۴0، ۷۳-۸۴.
درپر، مریم، و یاحقی، محمدجعفر. (1389). تحلیل روابط شخصیتها در منظومه لیلی و مجنون. شعرپژوهی بوستان ادب، 2 (3) ،۶۵-89.
ساداتی زرینی، سپیده، و مراثی، محسن. (1387). بررسی چگونگی تاثیرگذاری عرفان اسلامی در شکلگیری هنر نگارگری مکتب هرات تیموری و تبریز صفوی، فصلنامه نگره، شماره 7، ۹۳-۱۰۶.
شایگان، داریوش. (1۴۰۲). بتهای ذهنی و خاطره ازلی. تهران: نشر فرزان.
شریفزاده، محمدرضا، و تقدسنژاد، زهرا. (۱۳۹۸). بررسی تطبیقی داستان نگاره مجنون در میان ددان خمسه طهماسبی با نگاره پارچه مضبوط در موزه بوستون به شماره ثبت ۱۹۲۸.۲ بر اساس نظریه بینامتنیت. مطالعات هنر اسلامی، شماره ۳۴، ۲۹-۴۶.
فرحناکیمقدم، مهدی، قدرتاللهی، احسان، و بلانیان، محمدرضا. (۱۴۰۱). نظریه عالم کبیر و عالم صغیر در مکتب ابن عربی. فصلنامه عرفان اسلامی، شماره ۷۱، ۷۷-۹۸. Dor: 20.1001.1.20080514.1401.18.71.5.8
فهیمیفر، علیاصغر، مهرنگار، منصور، و شریف، حبیبه. (1392). بررسی روانشناختی رنگ جامه مجنون. کتاب ماه هنر، شماره 179، ۷۸-۸۵.
قاضیزاده، خشایار، و حاصلی، پرویز. )1398(. بیان هنری در نگارههای داستان لیلی و مجنون در خمسه تهماسبی. فصلنامه نگره، شماره۵۰، ۷۷-۸۹. Doi:10.22070/NEGAREH.2019.998
گیدنز، آنتونی. (۱۳۷۶). جامعهشناسی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: نشر نی (نشر اثر اصلی ۱۹۸۲).
مرادینژاد، سمیه، حسنی جلیلیان، محمدرضا، حیدری، علی، و حسینی، سیدمحسن. (1397). مهمترین کارکردهای عرفانی داستان لیلی و مجنون. پژوهشنامه زبان و ادب فارسی، ۱۲ (۳)، ۴۷-۷۲. Doi:10.22108/jpll.2019.113332.1287
مراثی، محسن. (1389). شناسایی مبانی نظری کاربرد رنگ در نگارگری ایرانی (رساله دکتری منتشرنشده). دانشکده هنر دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
محمدی وکیل، مینا. (1388). نقد معناشناختی در مطالعه تطبیقی ادبیات و نقاشی با تکیه بر داستان لیلی و مجنون. جلوه هنر، شماره 2، ۲۵-38.
معین، محمد. (138۶). فرهنگ فارسی (یکجلدی کامل). ویراستار امیرکاووس بالازاده. چاپ چهارم. تهران: ساحل.
نسفی، عزیزالدین. (13۶2). زبده الحقایق. تهران: کتابخانه طهوری.
-----. (139۴). انسان کامل. به تصحیح و مقدمه فرانسوی ماریژان موله. تهران: کتابخانه طهوری.
نصر، سیدحسین. (13۴7). رساله فی حقیقه العشق، شهابالدین سهرودی. معارف اسلامی (سازمان اوقاف)، شماره 7، ۱۶-۲۵.
-----. (۱۳۷۳). عالم خیال و مفهوم فضا در مینیاتور ایرانی. فصلنامه هنر، شماره ۲۶، ۷۹-۸۶.
-----. (1380). معرفت و امر قدسی. ترجمه فرزاد حاجی میرزایی. تهران: نشر فرزان.
ولش، استوارت کری. (1389). نقاشی ایرانی؛ نسخهنگارههای عهد صفوی. احمدرضا تقاء. تهران: موسسه تالیف، ترجمه و نشر آثار هنری، متن (نشر اثر اصلی ۱۹۷۶).
Binyon, L., Wilkinson, J. V. S., & Gray, B. (1971). Persian Miniature Painting: Including a critical and descriptive catalogue of the miniatures exhibited at Burlington House, January - March 1931. New York: Dover Publication. منبع اینترنتی: URL1: Majnun in the desert - Stock Image - C023/6073 - Science Photo Library (Access Date: 2024/07/20) References Quran Karim. (2000). (M. Elahi Gomshe-ei, Trans.). Tehran: Payam-e Azadi. Bahrami, M., Kazemkhanlu, N. (2024). A comparative study of the perspective of exegetes and mystics on the "verse of trust," the nature and reason for its rejection and acceptance by the Heavens, Earth, and humans in Persian exegetical and mystical books (Rawz al-Jinan, Kashf al-Asrar, Mirsad al-'Ibad, Masnavi Ma'navi). Stylistics of Persian Prose and Poetry, 17 (2), 185-206. Doi: 10.22034/bahareadab.2024.17.7307 [In Persian]. Bani Ardalan, E. (2008). Milestones of evolution in the path of Iranian miniature painting. Tehran: University of Art [In Persian]. Barat Torogi, M., & Mohammad Zadeh, M. (2023). Identification and analysis of dramatic situations in paintings of Layla and Majnun from Khamsa Tahmasbi (based on thirty-six dramatic situations in the opinions of Georges Polti). Rahpouyeh Visual Arts, 6 (3), 49-58. Doi: 10.22034/ra.2023.535690.1087 [In Persian]. Binyon, L., Wilkinson, J. V. S., & Gray, B. (1971). Persian Miniature Painting: Including a critical and descriptive catalogue of the miniatures exhibited at Burlington House, January - March 1931. New York: Dover Publication. Dadashi, I. (2018). The relationship between Islamic art and metaphysics. Art Quarterly, No. 46, 108-115 [In Persian]. Darpar, M., Yahaghi, M. (2010). Analysis of character relationships in the Layla and Majnun epic. Poetry Research, Boostan Adab, 2 (3), 65-89 [In Persian]. Dabbagh, S. (2009). The evolution of the transcendent in Sepehri's poetry. Ketab-e Mah-e Din, No. 140, 73-84 [In Persian]. Fahimifar, A., Mehr Negar, M., & Sharif, H. (2013). Psychological study of the color of Majnun's garment. Ketab-e Mah-e Honar, No. 179, 78-85 [In Persian]. Farahnaki Moghaddam, M., Ghodratollahi, E., & Balanian, M. R. (2022). Theory of Microcosm and Macrocosm in Ibn Al’Arabi’s School. Islamic Mysticism Quarterly, No. 71, 77-98. Dor: 20.1001.1.20080514.1401.18.71.5.8 [In Persian]. Giddens, A. (1991). Sociology. (M. Sabouri, Trans.). Tehran: Nashr-e Ney (Original work published 1982) [In Persian]. Hekmat, N. (2022). Interaction of form and content (or word and meaning) in the emergence of beauty and literary criticism based on it in ibn Arabi's Futuhat. Rahpouyeh Wisdom and Art, 1 (1), 17-25. Doi: 10.22034/rph.2022.697029 [In Persian]. Ibn Arabi, M. (1996). Al-Futuhat al-Makkiyya. Beirut: Dar Sader [In Arabic]. Jahangiri, M. (1996). Muhyiddin ibn Arabi: A prominent figure of Islamic mysticism. Tehran: University Publications [In Persian]. Javadi Amoli, A. & Ayubi, H. (2016). Monotheism in the Quran. Tehran: Esra Publishing [In Persian]. Marasi, M. (2010). Identification of theoretical foundations of the use of color in Iranian miniature painting (Unpublished PhD Dissertation). Faculty of Art, Shahed University, Tehran, Iran [In Persian]. Moein, M. (2007). Persian dictionary (Complete One Volume). (A. Kavous Balazadeh, Ed.). Tehran: Sahel [In Persian]. Mohammadi Vakil, M. (2009). Semantic criticism in comparative study of literature and painting with emphasis on the story of Layla and Majnun. Jelveh Honar, No. 2, 25-38 [In Persian]. Moradi Nezhad, S., Hasani Jalilian, M., Haydari, A., & Hoseini, M. (2018). The most important mystical functions of the story of Layla and Majnun. Journal of Persian Language and Literature Research, 12 (3), 47-72. Doi:10.22108/jpll.2019.113332.1287 [In Persian]. Nasafi, A. (1983). Zubdat al-Haqa'iq. Tehran: Tahouri Library [In Arabic]. -----. (2015). Al-Insan al-Kamil. (M. Molle, Ed.). Tehran: Tahouri Library [In Persian]. Nasr, S. H. (1968). Treatise on the reality of love, Shahab al-Din Suhrawardi. Islamic Ma'arif (Endowment Organization), No. 7, 16-25 [In Persian]. -----. (1994). The imaginal world and the concept of space in Iranian miniature. Art Quarterly, No. 26, 79-86 [In Persian]. -----. (2001). Knowledge and the sacred. (F. Haji Mirzaei. Trans.). Tehran: Farzan Publishing [In Persian]. Oldmedow, H. (2010). Traditionalism of religion in the light of perennial philosophy. (R. Korang Beheshti, Trans.). 4th Edition. Tehran: Hekmat (Original work published 2000) [In Persian]. Qazizadeh, K., & Haseli, P. (2019). Artistic expression in paintings of the Layla and Majnun story in Khamsa Tahmasbi. Negareh Journal, No. 50, 77-89. Doi:10.22070/NEGAREH.2019.998 [In Persian]. Sadati Zarini, S., & Marasi, M. (2008). Examining the influence of Islamic mysticism in the formation of the painting style of the Herat Timurid and Tabriz Safavid schools. Negareh Journal, No. 7, 93-106 [In Persian]. Sharifzadeh, M., & Taghadsnejad, Z. (2019). Comparative study of the story illustration of Majnun among the miniatures of Khamsa Tahmasbi with the textile painting registered as No. 1928.2 in Boston Museum Based on Intertextuality Theory. Islamic Art Studies, No. 34, 29-46 [In Persian]. Shayegan, D. (2023). Mental idols and eternal memories. Tehran: Farzan Publishing [In Persian]. Tabandeh Gonabadi, S. (2008). Guide to happiness. Tehran: Haghighat [In Persian]. Welch, S. (2010). Iranian painting; The Safavid miniatures manuscript. (A. Taqa, Trans.). Tehran: Institute for Compiling, Translating and Publishing Works (Original work published 1976) [In Persian]. URL: URL1: Majnun in the desert - Stock Image - C023/6073 - Science Photo Library (Access Date: 2024/07/20) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 780 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 216 |
||
