تحلیل چگونگی تطبیق روایتهای تأویلی داستان ابراهیم در قرآن بر اهلبیت* | ||
| حدیث پژوهی | ||
| مقاله 12، دوره 16، شماره 2 - شماره پیاپی 32، آذر 1403، صفحه 349-380 اصل مقاله (1.43 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hadith.2023.248586.1275 | ||
| نویسندگان | ||
| کاوس روحی برندق* 1؛ زهرا اسعدی سامانی2؛ علی غضنفری3 | ||
| 1دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| 2دانش آموخته دکتری گروه تفسیر تطبیقی، مؤسسۀ آموزش عالی حوزوی رفیعة المصطفی، تهران، ایران | ||
| 3دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| هنگام مواجهه با روایتهای تفسیری اهلبیتb ذیل آیات مربوط به قصۀ ابراهیمR شاهد تطبیق تأویل آیه به اهلبیتb هستیم. این پژوهش برای دستیابی به ارتباط بین ظاهر الفاظ آیه و معانی پنهان آن با استفاده از منابع کتابخانهای به روش توصیفیتحلیلی الفاظ آیه را با تطبیقهای واردشده در روایتهای تأویلی مورد بررسی قرار داده و به این نتایج دست یافته است که: 1. برخی عناصر قصه که مفهوم مفرداتی به آن اشاره دارد ـ مانند اهل، ثمرات، ابن، طائفین و کلمات ـ به دلالت مطابقه بر مصادیق متعددی صدق میکند که مصداق اکمل آن اهلبیتb هستند و ارتباط بین معنای ظاهری و باطنی بسیار نزدیک است؛ 2. در مواردی مفهوم ترکیبی ـ مانند شیء پنهان، قضاء تفث و ذبح عظیم ـ در لایههای عمیقتری از معنای باطنی همچنان به دلالت مطابقه بر امام صدق میکند؛ 3. در تأویل نقلشده از بیماری ابراهیمR ابتدا به دلالت التزام به وجود علت پی میبریم و سپس به دلالت مطابقه آن علت را بر مصیبت امام حسینR تطبیق میدهیم. همچنین سرد شدن آتش که بر فرد خارجی تطبیق داده نشده بلکه به یک امر کلی تطبیق داده شده است، نیاز به مقدمات و استدلال دارد؛ درنتیجه از موارد دلالت التزامی غیر بیّن است. این مورد نیز از لایههای عمیقتری از باطن یک امر کلّی خبر میدهد که تأمل عقلی بیشتری نیاز دارد تا فهم کلام معصومR در رابطه با آیه روشن گردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قرآن؛ احادیث تأویلی؛ داستان ابراهیمR؛ اهلبیتb؛ جری و تطبیق | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آلوسی، سید محمود. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابناثیر، مبار ک بن محمد. (1367ش). النهایة فی غریب الحدیث والأثر. قم: مؤسسۀ مطبوعاتی اسماعیلیان قم.
ابنبابویه، محمد بن علی. (137۶ش). الامالی. تهران: کتابچی.
ابنبابویه، محمد بن علی. (1398ش). التوحید. قم: جامعه مدرسین.
ابنبابویه، محمد بن علی. (13۶2ش). الخصال. قم: انتشارات جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
ابنبابویه، محمد بن علی. (138۵ش). علل الشرایع. قم: کتابفروشی داوری.
ابن بابویه، محمد بن علی. (1378ش). عیون اخبار الرضاR. تهران: نشر جهان.
ابنبابویه، محمد بن علی. (139۵ش).کمال الدین و تمام النعمة. تهران: اسلامیة.
ابنبابویه، محمد بن علی. (1۴03ق). معانی الاخبار. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین قم.
ابنفارس، احمد. (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابنمنظور، محمد بن مکرم. (1۴1۴ق) .لسان العرب. بیروت: دار صادر.
ازهری، محمد بن احمد. (1۴21ق). تهذیب اللغة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
استرآبادی، شرفالدین. (1۴09ق). تأویل الآیات الظاهره. قم: دفتر انتشارات جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
اسعدی، محمد. (1399ش). مطالعۀ حدیثی تفسیری آیۀ "قضاء تَفَث" با نگاهی به رویکرد انتقادی عقلگرایان. دوفصلنامه علمیپژوهشی حدیثپژوهی، شمارۀ 24، 267-۲۸۴.
انصاریان، نسرین، و فلاحی قمی، محمد. (1399ش). موضوعله حقیقی الفاظ قرآنی با محوریت دیدگاه علامه طباطبائی. سراج منیر. شمارۀ 38، 1۴2-119. https://doi.org/10.22054/ajsm.2021.58815.1681
بابایی، علیاکبر. (139۴ش). قواعد تفسیر قرآن. تهران: سمت.
بحرانی، سید هاشم.( 1416ق). البرهان فی تفسیر القرآن. تهران: بنیاد بعثت.
بغوی،حسین بن مسعود. (1420ق). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
بهجتپور، عبدالکریم. (1391ش) . تفسیر فریقین. قم: آثار نفیس.
بیضاوی، عبدالله بن عمر. (1۴18ق). انوار التنزیل و اسرار التأویل. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
تفتازانی، مسعود. (137۴ق). المطول فی شرح تلخیص المفتاح. تهران: مکتبة علمیة اسلامیة.
حائری، محمدحسین. (1۴0۴ق). الفصول الغرویه. قم: دار احیاء العلوم الاسلامیة.
حسینپوری، امین. (1391ش). تأویل قرآن به مقامات اهل بیت؛ مبانی و پیشفرضها. پژوهشهای قرآنی، شمارۀ 70، 1۴۴-۱۷۳.
جوادی آملی، عبدالله. (1387ش). تسنیم تفسیر قرآن کریم. قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1391ش). درس خارج تفسیر.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (137۶ش). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دارالعلم للملایین.
خمینی، روحالله. (1382ش). تهذیب الاصول. قم: دارالفکر.
خمینی، روح الله. ( 1376ش). مصباح الهدایة الخلافة و الولایة.تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
راغب اصفهانی، حسین. (1۴12ق). المفردات فی الفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم.
راوندی، قطبالدین. (1۴09ق). قصص الانبیاء. مشهد: مرکز پژوهشهای اسلامی.
رستمی، علیاکبر. (1380ش). آسیبشناسی و روششناسی تفسیر معصومان. بیجا: کتاب مبین.
رشتی، میرزا حبیبالله. (بیتا). بدائع الافکار. قم: مؤسسة آل البیت.
روحی، کاووس. (139۴ش). تحلیل فقه الحدیثی مفهوم احادیث دال بر اسامی حسنای خدا بودن اهلبیتb، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، شمارۀ 3، 27-۴۸. https://doi.org/10.22051/tqh.2015.2041
روحی، کاووس. (1437ق). نسبة الکذب الی الانبیاءفی القرآن الکریم؛ نقد و حلّ. مجلۀ دراسات فی العلوم الانسانیة، شمارۀ 22، 17-۳۲.
زمخشری، محمد. (1۴07ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دارالکتاب العربی.
سجادیزاده، سید علی، و میرزائی، مصطفی. (139۶ش). نقد و بررسی تفسیر آیۀ سرد شدن آتش بر ابراهیمR. آموزههای قرآنی، شمارۀ 2۵، 1۵7-۱۷۲.
شاکر، محمدکاظم. (137۶ش). روشهای تأویل قرآن. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
شیروانى، على. (138۵ش). تحریر اصول فقه. قم: دارالعلم.
صاحب، اسماعیل بن عباد. (1۴1۴ق). المحیط فی اللغة. بیروت: بینا.
صفار، محمد بن حسن. (1404ق). بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد2. قم: مکتبة آیةالله مرعشی نجفی.
طباطبائی، حیدر. (بیتا). پژوهشی تطبیقی پیرامون بطون قرآن. انتشارات پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن.
طباطبائی، محمدحسین. (1۴17ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
طبرسی، احمد بن علی. (1403ق). الاحتجاج علی اهل اللجاج. مشهد: نشر مرتضوی.
طریحی، فخرالدین. (137۵ش). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.
طیب، عبدالحسین. (1387ش). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات اسلام.
عضیمه، صالح. (1380ش). معناشناسی واژگان قرآن. چ 1. مشهد: آستان قدس رضوی شرکت بهنشر.
عیاشی، محمد بن مسعود. (1380ش). کتاب التفسیر. تهران: چاپخانۀ علمیه.
فخر الدین رازی، محمد بن عمر. (1۴20ق). مفاتیح الغیب. چ3. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فیض کاشانی، ملامحسن. (1۴1۵ق). تفسیر الصافی. تهران: انتشارات صدر.
قرشی، علیاکبر. (1377ش). احسن الحدیث. تهران: بنیاد بعثت.
قرطبی، محمد بن احمد. (13۶۴ش). الجامع لاحکام القرآن. تهران: ناصرخسرو.
قمی، علی بن ابراهیم. (13۶7ش). تفسیر قمی. قم: دارالکتاب.
قمی، ابنقولویه. (13۵۶ش). کامل الزیارات. نجف: دارالمرتضویه.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1۴07ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر. (1۴03ق). بحار الانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مجلسی، محمدباقر. (1۴0۴ق). مرآة العقول فی شرح اخبار الرسول2. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مسعودی، عبدالهادی. (139۵ش). تفسیر روایی جامع. قم: دارالحدیث.
مصطفوی، حسن. (13۶8ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مظفر، محمدرضا. (بیتا). المنطق. قم: دارالعلم.
مظفر، محمدرضا. (1370ش). اصول الفقه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
معرفت، هادی. (1379ش). علوم قرآنی. تهران: مؤسسۀ فرهنگی التمهید.
مکارم شیرازی، ناصر. (137۴ش). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامی.
نیشابوری، نظامالدین حسن. (1۴1۶ق). تفسیر غرائب القرآن و رغائب القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیه.
نعمانی، محمد بن ابراهیم. (1397ش). الغیبة للنعمانی. تهران: نشر صدوق.
هلالی، سلیم بن قیس. (1۴0۵ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی. قم: الهادی.
References The Holy Quran. Alousi, M. (1994). Ruh al-Ma'ani fi Tafsir al-Qur'an al-Azeem. Beirut: Dar al-Kitab al-elmiye. [InArabic] Ansarian, N. & Falahi Qomi, M. (2020). The real topic of Quranic words with the focus of Allameh Tabatbai's point of view. Siraj Munir. No. 38, 142-119. https://doi.org/10.22054/ajsm. [In Persian] Asadi, M. (2019). An interpretive hadith study of the verse "Qada Tafath" with a view to the critical point of view of the rationalists. Hadith Research, No. 24, 284-267. [In Persian] Astrabadi, Sh. (1988). Taweel Al-Ayat al-Zahir. Qom: Publications Office of the Qom Seminary Society of Teachers .[In Arabic] Ayashi, M. (2001). Ketab Al-Tafsir. Tehran: Ilamieh printing house. [In Arabic] Azhari, M. (2000). Tahzib al-Loghah. Beirut: Dar Ahya Al-Torath al-Arabi. [In Arabic] Azimeh, S. (2001). Semantics of Quranic Words. st published. Mashhad: Astan Quds Razavi Publishing Company. [In Arabic] Babaei, A. (2015). Rules for interpreting the Qur’an. Tehran: Samt. [In Persian] Baghavi, H. (1999). Maalam al-Tanzil in Tafsir al-Qur'an. Beirut: Dar Ehiya al-Torath al-Arabi. [In Arabic] Bahrani, S. (1995). The proof of interpretation of the Qur'an. Tehran: Besat Foundation. [In Arabic] Behjatpour, A. (1940). Tafsir alfariqein. Qom: Asar nafis. [In Persian] Beizawi, A. (1997). Anwar al-Tanzil and Asrar al-Tawil. Beirut: Dar Ehiya al-Torath al-Arabi. [In Arabic] Faiz Kashani, M. (1994). Tafsir Al-Safi. Tehran: Sadr Publications. [InArabic] Fakhr al-Din Razi, M. (1999). Mafatih al-Ghaib. 3rd published. Beirut: Daral ihya al-Tarath al-Arabi. [In Arabic] Haeri, M. H. (1983). Al-Fusul al-Gharwieh. Qom: Dar Ehiya al-Torath al-Arabi. [InArabic] Helali, S. (1984). The book of Salim ibn Qais al-Helali. Qom: Al-Hadi. [InArabic] Hosseinpouri, A. (2014). Interpretation of the Qur'an to the authorities of the Ahl al-Bayt. Basics and constructions. Qur'anic researches, No. 70, 144-173. [In Persian] Ibn Athir, M. (1988). Al-Nahiya fi Gharib al-Hadith and Al-Athar. Qom: Ismailian Press Institute of Qom. [In Arabic] Ibn Babeveih, M. (1982). Ma'ani al-Akhbar. Qom: Islamic. Publications office affiliated with the Qom Teachers Association .[In Arabic] Ibn Babeveih, M. (1983). Al-Khasal. Qom: Publications of the Qom Theological Seminary Society. [In Arabic] Ibn Babeveih, M. (1988). Al-Amali. Tehran: Ketabchi .[In Arabic] Ibn Babeveih, M. (1999). Oyoun Akhbar al-Reza. Tehran: Nasher Jahan .[In Arabic] Ibn Babeveih, M. (2006). The causes of sharia. Qom: Davari bookstore .[InArabic] Ibn Babeveih, M. (2016). Kamal al-Din and Tammam al-Naima. Tehran: Islamiya. [InArabic] Ibn Babeveih, M. (2019). Al-Tawheed. Qom: Society of teachers. [In Arabic] Ibn Faris, A. (1983). Almo’jam maqaees alloqah. Qom: School of Islamic Information .[In Arabic] Ibn Manzoor, M. (1993) . Leas al-arab. Beirut: Dar Sader .[In Arabic] Javadi Amoli, A. (2008). Tafsir Tasnim of the Holy Qur'an. Qom: Nasr Asara Center. [In Persian] Javadi Amoli, A. (2012). A lesson outside interpretation. [In Persian] Johari, I. (1988). Al-Sehah Taj al-Logha and Sahah Al-Arabiyyah. Beirut: Dar al-Alam lelmollaeen. [In Arabic] Khomeini, R. (1997). Mesbah al-Hedaiya al-Khilafah wa Al-Walaiya. Tehran: Foundation for organizing and publishing works of Imam Khomeini . [In Arabic] Khomeini, R. (2003). Tahzib al-osul. Qom: Dar al-Fakr. [In Arabic] Koleini, M. (1986). Al-Kāfī. Tehran: Darul-e-Kitab al-Islamiya. [In Arabic] Majlesi, M. B. (1982.). Behar al-Anwar. Beirut: Dar Ahya al-Trath al-Arabi. [In Arabic] Majlesi, M. B. (1983). Merat al- oghool fi sharhe akhbar al-rasul. Tehran: Dar al-Kitab al-Islamiya. [In Arabic] Makarem Shirazi, N. (1995). Tafsir Nemune. Tehran: Dar al-Kitab al-Islami. [In Persian] Maraft, H. (2000). Olum al- quran. Tehran: al- tamhid cultural institute. [In Persian] Masoudi, A. (2015). Comprehensive traditional interpretation. Qom: Dar al-Hadith. [In Persian] Mustafavi, H. (1989). Researching the words of the Holy Quran. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance. [In Persian] Muzaffar, M. (1991). Osol al-feqh. Qom: tablighat eslami center. [In Arabic] Muzaffar, M. (n.d.). Al-Manteq. Qom: Dar al-elm. [In Arabic] Neishaburi, N. H. (1995). Tafsir Ghareeb Al-Qur'an and Raghaeb Al-Qur'an. Beirut: Dar al-Kitab Al-Elmiya. [In Arabic] Nomani, M. (1976). Al-Ghaibah Le nomani. Tehran: Sadouq Publishing. [In Arabic] Qomi, A. (1988). Tafsir Qomi. Qom: Daral Kitab. [In Arabic] Qomi, I. (1977). Kamel Al-Ziyarat. Najaf: Darul-Mortazaviyeh.[In Arabic] Qurashi, A. A. (1998). Ahsan al-Hadith. Tehran: Be'sat Foundation. [In Persian] Qurtabi, M. (1985). Al-Jami Le Akhbar Al-Qur'an. Tehran: Nasser Khosrow. [In Arabic] Ragheb Esfahani, H. (2033). Al-Mufradat fi alfaz al- Qur'an. Beirut: Dar al-Qalam. [In Arabic] Rashti, M. (n.d.). Badae al-afkar. Qom, Al al-beit institute. [In Arabic] Ravandi, Q. (2030). Qesas al-Anbiya. Mashhad: Islamic Research Center. [In Arabic] Rostami, A. A. (2001). Pathology and methodology of the interpretation of innocents. Bija: Kitab Moibn. [In Persian] Ruhi, K. (2015). Attribution of lying to the prophets in the Holy Qur’an; Criticism and solution. Journal of Studies in Humanities, No. 22, 17-32. [In Arabic] Ruhi, K. (2014). Analysis of hadith jurisprudence on the concept of hadiths that indicate the good names of God being the Ahl al-Bayt. Researches of Qur'an and Hadith Sciences, No. 3, 27-48. https://doi.org/10.22051/tqh.2015.2041. [In Persian] Safar, M. (1983). Basaer al-Deraj fi fazael ale Muhammad(pbut). Qom: School of Ayatollah Marashi Najafi. [In Arabic] Sahib, I. (1993). Al-Muhit fi al-Loghah. Beirut: No publisher. [In Arabic] Sajjadizadeh, A, & Mirzaei, M. (2017). Criticism and analysis of the interpretation of the verse of the cooling of the fire on Ibrahim. Qur'anic Teachings, No. 25, 157-172. [In Persian] Shakir, M. K. (1997). Methods of Qur'an interpretation. Qom: Islamic Propaganda Office. [In Persian] Shirvani, A. (2006). Tahrir osul Fiqh. Qom: Darul elm. [In Persian] Tabarsi, A. (2024). Al-ehtejaj ala ah-allejaj. Mashhad: Mortazavi Publishing. [In Arabic] Tabatabai, H. (n.d.). A accomodative research on the contents of the Quran. Publications of researches on the interpretation and sciences of the Quran. [In Persian] Tabatabai, M. H. (1996). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an. Beirut: Al-Aalami Foundation for Publications. [In Arabic] Taftazani, M. (1954). Al-Mutawal fi sharhe tafsil al-meftah. Tehran: maktabat al elmie aleslam. [In Arabic] Taiieb, A. (1999). Atiab al-Bayan fi Tafsir al-Qur'an. Tehran: Islam Publications. [In Persian] Tarihi, F. (1996). Majma al-Bahrain. Tehran: Mortazavi. [In Arabic] Zamakhshari, M. (1986). Al-Kashaf on and haghaegh qavmes Al-Tanzil and oyun al-Aqawil fi vojuh al- taweel. Beirut: Dar al-Katab Al-Arabi. [In Arabic] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 812 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 283 |
||
