واکاوی حدیث موضوع در آثار رجالی سده های سوم و چهارم هجری قمری | ||
| حدیث پژوهی | ||
| مقاله 3، دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 31، مرداد 1403، صفحه 79-120 اصل مقاله (1.25 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hadith.2024.241951.0 | ||
| نویسندگان | ||
| مرتضی سلمان نژاد* 1؛ محمدکاظم طباطبایی2؛ احمد پاکتچی3 | ||
| 1استادیار، گروه قرآن و حدیث، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| 2استاد، گروه قرآن وحدیث، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| 3دانشیار، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| حدیث موضوع، واقعیتی است که در میراث حدیثی مسلمانان وجود داشته و پیوسته دربارۀ تاریخچۀ پدید آمدن، انگیزهها و قالبهای تحقق آن بحث شده است. ضرورت کاربست رویکرد درزمانی در تحلیل آنچه به حدیث موضوع یاد شده، میتواند درک جامعی از تحولات رخداده در مورد آن را در سدههای نخستین نمایان سازد. حدیث موضوع، سهل و ممتنعی است که همچون اسرائیلیات بهرغم وضوح ابتدایی، در مرحلۀ کشف مصادیق، کار را برای پژوهشگران فرسایشی میکند. مقالۀ حاضر تلاش کرده است تا با جستوجو در کتب رجال و جرح و تعدیل سدههای متقدم هجری، شبکهای از اصطلاحات دلالتکننده بر وضع حدیث بهصورت صریح و کنایی را استقصا کند و در مرحلۀ بعد با یادکرد تحولات بنیادین در عالم حدیث، گفتمانهای شکلگیری این اصطلاحات را بهقدر کفایت نمایان سازد؛ پدیدههایی که هریک بهنوبۀ خود بستر پدیداری حدیث موضوع را بر محور نقد رجالی در سدههای دوم تا چهارم هجری قمری فراهم کرده است. ازجمله این پدیدهها میتوان به «اسناد حدیث و اصالت مأخذ»، «گسترش تدوین حدیث»، «فرابومی شدن حدیث» و «تضییق دامنۀ سنت» اشاره کرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حدیث؛ وضع؛ کذب؛ رجال؛ جرح و تعدیل | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
آذرنوش، آذرتاش. (1380ش). الفبا. در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، به کوشش موسوی بجنوردی، تهران: انتشارات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج10،
ابنابیحاتم، عبدالرحمن. (19۵2م). الجرح و التعدیل. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابنحبان، محمد. (139۶ق). المجروحین من المحدثین والضعفاء والمتروکین. به کوشش محمود إبراهیم زاید. حلب: دارالوعی.
ابنحبان، محمد. (139۵ق). الثقات. به کوشش سید شرفالدین احمد. بیروت: دارالفکر.
ابنحنبل، احمد. (1۴08ق). العلل و معرفة الرجال. به کوشش وصیالله بن محمدعباس. بیروت: المکتب الاسلامی.
ابنخلکان، احمد. (19۶8م). وفیات الاعیان. به کوشش احسان عباس. بیروت: دارالثقافة.
ابنشاهین، عمر بن احمد. (1۴09ق). تاریخ أسماء الضعفاء والکذابین. به کوشش عبد الرحیم محمد احمد القشقری. بیجا: .
ابنعبدالبر، یوسف. (1398ق). جامع بیان العلم و فضله. بیروت: بینا.
ابنعدی، ابواحمد. (1۴18ق). الکامل فی ضعفاء الرجال. به کوشش عادل احمد عبدالموجود و علیمحمد معوض. بیروت: الکتب العلمیه.
ابنقیمجوزی، محمد. (1۴22ق). اعلام الموقعین عن رب العالمین. به کوشش محمد عبدالسلام. بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابنمعین، یحیی. (1399ق). تاریخ ابن معین (روایة الدوری). به کوشش احمد محمد نور سیف. مکه: مرکز البحث العلمی و إحیاء التراث الاسلامی.
ابنمنجویه، احمد. (1۴07ق). رجال صحیح مسلم. به کوشش عبدالله لیثی. بیروت: بینا.
ابوزهو، محمد. (1۴0۴ق). الحدیث و المحدثون أو عنایة الأمة الإسلامیة بالسنة النبویة. ریاض: نشر الرئاسة العامة لإدارة البحوث العلمیة والإفتاو والدعوة والإرشاد.
ابونعیم اصفهانی، احمد. (13۵1ق). حلیة الاولیاء. قاهره: مطبعة السعادة.
ابیزرعهرازی، عبیدالله. (1۴02ق). کتاب الضعفاء لأبیزرعة الرازی فی أجوبته على أسئلة البرذعی. به کوشش سعدی بن مهدی الهاشمی. مدینه: عمادة البحث العلمی بالجامعة الاسلامیة.
بخاری، محمد. (1398ق). التاریخ الکبیر. حیدرآباد دکن.
بخاری، محمد. (1۴2۶ق). کتاب الضعفاء. به کوشش أبوعبدالله أحمد بن إبراهیم بن أبیالعینین، مکتبة ابن عباس.
بسوی، یعقوب. (197۵ـ197۶م). المعرفة و التاریخ. به کوشش اکرم ضیاء عمری. بغداد: بینا.
برذعی، سعید. (1۴09ق). سؤالات عن ابی زرعة الرازی. به کوشش منصوره سعدیهاشمی.
بیرونی، ابوریحان. (1973م). الصیدنة. به کوشش حکیم محمد سعید. پاکستان.
پاکتچی، احمد. (1391ش). جوامع حدیثی اهلسنت. تهران: دانشگاه امام صادقR.
پاکتچی، احمد. (1392ش). تاریخ حدیث. تهران: دانشگاه امام صادقR.
پاکتچی، احمد. (1391ش). حدیث. در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. به کوشش موسوی بجنوردی. تهران: انتشارات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
پاکتچی، احمد. (1398ش). رجال. در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. به کوشش موسوی بجنوردی. تهران: انتشارات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
پاکتچی، احمد. (1379ش). اصحاب حدیث. در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. به کوشش موسوی بجنوردی. تهران: انتشارات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
پاکتچی، احمد. (1393ش). جرح و تعدیل. در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. به کوشش موسوی بجنوردی. تهران: انتشارات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج17،
ترمذی، محمد. (1۴09ق). العلل. ترتیب ابوطالب قاضی. به کوشش صبحی سامرایی و دیگران. بیروت: بینا.
حاکم نیشابوری، محمد. (1397ق). معرفة علوم الحدیث. به کوشش معظم حسین. مدینه: بینا.
خطیب بغدادی، احمد. (13۴9ق). تاریخ بغداد. قاهره: بینا.
خطیب بغدادی، احمد. (1۴07ق). الکفایة. به کوشش احمد عمرهاشم. بیروت: دارالکتاب العربی.
خطیب بغدادی، احمد. (1۴03ق). الجامع لاخلاق الراوی و آداب السامع. به کوشش محمود طحان. ریاض: بینا.
دارقطنی، علی بن عمر. (1۴03ق). الضعفاء والمتروکون. به کوشش عبدالرحیم محمد القشقری. مدینه: مجلة الجامعة الإسلامیة بالمدینة المنورة.
ذهبی، محمد. (199۵م). میزان الاعتدال. به کوشش علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود. بیروت: بینا.
ذهبی، محمد. (1۴0۵ق). سیر اعلام النبلاء. به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران. بیروت: مؤسسة الرسالة.
رفیعی، علی. (1377ش). ابنمقله. در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. به کوشش موسوی بجنوردی. تهران: انتشارات دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
سیوطی، عبدالرحمن. (1387ق). الاتقان. به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم. قاهره:
شافعی، محمد. (13۵8ق). الرسالة. به کوشش احمد محمد شاکر. قاهره:
صفار، محمد. (1۴0۴ق). بصائر الدرجات. تهران: بینا.
عجلی، احمد. (1۴0۵ق). تاریخ الثقات. به کوشش امین قلعجی. بیروت: بینا.
عقیلی، محمد بن عمرو. (1۴0۴ق). الضعفاء الکبیر. به کوشش عبدالمعطی أمین قلعجی. بیروت: دارالمکتبة العلمیة.
قرطبی، محمد. (1972م). الجامع لاحکام القرآن. به کوشش احمد عبدالعلیم بردونی. قاهره: بینا.
فضلی، عبدالهادی. (1۴1۶ق). اصول الحدیث. مؤسسة ام القری.
کلینی، محمد. (1391ق). الکافی. به کوشش علیاکبر غفاری. تهران: بینا.
مبارکفوری، محمد عبدالرحمن. (بیتا). تحفة الاحوذی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
مسلم بن حجاج. (19۵۵ـ19۵۶م). الصحیح. به کوشش محمدفؤاد عبدالباقی. قاهره: مکتبة عیسی البابی.
معارف، مجید، و لطفی، مهدی. (138۴ش). سیر تاریخی اصطلاح تدلیس در حدیث. مجلۀ پژوهش دینی، شمارۀ 22، ۶1ـ88.
مفید، محمد. (1۴1۴ق). اوائل المقالات. به کوشش ابراهیم انصاری. قم: بینا.
نسایی، احمد. (139۶ق). الضعفاء والمتروکون. به کوشش محمود ابراهیم زاید. حلب: دارالوعی.
References Abi Zara Al-razi, U. (1982). Kitab Al-duafa li Abi Zara Al-razi fi Ajwebatehi ala Aselat Al-barzaii. Corrected by: Sadi bin Mahdi Al-hashemi. Emadah Al-bahth Al-emli bi Al-jameat Al-eslami. Abu Zaho, Muhammad. (1983). Hadith and Hadith Scholars or the Islamic Nation’s Concern with the Prophetic Sunnah. Riyadh: Publication of the General Presidency of the Administration of Scientific Research, Iftaa, Call and Guidance. Abu Noaim Esfahani, A. (1932). Hilyat Al-awlia. Matbah Al-saadah. Aqhili, M. A. (1984). Al-duafa Al-kabir. Corrected by: Abd Al-moti Amin Qhalechi. Dar Al-maktabah Al-elmyyah. Azarnoosh, A. (2001). Alphabet. The Grate Encyclopedia of Islam. Editor in chief: Mosavi Brojerdi. Publication of The Grate Encyclopedia of Islam. [In Persian] Barzaii, S. (1989). Sualaton an Abi Zara Al-razi. Corrected by: Mansorah Sadi hashemi). n. p. Basavi. Y. (1975-1976). Al-marefa va Al-tarikh. Corrected by: Akram Dia Al-umari. n. p. Birooni, A. (1973). Al-saydanah. Corrected by: Hakim Mohammad Saiid. n. p. Bukhari, M. (1978). Al-tarikh Al-kabir. n. p. Bukhari, M. (2005). Kitab Al-duafa. Corrected by: Abu Abd Allah Ahmad bin Ibrahim bin Abi Al-ainain. Maktabah Ibn Abbas. Darqutni, A. U. (1983). Al-duafa va Al-matrookoon. Corrected by: Abd Al-rahim Mohammad Al-qeshqeri. Majalah Al-jameah Al-islamiiah bi Al-madina Al-monawwarah. Ejli, A. (1985). Tarikh Al-theqat. Corrected by: Amin Qhalechi. n. p. Fazli, A. (1995). Osool Al-hadith. Moassesah Um Al-qora. Hakim Neishaboori, M. (1977). Marefah Ulum Al-hadith. Corrected by: Mozam Hosain. n. p. Ibn Abd Al-birr, Y. (1978). Jami Bayan Al-elm va Fadleh. n. p. Ibn Abi Hatam, A. (1952). Al-jarh va Al-taadil. Dar Ihia Al-Turath Al-Islami. Ibn Hanbal, A. (1988). Al-elal va Marefat Al-rejal. Corrected by: Vasi Allah ibn Mohammad Abbas. Al-maktab Al-islami. Ibn Hibban, M. (1975). Al-theqat. Corrected by Sayyed Sharaf Al-din Ahmad. Dar Al-fikr. Ibn Hibban, M. (1976). Al-majroohin men Al-mohdethin va Al-duafa va Al-matrookin. Corrected by: Mahmood Ibrahim Zayed. Dar Al-vai. Ibn Khallekan, A. (1968). Vafayat Al-Aian. Corrected by: Ihsan Abbas. Dar Al-theqafah. Ibn Manjavaih, Ahmad. (1987). Rijal Sahih Moslim. Corrected by: Abd Allah Laithi. n. p. Ibn Main, Y. (1979). Tarikh Ibn Moin (Rivayat Al-dori). Corrected by: Ahmad Mohammad Noor Sayf. Markaz Al-bahth va Ihia Al-Turath Al-Islami. Ibn Qayyem Al-jozi, M. (2001). Alam Al-mowaqqein an Rabb Al-alamin. Corrected by: Mohammad Abd Al-salam. Dar Al-kotob Al-elmiyya. Ibn Shahin, U. A. (1989). Tarikh Asma Al-duafa va Al-kazzabin. Corrected by: Abd Al-rahim Mohammad Ahamad Al-qeshqeri. n. p. Ibn Adi, A. (1997). Al-kamel fi Duafa Al-rejal. Corrected by: Adel Ahmad Abd Al-mojood & Ali Mohammad Moawed. Al-kotob Al-elmiia. Khatib Baqhdadi, A. (1930). Tarikh Baqhdad. n. p. Khatib Baqhdadi, A. (1983). Al-jameh li Akhlaq Al-ravi va Al-same. Corrected by: Mahmood Tahan. n. p. Khatib Baqhdadi, A. (1987). Al-kefayah. Corrected by: Ahmad Umar Hashem). Dar Al-kitab Al-arabi. Kolaini, M. (1971). Al-kafi. Corrected by: Ali Akbar Qhaffari). n. p. Maaref, M. & Lotfi, M. (1964). Historical process of the term of Tadlis in Hadith. Journal of Religious Research. 22. 61-88. [In Persian] Mobarakfoori, M. A. (n. d.). Tahfah Al-ahwazi. Dar Al-kotob Al-elmiyya. Mofid, M. (1994). Awael Al-maqalat. Corrected by: Ibrahim Ansari). n. p. Moslim ibn Hajjaj (1955-1956). Al-sahih. Corrected by: Mohammad Foad Abd Al-baqi. Maktabah Isa Al-babeli. Nasaii, A. (1976). Al-duada va Al-matrookoon. Corrected by: Mahmood Ibrahim Zayed. Dar Al-vai. Pakatchi, A. (2000). Ashab Hadith, The Grate Encyclopedia of Islam. Editor in chief: Mosavi Brojerdi. Publication of The Grate Encyclopedia of Islam. [In Persian] Pakatchi, A. (2012). Hadith, The Grate Encyclopedia of Islam. Editor in chief: Mosavi Brojerdi. Publication of The Grate Encyclopedia of Islam. [In Persian] Pakatchi, A. (2012). Sunni Hadith Collections. Imam Sadiq University. [In Persian] Pakatchi, A. (2013). History of Hadith. Imam Sadiq University. [In Persian] Pakatchi, A. (2015). Jarh va Tadil, The Grate Encyclopedia of Islam. Editor in chief: Mosavi Brojerdi. Publication of The Grate Encyclopedia of Islam. [In Persian] Pakatchi, A. (2019). Rijal, The Grate Encyclopedia of Islam. Editor in chief: Mosavi Brojerdi. Publication of The Grate Encyclopedia of Islam. [In Persian] Qortobi, M. (1972). Al-jameh le-Ahkam Al-quran. Corrected by: Ahmad Abd Al-alim Bardooni. n. p. Rafii, A. (1998). Ibn Maqlah, The Grate Encyclopedia of Islam. Editor in chief: Mosavi Brojerdi. Publication of The Grate Encyclopedia of Islam. Saffar, M. (1984). Basair Al-darajat. n. p. Shafeii, M. (1948). Al-resalah. Corrected by: Ahmad Mohammad Shakir. n. p. Soyooti, A. (1967). Al-itqhan. Corrected by: Mohammad Abu Al-fazl Ibrahim. n. p. Termezi, M. (1989). Al-elal. Corrected by: Sobhi Sameraii & others). n. p. Zahabi, M. (1985). Siar Al-Aalam Al-nobala. Corrected by: Shoaib Al-arnaoot & Others. Moassesah Al-resalah. Zahabi, M. (1995). Mizan Al-etedal. Corrected by: Ali Mohammad Moawwed & Adel Ahmad Abd Al-mowjood. n. p. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 679 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 398 |
||
