ارزیابی روایات اسرائیلی ابنعباس (م 68ق) و انگارۀ اثرپذیری وی از تعالیم یهود | ||
| حدیث پژوهی | ||
| مقاله 1، دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 31، مرداد 1403، صفحه 7-34 اصل مقاله (1.12 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hadith.2022.246495.1206 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدتقی دیاری بیدگلی1؛ نسرین جعفری* 2 | ||
| 1استادتمام، گروه معارف، دانشگاه قم، قم، ایران | ||
| 2دانشجوی دکترای تخصصی علوم قرآن و حدیث، گروه معارف، دانشگاه قم، قم، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| چکیده | ||
| عبدالله بن عباس (م 68ق) از مفسران برجستۀ قرآن ـ که میراث حدیثی و تفسیری او سهم بزرگی در تکوین علوم مختلف اسلامی ازجمله تفسیر داشته ـ مورد توثیق رجالشناسان فریقین قرار گرفته است؛ اما برخی از عالمان مسلمان و خاورشناسان با استناد رجوع ابنعباس به علمای یهود برای درک برخی مفاهیم و حتی واژگان قرآنی، او را متهم به نشر اسرائیلیات کرده و در وثاقت او ایجاد تردید نمودهاند. درمقالۀ پیش رو، با بهکارگیری روش تحلیل اسنادی و محتوایی در استناد به منابع و تحلیل و نقد، صحت یا سقم این ادعا بررسی شده و این نتیجه به دست آمده که نهتنها دلایل و مستندات آنان ناتمام بوده است، بلکه با مطالعۀ سیرۀ عملی ابنعباس روشن میگردد که او خود از سردمداران مبارزه با اسرائیلیاتپراکنان بوده و مردم را از رجوع به آنان بازداشته و با اقامۀ براهین و ادله، دروغگویی افرادی چون کعبالاحبار را برملا کرده است و حتی اگر بتوان پذیرفت که ابنعباس به علمای یهود رجوع داشته، در مسائل کماهمیتی چون عدد اصحاب کهف و ... بوده که در وثاقت و اهمیت جایگاه ابنعباس خللی ایجاد نکرده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابنعباس؛ روایات تفسیری؛ علمای یهود؛ اسرائیلیات؛ خاورشناسان | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم. (1380ش). ترجمۀ آیتالله مکارم شیرازی. خطاط عثمان طه. تهران: انتشارات دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
آقابزرگ تهرانى، محمدمحسن. (۱۴۰۸ق). الذریعة إلى تصانیف الشیعة. قم: انتشارات اسماعیلیان و کتابخانۀ اسلامیۀ تهران.
ابنابیالحدید، عزالدین. (بیتا). شرح نهج البلاغة. قم:انتشارات مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی.
ابناثیر. عزالدین. (بیتا). اسد الغابة. بیروت: انتشارات دار الکتاب العربی.
ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی بن محمد. (۱۳۸۶ش). الموضوعات. تحقیق عبدالرحمن محمد عثمان. مدینه: انتشارات محمد عبد المحسن صاحب المکتبة السلفیة بالمدینة المنورة.
ابنحنبل، احمد بن محمد.(1421ق). مسند الإمام أحمد بن حنبل. تحقیق شعیب الأرنؤوط - عادل مرشد، وآخرون. دمشق: انتشارات مؤسسة الرساله.
ابنسعد، محمد بن سعد. (1410ق). الطبقات الکبرى. تحقیق محمد عبدالقادر عطا. بیروت: انتشارات دارالکتب العلمیة.
ابنعساکر، أبوالقاسم. (1415ق). تاریخ مدینة دمشق. تحقیق عمرو بن غرامة العمروی. دمشق: انتشارات دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
ابنندیم، أبوالفرج. (1417ق). الفهرست. تحقیق إبراهیم رمضان. بیروت: انتشارات دارالمعرفة.
ابوریه، محمود. (1420ق). اضواء علی السنة المحمدیة أو دفاع عن الحدیث. قم: انتشارات مؤسسۀ أنصاریان للطباعه و النشر.
اصغرپور، حسن، غروی نایینی، نهله، و معارف، مجید. (۱۳۹۲). بررسی و نقد نظر گلدزیهر دربارۀ اثرپذیری ابنعباس از جیلان بن فروه در فهم مفردات قرآن. پژوهشهای قرآن و حدیث، ۴۶(۲)، ۱ـ۲۶.
امین، احمد. (2012م). فجر الاسلام. قاهره: انتشارات مؤسسة هنداوی للتعلیم و الثقافة.
امینی، نوروز. (1387ش). روایات اهلبیت در منابع اهلسنت. فصلنامۀ علوم حدیث، ۱۳(47)، 146ـ184.
بخاری، محمد بن اسماعیل أبو عبدالله. (1422ق). صحیح البخاری. بیروت: انتشارات دار طوق النجاة.
برقی، ابوجعفر. (بیتا). رجال البرقی(الطبقات). تهران: انتشارات جامعة طهران.
بیات، یوسف، عزیزی، حسین، و رستگار پرویز. (1430ش). الرواة المشترکون بین الشیعة و السنة. تهران: انتشارات مجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه.
جولدتسیهر، اجنتس. (1374ش). المذاهب الإسلامیة فى تفسیر القرآن. ترجمۀ نجار عبدالحلیم. مصر: انتشارات مکتبة الخانجی.
حلی، حسن بن یوسف. (1402ق). رجال العلامة الحلی. تصحیح علامه بحرالعلوم. قم: انتشارات الشریف الرضی.
حجتی، محمدباقر. (1410ق). تحقیق حول ابن عباس و مکانته فی التفسیر و المعارف الأخری. بیروت: انتشارات دار الروضه.
حجت، هادی. (1388ش). تاریخ تفاسیر. قم: دانشکدۀ مجازی علوم قرآن و حدیث.
خوئی، ابوالقاسم. (بیتا). معجم رجال الحدیث. قم: انتشارات مؤسسة الخوئی الإسلامیة.
دینوری، ابنقتیبة. (بیتا). المعارف. بیجا: بینا.
ذهبی، محمدحسین. (بیتا). التفسیر و المفسرون. قاهره: انتشارات مکتبة الوهبة.
ذهبی، شمسالدین. (1405ق). سیر أعلام النبلاء. بیروت: انتشارات مؤسسة الرسالة.
ربیعی آستانه، مسعود. (1384ش). ابنعباس و مقام بلند وى در تفسیر. پژوهشهای قرآنی، شمارۀ 44، 192ـ۲۰۱.
رحمتی، محمدکاظم. (بیتا). مدخل ابنعباس. در دانشنامۀ جهان اسلام. تهران: بنیاد دائرةالمعارف اسلامی.
زرکشی، أبوعبدالله بدرالدین محمد بن عبدالله. (1376ش).البرهان فی علوم القرآن. المحقق محمد أبو الفضل إبراهیم. قاهره: انتشارات دار إحیاء الکتب العربیة عیسى البابى الحلبی و شرکائه.
زرینکلاه، الهام، و نیلساز، نصرت. (1398ش). تحلیل انتقادی روایات متعارض کشی در جرح و تعدیل ابنعباس. دوفصلنامه علمیپژوهشی حدیثپژوهی، شمارۀ 21، 241ـ276.
سیوطی، جلالالدین. (۱۳۹۴ش). الإتقان فی علوم القرآن. المحقق محمد أبو الفضل إبراهیم. انتشارات الهیئة المصریة العامة للکتاب.
صفری، سمیه. (1391ش). اسرائیلیات در تفسیر طبری و تأثیر آن در تفاسیر بعدی (آسیبشناسی، نقد و تحلیل). پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان.
طبری، ابنجریر. (1879م). تاریخ طبری. انتشارات بریل.
طبری، ابنجریر. (بیتا). تفسیر طبری الجامع البیان. ج18 و 23. بیجا: بینا.
عسقلانی، أحمد بن علی بن حجر. (1379ش). فتح الباری شرح صحیح البخاری. بیروت: انتشارات دار المعرفة.
عسقلانی، أحمد بن علی بن حجر.( 1326ق). تهذیب التهذیب. هند: انتشارات دائرةالمعارف النظامیة.
غلامى دهقى، على. (1383ش). مسلمانان صدر اسلام و اندیشههاى اسرائیلى. تاریخ اسلام در آینۀ پژوهش، مؤسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی، شمارۀ 3.
فیروزآبادی، مجدالدین. (بیتا). تنویر المقباس من تفسیر ابنعباس. لبنان: انتشارات دارالکتب العلمیة.
قمی، عباس. (بیتا). سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار مع تطبیق النصوص الواردة فیها علی بحار الأنوار. قم: انتشارات اسوه.
کشى، محمد بن عمر. (1409ق). رجال الکشی- إختیار معرفة الرجال. محقق/ مصحح: محمد بن الحسن طوسى و حسن مصطفوى. مشهد: مؤسسۀ نشر دانشگاه مشهد.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الانوار. تهران: انتشارات مؤسسة الوفاء.
معرفت، محمدهادی. (1418ق). التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب. مشهد: انتشارت جامعۀ رضوی علوم اسلامی.
معرفت، محمدهادی. (1379ش). تفسیر و مفسران، ج1 و 2. قم: مؤسسۀ فرهنگی التمهید.
معرفت، محمدهادی. (1429ق). التفسیر الأثرى الجامع. قم: انتشارات التمهید.
موسوی خرسان، محمدمهدی. (1390ش). موسوعة عبدالله بن عباس حبر الامة و ترجمان القرآن. قم: انتشارات مرکز الابحاث العقائدیه، مجموعه حلقۀ چهارم.
مهدوی راد، محمدعلی. (1384ش). سیر نگارشهای علوم قرآنی. تهران: انتشارت هستینما.
نجاشی، احمد بن علی. (بیتا). رجال نجاشی. تحقیق السید موسى الشبیری الزنجانی. قم: نشر اسلامی.
نفیسی، شادی. (بیتا). مستشرقان و حدیث. انتشارات دانشگاه قرآن و حدیث. دانشکدۀ مجازی علوم حدیث.
نیلساز، نصرت. (1393ش). خاورشناسان و ابنعباس: تحلیل انتقادی دیدگاههای خاورشناسان دربارۀ آثار تفسیری منسوب به ابنعباس. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
هلالى، سلیم بن قیس. (1416ق). أسرار آل محمدk. ترجمۀ کتاب سلیم. ترجمۀ اسماعیل انصارى زنجانى خوئینى. قم: انتشارات الهادی. References Al-Quran Al-karim. Tarjomeye Ayatollah Makarem Shirazi. (2001) Osman Taha calligraphy. Tehran: Daftare Mutale’ate Tarikh va Ma’arefe Eslami.[in Arabic] Abouria, M. (2000). Al-azwa’ Ala Al – Sonnah Al-Mohammadiah Aw Defa’on An Al-hadis. Qum: Ansarian Lel-Taba’ah Va Alnashr. [In Arabic] Aghabozur Tehrani, M. M. (1988). Al-Zari'ah Ela Tasanif Al Shi'a. Qum: Isma’ilian Publications and Tehran Islamic Library. [In Arabic] Al-Ţabarī, I. J. (1879). Tarikhe Ţabarī's. Volume 1, Entesharate Brill. [In Arabic] Al-Ţabarī, I. J. Tafsire Ţabarī Jami’ al-Bayan. Vol. 18 & 23, (out of place). [In Arabic] Amin, A. (2012AD). Fajr Al Islam. Cairo: Hindawi Le Al-ta’lim Wa Al-Sagafah. [In Arabic] Amini, N. (2008). Rewayate Ahle Bayt Dar Manabe’ Ahle Sonnah. Faslname Ulum Al- Hadith, 13(47), 146-184. [In Persian] Asgharpour, H., Gharavi Nayini, N, & Ma'arif, M. (2013). Barrasi Wa Naghd –e- Nazare Goldzihar Darbareye Asarpaziriye Ibn Abbas Az Jilan Ibn Farweh Dar Fahme Mofradate Qur'an. Quran and Hadith Researches, 46(2), 26-1. [In Persian] Asqalani, A. (2000). Fath al-Bari, Sharh Șaḥīḥ al-Bukhārī. Vol. 13, Beirut: Dar al-Ma’rifah. [In Arabic] Asqalani, A. (1947). Tahdib al-Tahdib. Vol. 10, Hind: Da’eratolma’aref Al-Nezamiah, Chape Avval. [In Arabic] Bukhārī, M. (2002). Șaḥīḥ Al-Bukhārī. Beirut: Dar Touq Al-Najat. [In Arabic] Barqī, A. (out of date). Rejale Barqī (Tabaqat). Tehran: Jame’eye Tehran Publications. [In Arabic] Bayat, Y., Azizi, H., & Rastgar, P., (2009). Al Rowat Al Moshtarekun Bain Al- Shi’ah Wa Al-Sunni. Tehran: Majma’ Al-alami Leltaqrib Bain Al Mazaheb Al-eslamiyah. [In Arabic] Dhahabi, M. H. (out of date). Al-tafsir wa Al-mofasserun. Cairo: Maktab Al-Wahba. [In Arabic] Dhahabi, Sh. (1985). Seir A’lam Al-nobala. Part 3. Beirut: Al-mo’assesah Al-Resalah. [In Arabic] Dinawari, I. (out of date). Al-Ma'arif. Vol. 1, (no place). [In Arabic] Firouzabadi, M.(out of date). Tanwir Al-Miqbas min Tafsire Ibn Abbas. Lebanon: Dar Al-Kutub Al-Elmiyyah (out of date). [In Arabic] Goldziher, A. (1995). Al Mazaheb Al-eslamiyah fi Tafsir Al-Qur’an. Motarjem: Najjar Abdel Halim. Vol. 1, Egypt: Maktabah Al-Khanji. [In Persian] Gholami Dehghi, A. (2004). Mosalmanane Sadre Eslam va Andishehaye Esra’ili. Tarikhe Eslam dar Ayineye Pajuhesh, Mo’aseseye Amuzeshi Pajuheshiye Imam Khomeini, Vol. 3. [In Persian] Helli, H. (1982). Rejal Al Allamah Al-Helli. Mosahheh: Allama Bahr Al-Ulum, Qum: Al-Sharif Al-Razi. [In Arabic] Hilali, S. (1996). Asrare Ale Muhammad (AS). Tarjomeye Ketabe Salim, Motarjem: Ismail Ansari Zanjani Khoeini. Qum: Al-Hadi. [In Persian] Hojjat, H. (2009). Tarikhe Tafasir. Qum: Daneshkadeye Majaziye Ulume Quran wa Hadith. [In Arabic] Hojjati, M. B. (1990). Tahqiq Howle Ibn Abbas wa Makanatehi fi Al-Tafsir wa Ma’aref Al-okhra. Beirut: Dar Al Rawdah. [In Arabic] Ibn Abi al-Hadid, I. (Out of date). Sharh e - Nahj al-Balāghah. Qum: Publications of Great Ayatollah al-Marashi al-Najafi’s school. [in Arabic] Ibn Asaker, A. (1995). History of the City of Damascus. Research: Amr ibn Gharamah al-Amrowi. Damascus: Dar al-Fekr Lel-Taba’ah Va Alnashr Va Altozi’. [In Arabic] Ibn Athir Ezzoddin (out of date). Asad al-Ghabah. Beirut: Dar Al Kitab Al Arabi Publications. [In Arabic] Ibn Hanbal, A. (2001). Musnad al-Imam Aḥmad ibn Hanbal. Research: Shoaib al-Arnaut - Adel Murshid, and others. Damascus: Al-Rasalah. [In Arabic] Ibn Jozi, A. (2007). Almozoo’at. Abdulrahman Mohammad Osman's research. Medina: Muhammad Abd al-Mohsen Sahib Al-Maktabah - al-Salafiyah in Medinah al-Munawarah. [In Arabic] Ibn Nadim, A. (1997). Al – Fehrest. Research: Ebrahim Ramadan, Beirut: Dar al-Ma’refah. [In Arabic] Ibn Sa'id, M. (1990). Tabaqat al-Kobra. Research: Mohammad Abd al-Qadir Atta, Beirut: Dar al-Kotob al-Alamiyah. [In Arabic] Kashi, M. (1988). Rijal al-Kashi - Ikhtiyar Ma’rifat al-Rijal. Musahheh: Tusi, Muhammad ibn al-Hasan/Mustafawi, Hasan, Mashhad: Mu’aseseye Nashre Daneshgahe Mashhad. [In Arabic] Khoyi, A. (out of date). Mo’jam Rijal al-Hadith. Vol. 11. Qum: Entesharat Al-mo’assesah Al-Khoyi Al-eslamiyah. [In Arabic] Mahdavi Rad, M. A. (2005). Seire Negareshhaye ulume Qur’ani. Vol. 1. Tehran: Hasti Nama. [In Persian] Majlisi, M. B. (1982). Bahar Al-Anwar. Vol. 2. Tehran: Mu’asesah Al-Wafa. [In Arabic] Ma’refat, M. H. (1997). Al-Tafsir wa Al-mofasserun fi Thobeh al-Qushayb. Mashhad: Enteshrare Jame’eye Razavi Ulume Eslami. [In Persian] Marafat, M. H. (2000). Tafsir wa Mufasseran. Vol. 1 & 2. Qum: Mu’aseseye Farhangiye Al – Tamhid. [In Persian] Marafat, M. H. (2008). Al-Tafsir Al-Athari - Al-Jame’. Vol. 1. Qum: Tamhid publications. [In Arabic] Mousavi Khorsan, M. M. (2011). Mosu’ah Abdullah ibn Abbas Habar Al-Umah wa Tarjoman Al-Quran. Qum: Markaz Al-abhas Al-aghaediah, Fourth Ring Collection. [In Persian] Nafisi, Sh. (out of date). Mustashreghan wa Hadith. Entesharate Daneshgahe Quran wa Hadith, Daneshkadeye Majaziye Ulume Quran wa Hadith. [In Persian] Najāshī, A. (out of date). Rijal – e – Najāshī. Mohageg: Sayyed Musa al-Shubayri al-Zanjani. Qum: Nashre Islami. [In Arabic] Nilsaz, N. (2014). Mostashreghan wa Ibn Abbas: A critical analysis of Orientalists' views on the interpretive works attributed to Ibn Abbas. Vol. 1. Tehran: Scientific and Cultural Publications. [In Persian] Qumi, A. (out of date). Safinah Al-behar wa Madinah Al-hekam wa Al-asar Ma’a Tatbiq Al-nosus Al-waredah fiha Ala Behar Al-anwar. Qum: Oswah Publications (out of date) [In Arabic] Rabi’i Astaneh, M. (2005). Ibn Abbas wa Magame Bolande vey Dar Tafsir. Pajuheshhaye Qur'ani, N. 44, 192-201. [In Persian] Rahmati, M. K. (out of place). Daneshnameye Jahane Islamic. Vol. 1, Bonyad Da’erat Al-ma’aref eslami, Madkhal Ibn Abbas (out of place). Safari, S. (2012). Israeliyatt Dar Tafsire Ţabarī va Ta’sire An dar Tafasire Ba’di (Asibshenasi, Naghd va Tahlil). Payannameye Karshenasi Arshad, Mohsen Qasimpour, Daneshkadeye Ulume Ensani, Daneshgahe Kashan. [In Persian] Suyuti, J. (2015). al-Itqan فی Ulum al-Qur'an. Researcher Muhammad Abulfadl. al-Hi'atu algMisriyah al-'am at lilkitab Zarin Kolah, E., & Nilsaz, N. (2019). Tahlile Entegadi va Revayate Mota’arez Kashi Dar Jarh va Ta’dile Ibn Abbas. Do Faslnameye Elmi Pajuheshi Hadith Pajuhi, Vol. 21, 241-276. [In Persian] Zarkashi, A. (1997). Al-Burhan fi Ulum al-Qur’an. Part 1, Al-mohaqeq: Muhammad Abu al-Fadl Ibrahim, Cairo: Entesharat Dar Ehya Al-kotob Al-arabiyah, Issa al-Babi al-Halabi wa Shorakaehi. [In Arabic] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 942 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 469 |
||
