تحلیل دلالت روایات تفسیری لیل و نهار بر تکامل تدریجی تاریخ و عصر ظهور | ||
| حدیث پژوهی | ||
| مقاله 4، دوره 16، شماره 2 - شماره پیاپی 32، آذر 1403، صفحه 103-124 اصل مقاله (915.9 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hadith.2023.248585.1274 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد هادی منصوری* 1؛ محسن فاضل بخشایش2 | ||
| 1استادیار، گروه معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| 2دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران/ | ||
| چکیده | ||
| قرآن کریم سکون در شب را در مقابل طلب فضل خداوند در روز بیان کرده است؛ اما براساس منابع اسلامی، تاریکی شب، موعد مناجات و درخواست از خداوند است. به همین سبب، فضل را به رزق و سکون را به آرامش تفسیر کردهاند. پژوهش پیش رو با روش توصیفیتحلیلی به بررسی تفسیر رواییِ ابتغاء فضل پرداخته و با استفاده از قرینۀ تقابل و نیز بر پایۀ روش تفسیر قرآن با قرآن، مراد از سکون در شب را تبیین نموده و حکمت جعل آن برای شب را برمیرسد. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که برخی روایات تفسیری، در مقام بیان بطن آیات، لایههای درونی واژگان لیل، نهار و سکون را به حکومت طاغوت، حکومت حق و بهرهمندی اندک از ولایت اهلبیتk معنا کردهاند. نتیجۀ حاصل از چنین بیانی دست یافتن به حکمت چنین تقابلی است که بهنوعی پرسش چرایی پدیداری حکومتهای ظلم را پاسخ میدهد و بر کارکرد آن حکومتها در نظام احسن خلقت و تکامل تدریجی تاریخ در بستر آنها دلالت دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابتغاء فضل؛ تقابل لیل و نهار؛ تکامل تدریجی تاریخ؛ سکون در شب | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آلوسى، محمود بن عبدالله. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون
آودیچ، ابراهیم. (1380ش). بررسی نظریههای نجات و مبانی مهدویت. تهران: دبیرخانۀ دائمى اجلاس دوسالانۀ بررسى ابعاد وجودى حضرت مهدىZ.
ابنبابویه، محمد بن علی. (1395ق). کمال الدین و تمام النعمة. تهران: اسلامیه.
ابنبابویه، محمد بن على. (1376ش). الأمالی. تهران: کتابچی.
ابنعاشور، محمد بن طاهر. (1420ق). التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابنمنظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
ازهری، محمد بن احمد. (1421ق). تهذیب اللغة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
استرآبادی، علی. (1409ق). تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
پولارد، سیدنی. (1354ش). اندیشۀ ترقی در تاریخ و جامعه. ترجمۀ حسین اسدپور پیرانفر. تهران: امیرکبیر.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1376ق). الصحاح. بیروت: دارالعلم للملایین.
حسکانی، عبیدالله بن عبدالله. (1411ق). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل. تهران: التابعة لوزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة.
حلى، حسن بن یوسف بن مطهر. (1411ق). کشف الیقین فی فضائل أمیرالمؤمنینt. تهران: وزارت ارشاد.
خجسته، فرزانه. (1399ش). تقابل معنایی در واژههای قرآن کریم. زنجان: سطر و قلم.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. دمشق- بیروت: دارالعلم الدارالشامیة.
راوندى، سعید بن هبةالله. (1409ق). الخرائج و الجرائح. قم: مؤسسة الامام المهدیZ.
زمخشری، محمود. (1۴07ق). الکشاف. بیروت: دارالکتاب العربی.
سلیمانی امیری، جواد. (1394ش). بررسی و نقد اندیشۀ تکامل تاریخ از منظر استاد مطهری. نشریۀ تاریخ اسلام در آینۀ پژوهش، 38(1)، 35ـ54.
صادقی تهرانی، محمد. (1406ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة. قم: فرهنگ اسلامی.
صفار، محمد بن حسن. (1404ق). بصائر الدرجات. قم: مکتبة آیتالله المرعشی النجفی.
طباطبایی، محمدحسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372ش). مجمع البیان. تهران: انتشارات ناصرخسرو.
طبرسی، فضل بن حسن. (1377ش). جوامع الجامع. تهران: انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزۀ علمیۀ قم.
طوسی، محمد بن الحسن. (1411ق). الغیبة. قم: دارالمعارف الاسلامیة.
عسکری، حسن بن عبدالله. (1400ق). الفروق فی اللغة. بیروت: دارالآفاق الجدیدة.
عیاشی، محمد بن مسعود. (1380ق). تفسیر العیاشی. تهران: المطبعة العلمیة.
فخررازی، ابو عبدالله محمد بن عمر. (1420ق). مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). کتاب العین. قم، نشر هجرت.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. (1415ق). الصافی. تهران: مکتبة الصدر.
قمی، علی بن ابراهیم. (1367ش). تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1429ق). الکافی. قم: دارالحدیث.
کوفی، ابوالقاسم فرات بن ابراهیم. (1410ق). تفسیر فرات الکوفی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی.
مجلسی، محمدباقر. (1404ق). مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول2. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1371ش). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
مفید، محمد بن محمد. (1413ق). الإختصاص. قم: المؤتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید.
مفید محمد بن محمد. (1413ق). المقنعة. قم: کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید.
نحاس، احمد بن محمد. (1421ق). اعراب القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیة منشورات محمدعلی بیضون.
هاشمی، سید علی. (بیتا). قرینۀ مقابله و فن احتباک در قرآن. نرمافزار کتابخوان پژوهان.
هلالی، سلیم بن قیس. (1405ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی. قم: الهادی.
References The Holy Qurʾān. ‘Ayyāshī, M. (2001). Tafsīr al-‘Ayyāshī. Tehran: al-Matba‘ah al-‘Ilmiyyah. [In Arabic] Askari, H. (2021). al-Furūq fī al-Lughah. Beirut: Dār al-Āfāq al-Jadīdah. [In Arabic] Āwḍīch, I. (2001). Idrāsah Nazariyyāt al-Najāt wa Mabāḍī al-Mahdīyyah. Tehran: Dīwānkhanah Dāʾimī ijlas Dusālīanah Barrasī Ab‘ād al-Wujūdī Ḥaḍrat al-Mahdī (ʿaj). [In Persian] Azhari, M. (2000). Tahdhīb al-Lughah. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-‘Arabī. [In Arabic] Estrābādī, ‘A. (1988). Taʾwīl al-Āyāt al-Ẓāhira fī Faḍāʾil al-‘Utrah al-Ṭāhira. Qom: Mūsasat al-Nashr al-Islāmī. [In Arabic] Fakhru'r-Rāzī, A. (1999). Mafātīḥ al-Ghayb. Beirut: Dār Iḥyā’ al-Turāth al-‘Arabī. [In Arabic] Farahīdī, Kh. (1988). Kitāb al-‘Ayn. Qom: Nashr-e Hijrat. [In Arabic] Fayż Kāshānī, M. (1994). al-Ṣāfī. Tehran: Maktabat al-Ṣadr. [In Arabic] Hāshmī, ‘A. (n.d). Qarinah muqābalah wa fann iḥtibāk fī al-Qur’ān. namāz software-e kitābkhān-e puhūshān. [In Persian] Hillālī, S. (1984). Kitāb Salīm ibn Qays al-Hillālī. Qom: al-Hādī. [In Arabic] Ḥillī, Ḥ. (1990). Kashf al-Yaqīn fī Faḍāʾil Amīr al-Muʾminīn (ʿa). Tehran: Wizārat al-Irshād. [In Arabic] Huskānī, ‘U. (1990). Shawāhid al-Tanzīl li-Qawā‘id al-Tafḍīl. Tehran: al-Tābi‘ah li-Wizārat al-Thaqāfah wa al-Irshād al-Islāmī, Majma‘ Iḥyāʾ al-Thaqāfah al-Islāmīyyah. [In Arabic] Ibn ‘Ashūr, M. (1999). al-Tahrīr wa al-Tanwīr. Beirut: Mūsasat al-Tārīkh al-‘Arabī. [In Arabic] Ibn Babawayeh, M. (1997). al-Amali. Tehran: Kitabchi. [In Arabic] Ibn Babawayeh, M. (1975). Kamal al-Din wa Tamam al-Ni‘mah. Tehran: Islamiyeh. [In Arabic] Ibn Manzūr, M. (1993). Lisān al-‘Arab. Beirut: Dār al-Ṣādir. [In Arabic] Jawharī, I. (1956). al-Ṣiḥāḥ. Beirut: Dār al-‘Ilm lil-Malāyīn. [In Arabic] Khajesteh, F. (2020). Taqābul-e Ma‘nāʾī dar Vāzhegān-e Qur’ān-e Karīm. Zanjan: Sattr va Qalam. [In Persian] Kūfī, A. (1989). Tafsīr Furāt al-Kūfī. Tehran: Organization for Printing and Publishing of the Ministry of Islamic Guidance. [In Arabic] Kulaynī, M. (2008). al-Kāfī. Qom: Dār al-Ḥadīth. [In Arabic] Majlisi, M. B. (1983). Mur’āt al-‘uqūl fī sharḥ akhbār āl al-rasūl(s). Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah. [In Arabic] Makārem Shirāzī, N. (1992). Tafsīr namūneh. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah. [In Persian] Mufīd, M. (1992). al-Ikhtisās. Qom:, al-Mu’tamar al-‘ālamī li-alfīyat al-Shaykh al-Mufīd. [In Arabic] Mufīd, M. (1992). al-Muqni‘ah. Qom: al-Kungr al-‘ālamī li-alfiyyat al-Shaykh al-Mufīd. [In Arabic] Naḥās, A. (2000). ‘I‘rāb al-Qur’ān. Beirut: Dār al-Kutub al-‘ilmiyyah manshūrāt Muhammad ‘Alī Bayḍūn. [In Arabic] Pollard, S. (1975). Andisheye Taraghi dar Tarikh va Jāme‘eh. Tarj: Husayn Asadpūr Pīrānfar. Tehran: Amir Kabir. [In Arabic] Qumī, ‘A. (1988). Tafsīr al-Qumī. Qom: Dār al-Kitāb. [In Arabic] Raghīb Isfahānī, H. (1991). Mufradāt Alfāẓ al-Qur’ān. Damascus Beirut: Dār al-‘Ilm al-Dār al-Shāmīyah. [In Arabic] Rāwandī, S. (1988). al-Kharāʾij wa al-Jarāḥiḥ. Qom: Mūsasat al-Imām al-Mahdī. [In Arabic] Sadeqi Tehrani, M. (1985). al-Furqan fi Tafsir al-Qur’an bil-Qur’an wa al-Sunnah. Qom: Farhang-e Islami. [In Arabic] Saffar, M. (1983). Basāʾir al-Darajāt. Qom: Maktabat Ayatullah al-Murādī al-Najafī. [In Arabic] Soleimani Amiri, J. (2015). Barresi va Naqd-e Andisheye Takamol-e Tarikh az Manzar-e Ostad Motahhari. Nashriye Tarikh-e Islam dar Aineye Pejoohesh, 38 (1), 35-54. [In Persian] Tabarsi, F. (1993). Majma‘ al-Bayān. Tehran: Nashr-e Nasir Khosrow. [In Arabic] Tabarsi, F. (1998). Jawāmi‘ al-Jāmi. Tehran: Nashr-e Dāneshgāh-e Tehran va Mudīriyyat-e Howzeh-ye ‘Ilmiyeh-ye Qom. [In Arabic] Tabatabaei, M. (1996). al-Mīzān fī Tafsīr al-Qur’ān. Qom: Daftar-e Enteshārāt-e Islāmī-ye Jāme‘eh-ye Mudarresīn-e Howzeh-ye ‘Ilmiyeh-ye Qom. [In Arabic] Tūsi, M. (1990). al-Ghaybah. Qom: Dār al-Ma‘ārif al-Islāmiyyah. [In Arabic] Zamakhshari, M. (1986). al-Kashshāf. Beirut: Dār al-Kitāb al-‘Arabī. [In Arabic] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 838 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 299 |
||
