تبیین رابطۀ نافله و مقام محمود در آیۀ 79 سورۀ اسراء بر مبنای دیدگاه علامه حسن حسنزاده آملی | ||
| مطالعات عرفانی | ||
| مقاله 10، دوره 19، شماره 1 - شماره پیاپی 37، شهریور 1402، صفحه 325-348 اصل مقاله (560.03 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا مکفی1؛ وحیده فخار نوغانی* 2؛ سیدحسین سیدموسوی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| 2دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| 3دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| چکیده | ||
| براساس آیۀ 79 سورۀ اسراء، مقام محمود، مقامی است که نتیجۀ قرب حاصل از انجام نافله است. هرچند اندیشمندان اسلامیتبیینهای ارزشمندی را دربارۀ رابطۀ نافله و مقام محمود مطرح کردهاند، به نظر میرسد تبیین عرفانی این رابطه چندان مورد توجه واقع نشده است. این پژوهش به روش تحلیلی- استنتاجی، درصدد است که پس از بیان حقیقت مقام محمود، رابطۀ آن را با قرب حاصل از نافله، از نگاه عرفانی علامه حسنزاده آملی تبیین نماید. دستاوردهای این پژوهش حاکی از آن است که مقام محمود مقام ادراک بیواسطۀ حقیقت وجود و ادراک یکی بودن حمد و حامد و محمود است. مقام محمود، مقامی فراتر از دو قرب فرایض و نوافل است که به مرتبۀ «أَو أَدنَی» اشاره دارد. قربی که بهسبب واجب شدن نافله برای رسول اکرم(ص)، خاص خاتمالنبیین است و سایر اولیا بهمیزان تقربشان به خداوند، بهتبع ایشان از این قرب بهره میبرند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حسن حسنزاده آملی؛ حمد؛ قرب فرایض؛ قرب نوافل؛ مقام محمود | ||
| مراجع | ||
|
منابع
آلوسی، سید محمود. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
آیتی، عبدالمحمد. (1374). ترجمۀ قرآن. تهران: سروش.
ابنابیحاتم، عبدالرحمن بن محمد. (1419ق). تفسیر ابنابیحاتم. عربستان: مکتبة نزار مصطفی الباز.
ابنبابویه، محمد بن على. (1385). علل الشرایع. قم: کتابفروشى داورى.
ابنعربی، محییالدین. (1383ش). فتوحات مکیه. ترجمۀ محمد خواجوی. تهران: نشر مولی.
ابنعربی، محییالدین. (1390). رحمة من رحمن فی تفسیر و اشارات القرآن. ترجمۀ قاسم میرآخوری. تهران: فهرست.
ابنفارس، احمد. (1404ق). معجم مقائیس اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابنکثیر اسماعیل بن عمرو. (1419ق). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
الهی قمشهای، مهدی. (1380). ترجمۀ قرآن. قم: فاطمة الزهراء.
اندیشه، هاشم. (1396). ارتباط تفسیری مقام محمود پیامبر(ص) با شفاعت بازپژوهشی در تفاسیر فریقین. میقات حج، شمارۀ 102، 109ـ۱۲۰.
اندیشه، هاشم. (1393). معناشناسی تطبیقی مقام محمود پیامبر اسلام(ص) با توجه به تفاسیر فریقین با رویکرد سبک زندگی پیامبر اسلام. اولین همایش علمیپژوهشی علوم تربیتی و روانشناسی، آسیبهای اجتماعی و فرهنگی ایران.
باقرزاده، عبدالرحمن، و شریفی، محمد. (1399). بررسی نقادانۀ رویکرد پیشوایان اهل حدیث به مقام محمود. تحقیقات کلامی، شمارۀ ۲۸، ص81ـ۱۰۴.
بانو امین اصفهانی، سیده نصرت. (1361). مخزن العرفان در تفسیر القرآن. تهران: نهضت زنان مسلمان.
برقی، احمد بن محمدخالد. (1371). المحاسن. تحقیق جلالالدین محدث. قم: دارالکتب الاسلامیه.
بلخی، مقاتل بن سلیمان. (1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
بیهقی، احمد بن حسین. (1424ق). السنن الکبرى. تحقیق عبدالقادر محمد. بیروت: دارالکتب العلمیه.
جوادی آملی، عبدالله. (1378). تفسیر تسنیم. قم: مرکز نشر اسراء.
الجندی، مؤیدالدین. (1423ق). شرح فصوص الحکم (الجندی). تحقیق سید جلالالدین آشتیانی. قم: بوستان کتاب.
حسنزاده آملی، حسن. (1371). رسالۀ نور على نور در ذکر و ذاکر و مذکور. قم: تشیع
حسنزاده آملی، حسن. (1376). کلمۀ علیا در توقیفیت اسما. قم: دفتر تبلیغات.
حسنزاده آملی، حسن. (1379). قرآن و عرفان و برهان از هم جدایى ندارند. تهران: مؤسسۀ مطالعاتی و تحقیقات فرهنگی.
حسنزاده آملی، حسن. (1378). ممد الهمم در شرح فصوص الحکم. تهران: وزارت ارشاد.
حسنزاده آملی، حسن. (1386). نامهها برنامهها. قم: الف لام میم.
حسنزاده آملی، حسن. (1381). هزار و یک کلمه. قم: بوستان کتاب.
حسنزاده آملی، حسن. (1365). هزار و یک نکته. تهران: رجاء.
حسنزاده آملی، حسن. (1361). یادنامۀ مفسر کبیر استاد علامه طباطبائى قدس سره. قم: شفق.
حسینی طهرانی، سیدمحمدحسین. (1423ق). معادشناسی. مشهد: انتشارات علامه طباطبائی.
خاتمی، سید جواد. (1398). کاووشی در نماز شب پیامبر اکرم(ص). مطالعات اسلامی: فقه و اصول، ش1/85، 49ـ۶۶، مشهد: دانشگاه فردوسی.
خرمی، جواد. (1385). تهجد و شبزندهداری در سیرۀ پیامبر اکرم(ص). مبلغان، شمارۀ 77، 20ـ۲۸، معاونت تبلیغ و امور فرهنگی حوزههای علمیه.
خوارزمی، تاج الدین حسین. (1379). شرح فصوص الحکم (خوارزمی/آملی). تحقیق علامه حسنزاده آملی. قم: بوستان کتاب.
راغب اصفهانی، حسین. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دارالعلم دارالشامیه.
سجادی، جعفر. (1370ش). فرهنگ لغات و اصطلاحات عرفانی. تهران: چاپ کتابخانۀ طهوری.
شریف لاهیجی، محمد بن علی. (1373ش). تفسیر شریف لاهیجی. تهران: دفتر نشر داد.
شمخی، مینا، و محمدجواد سامی. (1398ش). تبیین مفهوم مقام محمود با بهرهگیری از آیۀ 79 سورۀ اسراء. تفسیرپژوهی، شمارۀ 12، 155ـ۱۶۸، مراغه: دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1366ش). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار.
طباطبائی، سید محمدحسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). تفسیر مجمع البیان. تهران: ناصرخسرو.
طبری، محمد بن جریر. (بیتا). جامع البیان عن تأویل آیات القرآن. بیروت: دارالمعرفة.
طنطاوی، جوهری المصری. (1412ق). الجواهر. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه. (1383ق). تفسیر نورالثقلین. قم: المطبعة العلمیه.
غفاری قرهباغ، سید احمد. (1397). تحلیل عرفانی از تفکیک فرض و نفل در قرب الهی. پژوهشهای فلسفی-کلامی، شمارۀ 3، 159ـ۱۷۶. قم: دانشگاه قم.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1410ق). العین. قم: انتشارات هجرت.
فخر رازی، محمد بن عمر. (بیتا). تفسیر مفاتیح الغیب. بیروت: دارالمعرفة.
قرطبی، ابیعبدالله محمد. (بیتا). یوم افزع الاکبر. تحقیق محمدابراهیم سلیم. مصر: الطبع و النشر مکتبة القرآن.
قیصرى، داوود. (1375). شرح فصوص الحکم (قیصری). تحقیق سید جلالالدین آشتیانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (بیتا). اصول کافی. ترجمۀ محمدباقر کمرهای. قم: اسوه.
کیخا، حبیبالله، و نصیری، احمد. (1397). نگرشی تطبیقی بر ارتباط مفاهیم انسان کامل و وجه الله در عرفان با تکیه بر آیات و روایات. سومین همایش بینالمللی پژوهشهای مدیریت و علوم انسانی در ایران.
گنابادی، سلطان محمد. (1408ق). تفسیر بیان السعادة فی مقامات العباده. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الانوار لدرر الاخبار الائمة الاطهار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى. (1404ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تحقیق سید هاشم رسولى محلاتى. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مشکینی اردبیلی، علیاکبر. (1379). مصطلحات الفقه. قم: الهادی.
معلوف، لویس. (1380). المنجد. ترجمۀ محمد بندریگی. تهران: ایران.
مکارم شیرازی، ناصر و دیگران. (1374ش). تفسیر نمونه. قم: دارالکتب الاسلامیه.
هاشمى خوئى، میرزا حبیبالله. (بیتا). منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة. ترجمۀ حسن حسنزاده آملی و محمدباقر کمرهای. تحقیق ابراهیم میانجی. تهران: مکتبة الاسلامیه. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 712 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 341 |
||