بررسی سیر تحول کارکردهای تزئین در رویکردهای مطالعاتی هنر اسلامی | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 6، دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 10، شهریور 1402، صفحه 111-132 اصل مقاله (570.18 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2023.253369.1138 | ||
| نویسندگان | ||
| الهام پورافضل1؛ هادی رییعی2؛ ایرج داداشی* 3 | ||
| 1دانشجوی دکتری پژوهش هنر، گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران | ||
| 2استادیار، گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران | ||
| 3استادیار، گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران ( نویسنده مسئول) | ||
| چکیده | ||
| اشکال و نقوش تزئینی بهکار رفته در مصنوعات و بناهای سرزمینهای اسلامی، در سه سدهٔ اخیر محل توجه شرقشناسان، باستانشناسان و تاریخنگاران بودهاند. شیوهٔ مواجهه با کارکردهای تزئینات، همواره نقش مهمی در جهتدهی به مسیر مطالعات هنر اسلامی داشته است. این پژوهش، سیر تحول رویکردها به تزئینات اسلامی با تأکید بر دگرگونی نگرش به «کارکرد» تزئین در سه سدهٔ اخیر را بررسی میکند و به دنبال پاسخگویی به این پرسش است: در پژوهشهای انجامگرفته پیرامون فرهنگ مادیِ سرزمینهای اسلامی، سیر تکوین کارکردهای تاریخ هنری و معنای تزئینات چه بودهاست؟ روش انجام پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و جمعآوری اطلاعات آن از طریق مطالعات کتابخانهای است. برای پاسخگویی به پرسش تحقیق، مطالعات تزئین به چهار گروه رویکرد اکتشافی ـ گونهشناختی، تاریخی آغازین (تاریخی ـ سبکشناسانه)، رویکردهای جهانشمول، و تاریخی متأخر (زمینهمحور ـ فرهنگی) تقسیم شدند و کارکردهای منتسب به تزئینات در هر یک از این رویکردها مورد بررسی قرار گرفتند. نتیجهٔ پژوهش، بیانگر تنوع دیدگاهها و سیر تحولی است که در بازشناخت کارکردهای تزئین رخ دادهاست. در رویکرد نخست، کارکرد فرمی ارجح بوده و تزئین، نشانگر ویژگیهای قومی، نژادی، روح شرقی یا عنصری برای بیان بصری دین جدید است. همزمان، کارکرد زیباشناسانه یا تلقی صفاتی نظیر نمادین یا شهودوار را برای تزئینات شاهدیم. در رویکرد تاریخی آغازین، غالباً تزئین در حکم نماد یا عنصری معنادار تلقی میشود و این رویکرد، آغازگر تأملاتی در باب کشف معنا و بررسی زمینههای تاریخی و فرهنگی تزئینات است. رویکردهای جهانشمول به دو حوزهٔ متمایز تقسیم میشوند، کلیت نقوش تزئینی در حوزهٔ مطالعات فراتاریخی، کارکردی فرامادی دارد و نمادِ الوهیت و توحید است؛ در حوزهٔ مطالعات روانشناسانه، کارکرد تزئین و اثرات آن بر رفتار، انتخاب و حالات روانی انسانی موردتوجه قرار میگیرد. با شکلگیری رویکرد تاریخی متأخر در نیمهٔ دوم سدهٔ بیستم، شاهد تمرکز بر ادراک و خوانش مخاطب از نقوش تزئینی و تمرکز بر کارکردهای معنایی و زیباشناسانهٔ تزئین برمبنای حوزههای زبانشناسی هستیم. همچنین بر بستر و بافت پیدایش فرم تزئینی تأکید شده و اغلب، تزئین به منزلهٔ نشانهٔ فرهنگی مورد مطالعه قرار گرفتهاست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هنر اسلامی؛ تاریخنگاری؛ رویکردهای مطالعاتی هنر اسلامی؛ کارکرد تزئین | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,225 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,869 |
||