بررسی و تحلیل میزان بازتاب شاخصه‌ها و ابعاد هویت ملی در قالیچههای تصویری دورۀ قاجار | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 11، دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 10، شهریور 1402، صفحه 213-236 اصل مقاله (1.52 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2023.253218.1131 | ||
| نویسندگان | ||
| حجت اله رشادی* 1؛ سمیه صالحی2؛ حسین نوروزی قره قشلاق3 | ||
| 1مربی و عضو هیئت‌علمی گروه فرش، دانشکده هنر، دانشگاه اراک، اراک، ایران (نویسنده مسئول)/ | ||
| 2مربی و عضو هیئت‌علمی گروه فرش، دانشکده هنر، دانشگاه اراک، اراک، ایران | ||
| 3مربی و عضو هیئت‌علمی گروه صنایع دستی، دانشکده هنر، دانشگاه اراک، اراک، ایران | ||
| چکیده | ||
| قالیچههای تصویری دورهٔ قاجار اساساً پدیده‌‌ای نو و جدید در فرش ایران و بدعتی در طراحی فرش به‌شمار می‌‌آیند. از این‌رو به دلیل حفظ پیوندشان با نقش‌مایه‌‌های سنتی و ساختار کلی فرش ایران جایگاه ویژه‌‌ای در تاریخ فرش این کشور دارند. به همین سبب ضرورت دارد این نوآوری در سنت طراحی فرش ایرانی، از منظر جایگاه و نمود شاخصههای هویت ملی و ایرانی، مورد مطالعه قرار گیرد. در این راستا این سوالات پژوهشی مطرح است که هر گروه و دسته از قالیچههای تصویری دورهٔ قاجار، تا چه حد واجد ابعاد ششگانهٔ «هویت ملی» هستند؟ فراوانی هرکدام از شاخصههای «هویت ملی» در این قالیچه‌‌ها به چه میزان است؟ و مؤلفه‌‌های هویت ملی در این قالیچه‌‌ها به چه شکلی نمود و بازتاب داشته‌اند؟ پژوهش حاضر از نظر هدف، بنیادی و از منظر ماهیت، توصیفی- تحلیلی به حساب می‌‌آید. تجزیه‌وتحلیل داده‌‌ها و یافته‌‌ها به‌صورت ترکیبی از شیوهٔ کمّی و کیفی و جمع‌‌آوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌‌ای انجام شده است. تعداد نمونه آماری این پژوهش 79 قالیچه تصویری قاجار بوده که به روش انتخابی گزینش شده‌‌اند. نتایج پژوهش حاضر نشان می‌‌دهد که تصویر‌‌بافی‌های دورهٔ قاجار با انتخاب موضوعاتی در تناسب با فرهنگ ایرانی، حاوی مفاهیم و مضامین عمیق و ریشه‌‌دار هویتی بوده است. در بررسی انجام شده مشاهده شد ابعاد ششگانهٔ «هویت ملی» در دسته‌‌بندی هشت‌‌گانهٔ این قالیچه‌‌ها به‌‌ویژه در موضوعات نقش شاهی، مشاهیر، چهارفصل و موضوعات برگرفته از ادبیات کهن بیش‌ترین بروز و ظهور را داشته‌است. از سوی دیگر ابعاد «فرهنگی» و «مذهبی» هویت ملی بیش‌ترین و بُعد «سیاسی» آن، کم‌ترین فراوانی را در این قالیچه‌‌ها داشته‌است. عناصر و مؤلفه‌‌ها و شاخصههای «هویت ملی و ایرانی» در این قالیچه‌‌ها با استفاده از نقش‌مایه‌‌های خاص، خط و مضامین داستانی نظم و نثر فارسی، نمود لباس و پوشش اقوام ایرانی، استفاده از تصاویر شعرا، شاهان باستانی و اساطیری و ابنیهٔ تاریخی و ارائه تصویری مثبت از سنت‌‌ها و فرهنگ زیست ایرانی نمود و ظهور پیدا کرده‌است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| قالیچههای تصویری؛ قاجار؛ هویت ملی؛ هویت ایرانی؛ تصویربافی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,320 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,183 |
||