مفهوم نمادین آب و درخت در هنرهای کهن ایرانی و نمود آن بر محرابهای دورۀ اسلامی با تأکید بر نظریۀ تطورگرایی | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 2، دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 10، شهریور 1402، صفحه 23-42 اصل مقاله (1.14 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2023.248789.1085 | ||
| نویسندگان | ||
| حسین عابددوست* 1؛ حمیدرضا باحقیقت منگودهی2؛ زیبا کاظم پور3 | ||
| 1دانشیار گروه گرافیک، دانشگاه گیلان، رشت، ایران (نویسندۀ مسئول) | ||
| 2مربی گروه معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران | ||
| 3مدرس گروه پژوهش هنر، دانشگاه گیلان، رشت، ایران | ||
| چکیده | ||
| تطورگرایی بر این اصل استوار است که هر پدیدۀ فرهنگی حاصل زنجیره‌‌ای طولانی از تغییرات در طول یک خط زمانی ـ مکانی است. برمبنای اصول تکامل در این نظریه می‌‌توان تحولات تصویری نمادهای آب و گیاه را در محرابهای دورۀ اسلامی بررسی کرد. پرسش اصلی تحقیق این است که چه ارتباطی میان نقش‌‌پردازی آب و گیاه در محرابهای دورۀ اسلامی و الگوهای تصویری پیشین آن در هنر پیش از اسلام ایران وجود دارد و این ارتباط چه تغییراتی در طول زمان داشته است؟ روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات آن، کتابخانه‌‌ای از طریق فیش‌‌برداری و تصویرخوانی می‌‌باشد و تجزیه‌وتحلیل داده‌‌ها به شیوۀ کیفی صورت گرفته‌‌است. با تکیه بر اصل اول تطورگرایی (یکسانیِ روانی) می‌‌توان وحدت باور مردم ایران نسبت به آبهای حیات و درختِ زندگی را بیان کرد. نمود آب و درخت در روایت‌‌های دینی پیش از اسلام و پس از آن در متن قرآن کریم، نمایانگر تطور این الگوی اسطوره‌‌ای به یک پدیدۀ دینی است. به‌شکلی که بیان حقایقی از دین اسلام یعنی رستگاری و پیشرفت اخلاقی با نمادهای مقدس پیشین همراه شده است. آب و درخت که در اسطوره‌‌های کهن نماد امید به حیات جاوید بر زمین است با تأکید بر متافیزیک، جهش یافته و بهشت برین جایگاه نماد درخت و آبهای جاویدان برای مومنین می‌‌گردد. تعالی این نمادها به نمادهای بهشتی و پیوستگی آن‌ها با رستگاری، از مهم‌ترین تغییرات این نمادها در متن قرآن و نقش‌‌پردازی محراب است. درخت‌‌های مقدس که در ترکیب‌‌های سه‌‌گانه با ایزدان و یا محافظان اسطوره‌‌ای در آثار کهن ایران حاضر بودند، به شکل درخت زندگی یا گیاهی گردان در مرکز محراب قرار می‌‌گیرند. گاه ستون‌‌های کناری محراب با آرایه‌‌های گیاهی تزیین می‌‌شوند که صورت استیلیزه‌‌ای از درخت است. نماد آب را می‌‌توان با حضور سبو در محراب‌‌ها و در بالا و پایین ستون‌‌ها مشاهده کرد که شکل انتزاعی و تطور‌یافته‌ای از الگوی بازنمایی سبو در آثار کهن ایران است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| نماد؛ آب؛ درخت؛ محراب؛ ایران؛ دورۀ اسلامی؛ تطورگرایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,326 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,373 |
||