سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه کاشان

مصطفوی, ندا سادات, روحانی, رضا, شجری, رضا. (1401). بررسی انتقادی نقدهای واردشده به حکایت «خدو انداختن خصم بر روی (علی)» و تفسیر «حدیث غدیر» در مثنوی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 18(2), 263-286.
ندا سادات مصطفوی; رضا روحانی; رضا شجری. "بررسی انتقادی نقدهای واردشده به حکایت «خدو انداختن خصم بر روی (علی)» و تفسیر «حدیث غدیر» در مثنوی". سامانه مدیریت نشریات علمی, 18, 2, 1401, 263-286.
مصطفوی, ندا سادات, روحانی, رضا, شجری, رضا. (1401). 'بررسی انتقادی نقدهای واردشده به حکایت «خدو انداختن خصم بر روی (علی)» و تفسیر «حدیث غدیر» در مثنوی', سامانه مدیریت نشریات علمی, 18(2), pp. 263-286.
مصطفوی, ندا سادات, روحانی, رضا, شجری, رضا. بررسی انتقادی نقدهای واردشده به حکایت «خدو انداختن خصم بر روی (علی)» و تفسیر «حدیث غدیر» در مثنوی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1401; 18(2): 263-286.

بررسی انتقادی نقدهای واردشده به حکایت «خدو انداختن خصم بر روی (علی)» و تفسیر «حدیث غدیر» در مثنوی

مطالعات عرفانی
مقاله 11، دوره 18، شماره 2 - شماره پیاپی 36، دی 1401، صفحه 263-286    اصل مقاله (357.8 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
نویسندگان
ندا سادات مصطفوی* 1؛ رضا روحانی2؛ رضا شجری2
1دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان (نویسندۀ مسئول)
2دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان
چکیده
مولوی با اینکه سنی‌مذهب است، در ابیات و حکایت‌های متعددی به ستایش اهل‌بیت عصمت و خصوصاً حضرت علی(ع) ‌پرداخته و جنبه‌هایی از عشق و محبت به این خاندان والا را در اشعارش منعکس کرده‌ است. اعتقاد و ارادت مولوی به حضرت علی(ع) مانند بسیاری دیگر از عقاید و دیدگاه‌های وی از سوی منتقدان مثنوی و عرفان با نقد و انکار همراه شده است. منتقدان، ابیات و حکایت‌هایی از مثنوی را که نشانگر محبت خالصانۀ مولوی به حضرت علی(ع) است، با خوانش مغرضانه و به ‌میان ‌آوردن مواضع درون‌دینی و معیارهای مذهبی خود، تفسیر و نقد کرده‌اند. در نوشتار حاضر با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی و با استفاده از شیوه‌های علمی تحلیل متن و استناد، نقدهای واردشده به این ابیات مولوی بررسی شده است.
هدف از این ارزیابی، معرفی منتقدان مثنوی در عصر حاضر و بررسی انتقادی نقدهای آنان بر حکایت‌ها و ابیات مرتبط مثنوی با حضرت علی(ع) است تا از این رهگذر، شناختی روشن و حقیقی‌تر از اعتقاد و اندیشۀ مولوی حاصل شود. بر اساس بررسی‌های انجام‌گرفته، چنین برداشت می‌شود که مولوی در نقل حکایت «خدو انداختن خصم بر روی علی(ع)» از اتهام تصرف و تاریخ‌سازی مبراست؛ درواقع مولوی این حکایت را مطابق روایت کتاب‌های معارف و کیمیای سعادت سروده و برخلاف نقد و نظر منتقدان، انگیزۀ وی از سرودن این حکایت، تعلیم اندیشه‌های عرفانی است و نه تاریخ‌سازی و غرض‌ورزی با شیعه؛ همچنین در نقدِ نقدهای وارد بر تفسیر مولوی از حدیث غدیر با استناد و استشهاد به قراین مختلف ثابت می‌شود که مولوی حدیث ولایت را تقریباً موافق با اعتقاد شیعیان تفسیر کرده است.
کلیدواژه‌ها
حدیث غدیر؛ حضرت علی(ع)؛ حکایت «خدو انداختن خصم بر روی علی(ع)»؛ مولوی؛ نقدهای مثنوی
مراجع
  1. قرآن مجید.
  2. ابن‌‌شهرآشوب، محمد بن علی (1379ق)، مناقب آل‌ ابی‌طالب، قم: انتشارات علامه.
  3. ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب، چ۳، بیروت: دار صادر.
  4. احمدی، احمد (1394)، «اختیار خبیث؛ نقدی بر دیدگاه مولوی دربارۀ حضرت ابوطالب علیه‌السلام»، فصلنامۀ تخصصی مطالعات فرآن و حدیث سفینه، سال سیزدهم، شمارۀ 49، 60‌ـ‌85.‌
  5. اسد علیزاده، اکبر (1380)، «حدیث غدیر، ولایت یا محبت؟»، مبلغان، شمارۀ 26، 34ـ43.
  6. امینی نجفی، عبدالحسین (1387)، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب فارسی (ترجمۀ الغدیر)، ترجمۀ محمدباقر بهبودی، ج۱، تهران: بنیاد بعثت.
  7. ـــــــــ (1387)، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب فارسی (ترجمۀ الغدیر)، ترجمۀ محمدتقی واحدی، ج2، چ۲، تهران: بنیاد بعثت.
  8. برقعی، سید ابوالفضل (بی‌تا)، حقیقة العرفان یا تفتیش در شناسایی عارف و صوفی و شاعر و حکیم و درویش، افست.
  9. پاکتچی، احمد (1370)، «ابنِ‌شهرآشوب» در دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، ج4: 90‌ـ‌92.
  10. جدیدی، لیلا (1394)، «نقد و بررسی اسرائیلیات پیرامون پیامبر اسلام(ص) در مثنوی»، در مجموعه مقاله‌های دهمین همایش بین‌المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی، 107‌ـ‌117.
  11. جعفری، محمدتقی (1352)، تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  12. جعفریان، رسول (۱۳۸۷)، جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی‌ـ‌ سیاسی ایران: از روی کار آمدن محمدرضاشاه تا پیروزی انقلاب، تهران: خانۀ کتاب.
  13. حجازی‌فرد، سید محمد، و امامی، نصراله (1394)، «مولوی از منظری دیگر: نقدی بر گفتار و کردار مولوی در مثنوی»، در مجموعه مقاله‌های دهمین همایش بین‌المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی، 595‌ـ‌606.
  14. ذکاوتی قراگزلو، علیرضا (1377)، «نقبی در نقدی بر مثنوی»، آیینۀ پژوهش، شمارۀ 49، 25‌ـ‌31.
  15. زرین‌کوب، عبدالحسین (1379)، سر نی: نقد و شرح تحلیلی و تطبیقی مثنوی، چ8. تهران: علمی.
  16. ـــــــــ (1380)، بحر در کوزه: نقد و تفسیر قصه‌ها و تمثیلات مثنوی، چ9، تهران: علمی.
  17. ـــــــــ (1382)، نردبان شکسته: شرح توصیفی و تحلیلی دفتر اول و دوم مثنوی، تهران: انتشارات سخن.
  18. زمانی، کریم (1395)، شرح جامع مثنوی معنوی، چ47، تهران: اطلاعات.
  19. سعیدی، عباس (1389)، نگرشی نو بر مثنوی مولوی، محقق و ویراستار مهدی واحدیان درگاهی، مشهد: آفتاب عالمتاب .
  20. سورآبادی، عتیق بن محمد (1365)، قصص قرآن مجید: برگرفته از تفسیر «سورآبادی»، به‌اهتمام یحیی مهدوی، چ۲. تهران: خوارزمی.
  21. شهیدی، سید جعفر (1373)، شرح مثنوی (شهیدی)، تهران: شرکت انتشارات علمى و فرهنگى.
  22. شیمل، آنه ماری (1375)، شکوه شمس (سیری در آثار و افکار مولانا جلال‌الدین رومی)، ترجمۀ حسن لاهوتی، چ۳، تهران: انتشارات علمی ‌و‌ فرهنگی.
  23. طبری، محمد بن جریر (1363)، تاریخ طبری یا تاریخ الرسل و الملوک، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، چ۳، تهران: اساطیر.
  24. ـــــــــ (1367)، ترجمۀ تفسیر طبری. فرآهم‌آمده در زمان سلطنت منصور بن نوح سامانی، به‌تصحیح و اهتمام حبیب یغمایی، چ۳، تهران: طوس.
  25. عشائری، محمد، دژآباد، حامد، و معروفی، معین (1397)، «تحلیل و ارزیابی مناقشۀ اجمال و ابهام معنای "مولا" در حدیث غدیر»، فصلنامۀ علمی‌پژوهشی امامت‌پژوهی، سال هشتم، شمارۀ ۱ (پیاپی 23)، 147ـ172.
  26. علا، عین‌الله (1393)، زمزمۀ جان: شرح مثنوی معنوی جلال‌الدین محمد بلخی رومی، تهران: سخن.
  27. غزالی، محمد بن محمد (1370)، کیمیای سعادت، تصحیح احمد آرام، تهران: نشر محمد و انتشارات گنجینه.
  28. غلامی، اصغر، و برنجکار، رضا (1392)، «حدیث غدیر و تحلیل و تبیین معنای "مولی" در آن از منظر شیعه»، فصلنامۀ علمی‌پژوهشی شیعه‌شناسی، سال یازدهم، شمارۀ 41، 63ـ82.
  29. فروزانفر، بدیع‌الزمان (1321)، خلاصۀ مثنوى: به انتخاب و انضمام تعلیقات و حواشی، تهران: وزارت فرهنگ.
  30. ــــــــ (1367)، شرح مثنوی شریف، تهران: زوار.
  31. قشیری، عبدالکریم بن هوازن (1374)، رسالۀ قشیریه (ترجمه)، با تصحیحات و استدراکات بدیع‌الزمان فروزانفر، چ۴، تهران: علمی و فرهنگی.
  32. گولپینارلی، عبدالباقی (1374)، نثر و شرح مثنوی شریف (جلد اول: دفتر اول و دوم)، ترجمه و توضیح: توفیق ه. سبحانی، چ۲، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
  33. م‍ح‍ق‍ق‌ ت‍رم‍دی‌، ب‍ره‍ان‌ال‍دی‍ن‌ ح‍س‍ی‍ن‌ (1377)، معارف: مجموعۀ مواعظ و کلمات سید برهان‌الدین محقق ترمدى به‌همراه تفسیر سورۀ محمد و فتح، با تصحیحات و حواشی بدیع‌الزمان فروزانفر، چ۲، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  34. مدرسی (طباطبایی)، سید محمدعلی (1378)، سماع، عرفان و مولوی، تهران: یزدان.
  35. مصطفوی، ندا سادات، و روحانی، رضا (1399)، «بررسی انتقادی نقدهای واردشده به اندیشۀ تسامح مولوی در سدۀ اخیر»، فصلنامۀ علمی‌‌‌پژوهشی نقد ادبی، سال سیزدهم، شمارۀ 50، 169‌ـ‌204.
  36. مصلایی یزدی، علی‌اکبر، و مدرسی یزدی، جواد (1386)، نقدی بر مثنوی، چ۳، قم: انصاریان.
  37. معین‌فر، محمدجعفر (1396)، «کی و کجا و که خدو انداخت بر روی علی؟»، فصلنامۀ پاژ، شمارۀ 28، 7‌ـ‌28.
  38. مولوی، جلال‌الدین محمد بن محمد (1371)، مثنوی معنوی، به‌سعی و تصحیح رینولد نیکلسون، چ۱۱، تهران: امیرکبیر.
  39. مهدوی دامغانی، محمود (1383)، «مأخذ خدو انداختن خصم بر روی حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام در بیت "او خدو انداخت بر روی علی، افتخار هر نبی و هر ولی"»، فصلنامۀ تخصصی ادبیات فارسی دانشگاه آزاد مشهد، شمارۀ 1 و ۲، 60‌ـ‌66.
  40. میبدی، احمد بن محمد (1371)، کشف ‌الاسرار و عدّة ‌الابرار (معروف به تفسیر خواجه عبدالله انصاری)، به‌سعی و اهتمام علی‌اصغر حکمت، چ۵، تهران: امیرکبیر.
  41. همایی، جلال‌الدین (1376)، مولو‌ی‌نامه: مولوی چه می‌گوید؟، چ۹، تهران: نشر مؤسسۀ نشر هما.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 886
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,380