بررسی شکل و تزیینات مرکبدانهای فلزی ایرانی (سدههای 5ـ10 ه.ق) محفوظ در موزۀ متروپلیتن | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 12، دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 10، شهریور 1402، صفحه 237-254 اصل مقاله (597.73 K) | ||
| نوع مقاله: علمی -ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2023.248356.1056 | ||
| نویسندگان | ||
| آرزو پایدارفرد* 1؛ فاطمه اطمینانی2 | ||
| 1استادیار گروه فرش و هنر اسلامی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران (نویسنده مسئول) | ||
| 2دانشجوی کارشناسیارشد هنر اسلامی (مطالعات تاریخی)، گروه هنر اسلامی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران | ||
| چکیده | ||
| آثار فلزی ایران ازجمله مجموعههای بااهمیت و دارای ارزش هنری بالا هستند که مانند دیگر آثار هنری آن، قدمت زیادی دارند و ویژگیهای مهمی چون فرهنگ، دین، اوضاع اقتصادی، اجتماعی و سیاسی زمانۀ خود و همچنین نماد و نشانههایی مربوط به دوران ظهور خویش را انعکاس میدهند. با توجه به اهمیت خوشنویسی در هنر اسلامی، مرکبدانها نیز جزو وسایلی هستند که در رابطه با این هنر به کار گرفته میشوند. تا به این زمان پژوهشی در رابطه با مرکبدانهای فلزی موزه متروپلیتن بهطور خاص انجام نگرفته است. لذا در این پژوهش مرکبدانهای فلزی ایرانی متعلق به سدههای ۵-10 ه.ق (11-16 م.) از نظر شکل، تزیینات و نقوش بهکار رفته مورد بررسی قرار میگیرند. بر این اساس، سوالات مقاله حاضر اینچنین تبیین میشود: تزیینات بهکار رفته در مرکبدانهای مذکور چه ویژگیهایی دارند و شامل چه نقوشی هستند؟ این پژوهش به روش توصیفی ـ تاریخی انجام شده و جمعآوری اطلاعات آن بهصورت کتابخانهای و با گردآوری تصاویر از سایت موزه متروپلیتن بوده است. نتایج مشخص میکند در پنج نمونه مرکبدان از سدههای ۵ـ7 ه.ق، شکل مرکبدانها مدور است و یا درپوشی مسطح با گنبد یا برجی در مرکز درپوش بر پایۀ عمودی کوتاه تعبیه شده و تعدد نقوش بهکار رفته بر این آثار بهترتیب نقوش گیاهی، انسانی، حیوانی و خوشنویسی و صور فلکی متأثر از علم نجوم (که در مکتب خراسان و توسط دانشمندان ایرانی پیشرفت کرده است) میباشد. در مرکبدان سدۀ 10 ه.ق، نقوش حیوانی و پیچش نقوش گیاهیِ نزدیک به هنر تشعیر ایرانی و با ظرافت بیشتر و طبیعتگرایانه ترسیم شدهاند و شکل مرکبدان بر پایۀ برجها و برگرفته از معماری و به فرم استوانهای بلند و با درپوشی گنبدی به نماد آسمان ساخته شدهاست. درمجموع، تزیینات گیاهی بیشترین و نقوش هندسی (نقش شمسه، چلیپا و الگوی هفت دایره) و صور فلکی، کمترین تعداد را به خود اختصاص دادهاند. اسب، شیر، آهو، خرگوش و گرگ نقوش جانوری پرکاربرد هستند که در میان قابهای هندسی و یا در بطن پیچکهای طوماری و اسلیمیها قرار گرفتهاند. نقوش انسانی، سوار بر اسب و یا در قالب صور فلکی تصویر شدهاند. کتیبههای خوشنویسی در نوارهای پایین و بالای مرکبدان و روی درپوش استفاده شده و خط کوفی و نسخ، بیشترین کاربرد را در تزیین مرکبدانها داشتهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فلزکاری؛ مرکبدان (دوات)؛ سلجوقی؛ صفوی؛ موزۀ متروپلیتن | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,279 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,343 |
||