سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه کاشان

متفکرآزاد, مریم, شکرپور, شهریار, عباس زاده, محمد, کشاورز افشار, مهدی. (1401). مطالعه و تحلیل مؤلفه‌های تصویری طرح گلستانی قالی معاصر تبریز (سدۀ ‏اخیر) با رویکرد زیبایی‌شناسی ‏‏. سامانه مدیریت نشریات علمی, 5(2), 21-34. doi: 10.22052/hsi.2023.248664.1081
مریم متفکرآزاد; شهریار شکرپور; محمد عباس زاده; مهدی کشاورز افشار. "مطالعه و تحلیل مؤلفه‌های تصویری طرح گلستانی قالی معاصر تبریز (سدۀ ‏اخیر) با رویکرد زیبایی‌شناسی ‏‏". سامانه مدیریت نشریات علمی, 5, 2, 1401, 21-34. doi: 10.22052/hsi.2023.248664.1081
متفکرآزاد, مریم, شکرپور, شهریار, عباس زاده, محمد, کشاورز افشار, مهدی. (1401). 'مطالعه و تحلیل مؤلفه‌های تصویری طرح گلستانی قالی معاصر تبریز (سدۀ ‏اخیر) با رویکرد زیبایی‌شناسی ‏‏', سامانه مدیریت نشریات علمی, 5(2), pp. 21-34. doi: 10.22052/hsi.2023.248664.1081
متفکرآزاد, مریم, شکرپور, شهریار, عباس زاده, محمد, کشاورز افشار, مهدی. مطالعه و تحلیل مؤلفه‌های تصویری طرح گلستانی قالی معاصر تبریز (سدۀ ‏اخیر) با رویکرد زیبایی‌شناسی ‏‏. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1401; 5(2): 21-34. doi: 10.22052/hsi.2023.248664.1081

مطالعه و تحلیل مؤلفه‌های تصویری طرح گلستانی قالی معاصر تبریز (سدۀ ‏اخیر) با رویکرد زیبایی‌شناسی ‏‏

هنرهای صناعی ایران
مقاله 2، دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 9، اسفند 1401، صفحه 21-34    اصل مقاله (825.3 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2023.248664.1081
نویسندگان
مریم متفکرآزاد1؛ شهریار شکرپور* 2؛ محمد عباس زاده3؛ مهدی کشاورز افشار4
1دانشجوی دکتری، مربی، گروه هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
2استادیار، گروه هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
3استاد، گروه‌ جامعه‌شناسی، دانشگاه تبریز، ایران
4استادیار، گروه پژوهش و تاریخ هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
مطالعه قالی معاصر ایرانی، با شناخت مؤلفه‌‌های زیبایی‌‌شناختی تصویری انواع طرح‌‌ها در مناطق مختلف میسر است. طرح گلستانی یکی از انواع طرح‌‌های قالی معاصر تبریز بوده که براساس رویکرد زیبایی‌‌شناختی سنتی و معاصر با زبان تصویری (نگاره‌‌های تصویری) در ساختار چند‌‌متنی تحول یافته است. به‌نحوی که در این طرح، نگاره‌‌های تصویری به شیواترین بیان در کثرت متون تجسم یافته‌‌اند. مسئله اصلی این پژوهش، نمود تصویری نگاره‌‌های طبیعت‌‌گرا در تحول طرح گلستانی قالی معاصر تبریز است. بنابراین هدف از این پژوهش، شناخت و تحلیل مؤلفه‌‌های تصویری طرح گلستانی جهت شناخت بیش‌تر قالی معاصر تبریز می‌باشد. سوال اساسی این پژوهش عبارت است از: مؤلفه‌‌های اصلی نگاره‌‌های تصویری به‌عنوان ویژگی تصویری طرح گلستانی تبریز کدامند؟ این پژوهش به شیوۀ توصیفی- تحلیلی با رویکرد زیبایی‌‌شناختی و با استفاده از منابع کتابخانه‌‌ای و بررسی اسناد تصویری، به مطالعه و تحلیل نگاره‌‌های تصویری طرح گلستانی قالی معاصر تبریز پرداخته است. در این راستا جامعۀ آماری مورد مطالعه قالی‌‌های طرح گلستانی معاصر (سدۀ اخیر تبریز) بوده که از آن میان، 9 نمونه از قالی‌های گلستانی انتخاب شده‌اند. گردآوری داده‌‌های تصویری با مراجعه به وب‌‌سایت موزه‌‌ها، مطالعه تصاویر پایان‌‌نامه‌‌ها و کتب مرجع و با استفاده از تصویر‌‌برداری از قالی‌‌ها انجام یافته است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تحول در طرح گلستانی براساس رویکرد زیبایی‌‌شناختی سنتی و معاصر شکل گرفته است. در این راستا مؤلفه‌‌های سنتی چون ساختار هندسه متن برمبنای هندسه ایرانی- اسلامی و به صورت چندمتنی و کثرت متون مشهود بوده و مؤلفه‌‌های معاصر براساس تصویرگرایی نزدیک به طبیعت در نگاره‌‌های تصویری نمایان است. کثرت کاربرد نگاره‌‌های تصویری در طرح گلستانی معاصر تبریز بنابر ساختار زیبایی‌‌شناختی این طرح براساس کثرت متون و مؤلفه‌‌های تصویری دورۀ معاصر (مانند الهام از طبیعت به صورت تصویری واقع‌گرا از آن) نمود یافته است. دو مؤلفه تصویری طرح گلستانی در کثرت قاب‌‌بندی فضای چندمتنی با نمود نگاره‌‌های طبیعت‌‌گرای تصویری و استفادۀ گسترده از نگاره‌‌های تصویری بوده که از واقع‌گرایی بیش‌تری برخوردار می‌‌باشند.


کلیدواژه‌ها
طرح گلستانی؛ قالی معاصر تبریز؛ زیبایی‌‌شناسی؛ نگارۀ تصویری
مراجع
  1. آذرپاد، حسن، و فضل‌الله حشمتی رضوی. 1383. فرشنامه ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  2. افروغ، محمد. 1389. نماد و نشانه‌شناسی در فرش ایران. تهران: مؤسسه انتشاراتی جمال هنر.
  3. اقبالی، مولود. 1392. «اصول طرح، نقش و رنگ قالی‌های معاصر تبریز». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
  4. بصام، سید جلال‌الدین، محمدحسین فرجو، سید امیر احمد ذریه زهرا. 1383. رویای بهشت، هنر قالی‌بافی ایران. تهران: به سفارش سازمان اتکا.
  5. تنهایی، انیس، و رضوان خزائی. 1388. «انعکاس مفاهیم نماز در قالیچه‌های محرابی صفویه و قاجاریه». مطالعات هنر اسلامی. ش. 11: 7-24.
  6. حشمتی رضوی، فضل‌ الله. 1387. تاریخ فرش ایران. تهران: سمت.
  7. حکمت دوست تبریزی، صبا.1397 . «مطالعه تطبیقی ساختار طرح و نقش و رنگ قالی گلستانی تبریز در سه دوره قاجار، پهلوی و معاصر و ارائه طرحی مبتنی بر مطالعات». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
  8. دانشگر، احمد.1372. فرهنگ جامع فرش ایران. تهران: چاپ علامه طباطبایی.
  9. شری قراجه، رضا. 1395. «پژوهشی در رنگ قالی‌های معاصر تبریز (در طی هفتاد سال اخیر) و ارائه یک اثر مبتنی بر مطالعات». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
  10. ضمیری، چکامه، و کامران افشار مهاجر. 1398. «بررسی تاریخی تقابل سنت و مدرنیته در طرح و رنگ فرش دستباف شهری ایران». مطالعات هنر اسلامی. ش. 33: 24-43.
  11. صوراسرافیل، شیرین. 1395. فرش دستباف هویتی ناشناخته. ترجمۀ سپیده طراوتی محجوبی. تهران: فرهنگسرای میردشتی.
  12. ملایی، مصطفی. 1399.« بررسی وضعیت و سیر تحول تولید و تجارت فرش در آذربایجان در دوره قاجار». فصلنامه علمی تاریخ اسلام و ایران. ش. 49: 119-144 .
  13. میرزایی، عبدالله. 139۵. «ساخت‌یابی عوامل موثر بر شکل‌گیری مؤلفه‌های سبکی قالی‌های معاصر تبریز». رساله دکتری. دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
  14. میرزایی، عبدالله، و فاطمه عارف‌پور. 1391. «معرفی و بررسی انواع روش‌های تهیه نقشه فرش در تبریز». جلوه هنر. ش. 10: 77-8۶.
  15. نوری تل چگان، سونیا. 1395. «بررسی تطبیقی باغ ایرانی در نگارگری و فرش دوره صفویه و ارائه‌ی یک طرح فرش مبتنی بر مطالعات انجام شده». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
  16. واکلر، جان، و چاپلین، سارا. 1385. فرهنگ تصویری مبانی و مفاهیم. ترجمۀ حمید گرشاسبی و سعید خاموش. تهران: اداره کل پژوهش‌های سیما.
  17. هنرور، محمدرضا، و فرید هنرور. 1395. آموزش گام‌ به گام گل‌های ختایی در طراحی فرش. مقدمۀ تورج ژوله. تهران: انتشارت یساولی.
  18. یساولی، جواد. 1370. مقدمه‌ای بر شناخت قالی ایران. تهران: فرهنگسرا.
 

منبع اینترنتی

URL1:https://www.hermitagemuseum.org/wps/portal/hermitage/digital-collection/25.+archaeological+artifacts/879870

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 852
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 995