سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه کاشان

جاری پور قهرود, محمد جابر, فرخ فر, فرزانه. (1401). گونه‌شناسی آثار زمودگری نصب‌شده بر درهای‌ ورودی ابنیۀ قاجاری کاشان. سامانه مدیریت نشریات علمی, 5(2), 65-82. doi: 10.22052/hsi.2023.248696.1082
محمد جابر جاری پور قهرود; فرزانه فرخ فر. "گونه‌شناسی آثار زمودگری نصب‌شده بر درهای‌ ورودی ابنیۀ قاجاری کاشان". سامانه مدیریت نشریات علمی, 5, 2, 1401, 65-82. doi: 10.22052/hsi.2023.248696.1082
جاری پور قهرود, محمد جابر, فرخ فر, فرزانه. (1401). 'گونه‌شناسی آثار زمودگری نصب‌شده بر درهای‌ ورودی ابنیۀ قاجاری کاشان', سامانه مدیریت نشریات علمی, 5(2), pp. 65-82. doi: 10.22052/hsi.2023.248696.1082
جاری پور قهرود, محمد جابر, فرخ فر, فرزانه. گونه‌شناسی آثار زمودگری نصب‌شده بر درهای‌ ورودی ابنیۀ قاجاری کاشان. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1401; 5(2): 65-82. doi: 10.22052/hsi.2023.248696.1082

گونه‌شناسی آثار زمودگری نصب‌شده بر درهای‌ ورودی ابنیۀ قاجاری کاشان

هنرهای صناعی ایران
مقاله 5، دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 9، اسفند 1401، صفحه 65-82    اصل مقاله (2.86 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2023.248696.1082
نویسندگان
محمد جابر جاری پور قهرود1؛ فرزانه فرخ فر* 2
1دانشجوی کارشناسی‌ارشد گروه هنر اسلامی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران
2دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران
چکیده
زمودگری ازجمله هنرهای ‌صناعی برجسته در تاریخ فلزکاری ایران به ‌شمار ‌می‌آید که ساخت هر نوع الصاقات فلزی روی در و پنجره‌های سنتی و قدیمی را شامل ‌می‌شود. یکی از مراکز زمودگری عصر قاجار، شهر کاشان بوده که آثار آن روی سطح در‌های چوبی در بافت قدیم شهر با تنوعی از یراق‌آلات فلزی نمایان ‌است. با توجه به کیفیت ممتاز آثار زمودگری عصر قاجار در شهر کاشان و فقدان مطالعات کافی در جهت شناسایی و مطالعۀ شاخصه‌های‌کیفی آن‌ها، این پژوهش قصد دارد تا به گونه‌شناسی آثار زمودگری نصب‌شده بر درهای‌ ورودی ابنیۀ ‌تاریخی کاشان در عصر قاجار بپردازد. بازگشت به گسترش صنعت گردشگری و ضرورت احیای بافت‌های تاریخی و مرمت بناهای گذشته که میراثی از فرهنگ خانۀ ایرانی است، ضروری است تا با شناسایی این آثار گامی هرچند کوچک در جهت حفظ و احیای هنرهای صناعی کم‌تر شناخته‌شده هم‌چون زمودگری برداشته شود. ماهیت پژوهش حاضر کاربردی، روش تحقیق آن توصیفی- تحلیلی و شیوۀ گردآوری اطلاعات آن مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی است. آن‌چه در این پژوهش مورد مطالعه قرار گرفته، شامل آثار زمودگری متعلق به درهای ابنیۀ قاجاری کاشان نظیر منازل مسکونی، تیمچه‌ها و سراها، مساجد و حمام‌ها است. نتایج کلی نشان می‌دهد که در دورۀ قاجار، از میان یراق‌آلاتی که روی در‌های ‌ابنیۀ کاشان نصب شده‌اند، کوبه و پولک زیر کوبه از لحاظ ساختار فلزی تنوع بیش‌تری نسبت به سایر یراق‌ها دارند. در این میان، ابنیه‌‌ای که دارای یراق فولادی هستند شامل بناهای مسکونی، کاروانسراها، سرا‌ها، تیمچه‌ها و حمام‌ها می‌باشند. اماکن دیگر با کاربرد مذهبی مانند مساجد، هم‌چنان که دارای میخ‌ها و گل‌میخ‌های فولادی هستند، کوبه و پولک زیر کوبۀ ساخته‌شده از فلز برنج یا برنز را نیز دارا هستند. بیش‌ترین تنوع از لحاظ فرمی مربوط به پولک زیر کوبه‌ها و پولک زیر گل‌میخ‌ها است اما در این بین، گوناگونی فرم کلی کوبه‌های مردانه و زنانه نیز مشهود است.
کلیدواژه‌ها
هنر قاجار؛ ابنیۀ کاشان؛ زمودگری؛ در ورودی؛ گونه‌شناسی
مراجع
  1. بهداد، حمید، و سید علی مجابی. 1400. «تنوع طرح و نقش در کوبه‌های ابنیه‌ی تاریخی بافت سنتی شهر یزد». نشریه هنر‌های زیبا- هنر‌های ‌تجسمی. ش. 3: 51-64.
  2. تام‌سن، منصور. 1394. کارگاه طراحى نقوش سنتى (1). تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌هاى درسى ایران.
  3. توحیدی، فائق. 1394. فن و هنر فلزکاری در ایران. تهران:انتشارات سمت.
  4. حاج‌مشکی ]مشکی، حاج علی[. 1401. «هنر زمودگری در کاشان». مصاحبه شفاهی توسط محمدجابر جاری‌پور در محل بازار سنتی کاشان، گالری حاج مشکی.
  5. حقیقت، عبدالرفیع. 1384. تاریخ هنرهای ملی و هنرمندان ایرانی از کهن‌ترین زمان ‌تاریخی تا پایان دوره قاجاریه از مانی تا کمال‌الملک. سمنان: انتشارات کومش.
  6. شوالیه، ژان، و آلن گربران. 1382. فرهنگ نمادها. ترجمۀ سودابه فضایلی. تهران: انتشارات جیهون.
  7. شیرین‌بیان، محبوبه. 1388. «مطالعه عناصر تشکیل‌دهنده طراحی‌ داخلی خانه‌های تاریخی کاشان». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشکده هنر، دانشگاه شاهد.
  8. عطارزاده، عبدالکریم، و مهران هوشیار. 1396. مجموعه هنر در تمدن اسلامی. تهران:انتشارات سمت.
  9. عنبری یزدی، فائزه. 1392. هندسه نقوش (1). تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌هاى درسى ایران.
  10. غلامی رکن‌آبادی، زهره. 1390. «نمادشناسی تصویری مار بر کوبه درها در هنر اسلامی». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشکده هنر، دانشگاه هنر اصفهان.
  11. کیان، مریم. 1380. «هنر زمودگری، نمونه‌هایی از کاشان». مجله معمار. ش. 15: 108-114.
  12. کیان، مریم. 1381. «چلنگری در هنر‌های سنتی». نشریه کتاب ماه هنر. ش. 45-46: 62-66.
  13. مروتی شریف‌آبادی، صفیه. 1392. «شناخت صنایع‌دستی به‌کار رفته در معماری‌سنتی دوره‌ی قاجار شهرستان اردکان (با معرفی خانه تقدیری)». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و هنر.
  14. مطهریان، سیماسادات. 1395. آشنایی با هنر زمودگری. تهران: انتشارات ذهن فرزام.
  15. معماریان، غلامحسین. 1389. سیری در مبانی نظری معماری. تهران: سروش دانش.
  16. مهرنگار، منصور. 1390. «بررسی جلوه‌های نمادین (نوشتار و نقش) بر پهنه در خانه‌های یزد». نشریه کتاب ماه‌ هنر. ش. 159: 64-81.
  17. نواده ماه‌پیکر، فرشته‌. 1397. «مطالعه نقش و عملکرد کوبه در شهرهای اصفهان و تبریز از قاجار تا پهلوی». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. پردیس خودگردان فارابی، دانشگاه هنر.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 943
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 936