سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه کاشان

شعبانی, بهرام. (1400). نگاه به زهد در غزلیات عطار نیشابوری. سامانه مدیریت نشریات علمی, 17(1), 233-264.
بهرام شعبانی. "نگاه به زهد در غزلیات عطار نیشابوری". سامانه مدیریت نشریات علمی, 17, 1, 1400, 233-264.
شعبانی, بهرام. (1400). 'نگاه به زهد در غزلیات عطار نیشابوری', سامانه مدیریت نشریات علمی, 17(1), pp. 233-264.
شعبانی, بهرام. نگاه به زهد در غزلیات عطار نیشابوری. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1400; 17(1): 233-264.

نگاه به زهد در غزلیات عطار نیشابوری

مطالعات عرفانی
مقاله 9، دوره 17، شماره 1 - شماره پیاپی 33، فروردین 1400، صفحه 233-264    اصل مقاله (321.39 K)
نویسنده
بهرام شعبانی*
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه جهرم
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی اندیشۀ زهد در نگاه عطار، به بررسی غزلیات این شاعر برجسته و مؤثر در عرفان و تصوف اسلامی پرداخته‌ است. در این تحقیق، نخست با مطالعۀ غزل‌های عطار، نمونه‌های مرتبط با زهد گردآوری و سپس به روش توصیفی‌تحلیلی و با رویکرد متن‌گرا در قالب سه نوع نگاه عابدانه، عارفانه و قلندرانه به زهد، بررسی، دسته‌بندی و تحلیل شده‌ است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که در غزل‌های این شاعر، نگاه قلندرانه به زهد غالب بوده و بعد از آن به‌ترتیب نگاه عارفانه و عابدانه شواهد بیشتری داشته‌ است. همچنین نگاه قلندرانه و عارفانۀ او به زهد اغلب منفی و گاه مثبت و نگاه عابدانۀ وی به زهد تقریباً مثبت بوده‌ است. می‌توان گفت که مفاهیمِ عشق، پایبندی به جوهر دین، باور استوار به معاد، شفاعت و دلالت نبی، نکوهش زهد عادتی و پیوندهای آن، تجلی جلالیِ حق، کم‌زنی و گمنامی، ترک ماسوی‌الله، حیرت، فراخوانِ قلندری و رندی، تجربۀ دیدار با خویش و میل به میخانه و خرابات، صحبت پیر، تأثّر از معشوق مذکر، ناکارآمدی علم و علومِ فلسفه و کلام و گرایش به عناصر زردشتی و مسیحی، بن‌مایۀ نگاه‌های سه‌گانۀ عطار به زهد را شکل داده‌ است.
کلیدواژه‌ها
عطار؛ غزلیات؛ نگاه به زهد
مراجع
  1. قرآن کریم (1394)، ترجمۀ حسین انصاریان، چ۱، قم: آیین دانش.
  2. آذرنوش، آذرتاش (1388)، فرهنگ معاصر عربی‌ـ فارسی بر اساس فرهنگ عربی‌ـ انگلیسی هانس‌ور، چ۱۰، تهران: نی.
  3. ابن اثیر، مبارک بن محمد (1385)، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، تحقیق طاهر احد زاوی و محمود محمد طناحی، قم: مؤسسۀ مطبوعات اسماعیلیان.
  4. ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان‌ العرب، چ۳، بیروت: دار صادر.
  5. پورنامداریان، تقی (1382)، دیدار با سیمرغ، چ۳، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  6. جاری، سمانه و نصر اصفهانی، محمدرضا (1398)، «بررسی معناشناسی واژۀ زهد در آثار سنایی»، پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا)، دورۀ 13، شمارۀ 4 (پیاپی 43)، 73ـ‌88.
  7. حاکمی، اسماعیل (1384)، سماع در تصوف، چ۶، تهران: دانشگاه تهران.
  8. رفایی قدیمی مشهد، رضا و غلامحسین‌زاده، غلامحسین (1397)، «بررسی و تحلیل جایگاه زهد در اندیشۀ مولوی»، ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، سال چهاردهم، شمارۀ 51، 141ـ‌168.
  9. روحانی، مسعود و عنایتی قادیکلایی، محمد (1395)، «تقابل‌های دوگانه در غزلیات عطار نیشابوری»، زبان و ادبیات فارسی (دانشگاه خوارزمی)، سال بیست‌وچهارم، شمارۀ 26 (پیاپی 81)، 201ـ‌221.
  10. ریتر، هلموت (1374)، دریای جان، ترجمۀ عباس زریاب‌خویی و مهرآفاق بایبُردی، چ۱، تهران: انتشارات الْهُدی.
  11. زرین‌کوب، عبدالحسین (1385)، جست‌وجو در تصوف، چ۷، تهران: امیرکبیر.
  12. ــــــــــ ‌(1369)، ارزش میراث صوفیه، چ۶، تهران: امیرکبیر.
  13. سجادی، سید جعفر (1378)، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، چ۴، تهران: کتابخانۀ طهوری.
  14. سنایی غزنوی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1374)، حدیقة ‌الحقیقه و شریعة ‌الطریقه، تصحیح و تحشیۀ مدرّس رضوی، چ۴، تهران: دانشگاه تهران.
  15. شریفی، محمد (1390)، فرهنگ ادبیات فارسی، چ۴، تهران: فرهنگ نشر نو، معین.
  16. شفیعی کدکنی، محمدرضا (1372)، تازیانه‌های سلوک، چ۱، تهران: آگاه.
  17. ــــــــــــ ‌(1380)، زبور پارسی؛ نگاهی به زندگی و غزل‌های عطار، چ۲، تهرن: آگاه.
  18. ــــــــــــ (1392)، زبان شعر در نثر صوفیه، چ۱، تهران: سخن.
  19. ــــــــــــ ‌(1373)، موسیقی شعر، چ۴، تهران: آگاه.
  20. طایفی، شیرزاد و شاهسوند، عاطفه (1391)، «بررسی قلندریات در دیوان عطار نیشابوری»، ادیان و عرفان، سال چهل‌وپنجم، شمارۀ 2، 39ـ‌61.
  21. عطار نیشابوری، فریدالدین (1371)، دیوان عطار، به‌اهتمام تقی تفضّلی، چ۶، تهران: علمی و فرهنگی.
  22. ــــــــــ (1375)، مختارنامه، تصحیح و مقدمه از محمدرضا شفیعی کدکنی، چ2، تهران: سخن.
  23. ــــــــــ ‌(1390)، منطق‌الطیر، به کوشش محمود عابدی و تقی پورنامداریان، چ۱، تهران: سمت.
  24. عین‌القضات همدانی (بی‌تا)، تمهیدات، با مقدمه و تصحیح عفیف عُسَیران، چ۲، تهران: کتابخانۀ منوچهری.
  25. قاسمی حاجی‌آبادی، لیلا و قیطاسی، شهزاد (1397)، «بررسی مضمون زهد در اشعار ابوالعتاهیه و عطار نیشابوری»، دوفصلنامۀ تخصصی شفای دل، سال اول، شمارۀ 2، 77ـ‌100.
  26. قشیری، عبدالکریم بن هوازن (1388)، رسالۀ قشیریه، ترجمۀ ابوعلی حسن احمد عثمانی، تصحیحات و استدراکات بدیع‌الزمان فروزانفر، چ۱۰، تهران: علمی و فرهنگی.
  27. قیّم، عبدالنبی (1390)، فرهنگ معاصرعربی‌ـ ‌فارسی، چ۱۰، تهران: مؤسسۀ فرهنگ معاصر.
  28. کاشانی، عزالدین محمود (1372)، مصباح‌ الهدایة و مفتاح‌ الکفایه، تصحیح جلال‌الدین همایی، چ۴، تهران: هما.
  29. کوپا، فاطمه و نورالدینی اقدم، یحیی (1394)، «جریان‌شناسی زهد در تصوف اسلامی و بازتاب آن در شعر و اندیشۀ حافظ»، پژوهشنامۀ عرفان، شمارۀ 13، 97ـ‌120.
  30. محسنی، مرتضی و همکاران (1392)، «بررسی و مقایسۀ متناقض‌نما در غزلیات سنایی و عطار»، مطالعات زبانی و بلاغی، دورۀ 4، شمارۀ 8، 169ـ‌192.
  31. مرتضوی، منوچهر (1370)، مکتب حافظ (مقدمه‌ای بر حافظ‌شناسی)، چ۳، تبریز: ستوده.
  32. معین، محمد (1371)، فرهنگ فارسی، چ۸، تهران: امیرکبیر.
  33. نیکلسون، رینولد ا. (1382)، تصوف اسلامی و رابطۀ انسان و خدا، ترجمۀ محمدرضا شفیعی کدکنی، چ۳، تهران: سخن
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 561
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 653