بررسی سندی و دلالی روایت «رُؤْیا الْأَنْبِیاءِ وَحْی» در نظریۀ «محمد، راوی رؤیای رسولانه» | ||
| حدیث پژوهی | ||
| مقاله 12، دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 31، مرداد 1403، صفحه 367-398 اصل مقاله (1.24 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hadith.2023.248323.1247 | ||
| نویسندگان | ||
| فرزاد دهقانی* 1؛ رضوانه دستجانی فراهانی2 | ||
| 1ستادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران (نویسندۀ مسئول) | ||
| 2پژوهشگر پسادکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران | ||
| چکیده | ||
| اصل ارتباط عالم معنا با ماده با کانال وحی همواره محل تأمل بوده است. تحلیل چرایی این مسئله به تفاوت ماهوی عالم ماده با معنا برمیگردد. برخی مخالفان عصر بعثت با اتهاماتی اصل ارتباط را زیر سؤال میبردند. در دوران کنونی، نواندیشانی سعی در تأویل و امروزی کردن مقولۀ پیچیدۀ وحی دارند. سروش ازجمله آنان است که نظراتش در طول سه دهۀ اخیر همواره در حال تغییر و تطوّر است. وی در دیدگاههای پیشین خود، قرآن را کلام خدا میدانست؛ اکنون رؤیاهای پیامبر میداند. نظر به اهمیت موضوع و پاسخ مبنایی و دقیق، این پژوهش با روش توصیفیتحلیلی و سطح تحلیل محتوا بهدنبال تحلیل فقهالحدیثی روایت «رُؤْیا الْأَنْبِیاءِ وَحْی» است با این سؤال محوری که «روایت مذکور ازنظر اعتبار سندی و متنی چگونه است و رابطۀ دلالت روایت با اصلِ نظریه چگونه است؟». نتیجۀ پژوهش نشان میدهد که روایت در منابع فریقین، ضعف سندی دارد. ازنظر دلالت نیز بعد از تشکیل خانوادۀ حدیث، و استفاده از ادلۀ عقلی و قرآنی، مشخص میشود این روایت بر مدعای سروش که کل وحی قرآنی را در رؤیا میداند، دلالت ندارد. به عبارت دیگر، دلالت روایت این است که مشاهدات پیامبر2 منشأ الهی دارد، نه اینکه قرآن از کانال رؤیا نازل شده باشد. همچنین این گزاره که «رؤیای انبیا وحی است»، غیر از این گزاره است که «وحی انبیا رؤیاست». | ||
| کلیدواژهها | ||
| قرآن؛ وحی؛ رؤیا؛ نبی؛ رسول؛ سروش | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم. ترجمۀ محمدمهدی فولادوند. تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى.
ابنانس، مالک. (1425ق). موطأ الإمام مالک. تحقیق محمد مصطفى. امارات: مؤسسۀ زاید بن سلطان آل نهیان للأعمال الخیریة و الإنسانیة.
ابنبابویه، محمد بن على. (1378ق). عیون أخبار الرضاR. تهران: نشر جهان.
ابنجزی غرناطی، محمد بن احمد. (1416ق). کتاب التسهیل لعلوم التنزیل. بیروت: دارالأرقم بن ابیالأرقم.
ابنجوزی، ابوالفرج عبدالرحمن بن علی. (1422ق). زاد المسیر فی علم التفسیر. بیروت: دارالکتاب العربی.
ابنحنبل، احمد بن محمد. (1416ق). مسند الإمام احمد بن حنبل. لبنان: مؤسسة الرسالة.
ابندرید، محمد بن حسن. (1987م). جمهرة اللغه. بیروت: دارالعلم للملایین.
ابنعجیبه، احمد بن محمد. (1419ق). البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید. قاهره: حسن عباس زکی.
ابنعربی، محییالدین. (بیتا). الفتوحات المکیه. لبنان: دار احیاء التراث العربی.
ابنفارس، احمد بن فارس. (1404ق). معجم مقائیس اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابنهشام، عبدالملک. (بیتا). السیرة النبویه. بیروت: دارالمعرفة.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی. (1408ق). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
اخوانمقدم، زهره. (1400). تحلیل نشانهشناختی چگونگیِ وحی با تکیه بر مفهوم نزول در قرآن (براساس الگوی یاکوبسن). پژوهشنامۀ معارف قرآنی، 12(46)، 59-80. 10.22054/RJQK.2021.59608.2279
اسفراینی، ابوالمظفر شاهفور بن طاهر. (1375ش). تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
بانوی اصفهانی، سیده نصرت امین. (1361). مخزنالعرفان. تهران: نهضت زنان مسلمان.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (1410ق). صحیح البخاری. چ۲. مصر: وزارة الاوقاف، المجلس الاعلى للشئون الاسلامیة.
برقى، احمد بن ابىعبدالله بن خالد. (بیتا). طبقات الرجال (رجال برقى). تهران: منشورات جامعة تهران.
بغوی، حسین بن مسعود. (1420ق). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
بلخی، مقاتل بن سلیمان. (1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
بیضاوی، عبدالله بن عمر. (1418ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ترابی شهرضایی، اکبر، و شهبازیان، محمد. (1393ش). جایگاه رؤیا و خواب در تشخیص حجت الهی از منظر روایات. پژوهشهای مهدوی، 3(9)، ۲۳ـ۵۲.
ترمذى، محمد بن عیسى. (1419ق). الجامع الصحیح و هو سنن الترمذی. تحقیق و شرح احمد محمد شاکر. مصر: دارالحدیث.
جوادی آملی، عبدالله. (1387). دینشناسی. چ۵. قم: اسراء.
حسینی همدانی، محمد. (1404ق). انوار درخشان در تفسیر قرآن. تهران: لطفی
حلى، حسن بن على بن داود. (بیتا). کتاب رجال. تحقیق صادق آل بحرالعلوم. بینا.
حلى، حسن بن یوسف بن على بن مطهر. (1417ق). خلاصة الأقوال فی معرفة أحوالالرجال. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
خوئی، سید ابوالقاسم. (1411ق). فقه الشیعه. چ۳. قم: نوظهور.
خوئى، سید ابوالقاسم. (1409ق). معجم رجال الحدیث. قم: دفتر آیتالله العظمی الخوئی.
دارمى، عبدالله بن عبدالرحمن. (1421ق). مسند الدارمی (سنن الدارمی). تحقیق حسین سلیم دارانى، عربستان: دارالمغنی.
دهقانی، فرزاد. (1397ش). حوزۀ معنایی کتابت در قرآن کریم. رسالۀ دکتری علوم قرآن و حدیث. دانشگاه علامه طباطبائی. دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی: گروه علوم قرآن و حدیث.
زمخشری، محمود. (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. چ۳. بیروت: دارالکتاب العربی.
سروش، عبدالکریم. (1378ش). بسط تجربۀ نبوی. تهران: صراط.
سروش، عبدالکریم. (1370ش). قبض و بسط تئوریک شریعت. تهران: صراط.
سروش، عبدالکریم. (1392ش). مقالات محمد: راوی رؤیاهای رسولانه. سایت جرس.
سمرقندی، نصر بن محمد بن احمد. (بیتا). بحر العلوم. بینا.
شاکر، محمدکاظم. (1385). سرشت وحی پیامبرانه و طرق دریافت آن. فصلنامۀ اندیشۀ دینی. شمارۀ 18. 49ـ68.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (بیتا). الاسفار الاربعة. قم: مصطفوی.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چ۵. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1377ش). تفسیر جوامع الجامع. تهران: دانشگاه تهران و مدیریت حوزۀ علمیۀ قم.
طوسی، محمد بن حسن. (1414ق). الامالی. قم: دارالثقافه.
طوسی، محمد بن حسن. (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
طوسى، محمد بن حسن. (1417ق). الفهرست. تحقیق جواد قیومی. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
طوسى، محمد بن حسن. (1373ش). رجال الطوسی. تحقیق جواد قیومی. چ۳. قم: دفتر نشر اسلامی.
عبدالکریمی، بیژن. (1397ش) پرسش از امکان امر دینی در جهان معاصر. تهران: نقد فرهنگ.
فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر. (1420ق). مفاتیح الغیب. چ۳. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1410ق). العین. چ۲. قم: هجرت.
فیض کاشانی، ملامحسن. (1418ق). الأصفی فی تفسیر القرآن. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
فیض کاشانی، ملامحسن. (1406ق). الوافی. اصفهان: مکتبة الامام امیرالمؤمنینR.
قرشی، سید علیاکبر. (1377ش). تفسیر احسن الحدیث. چ۳. تهران: بنیاد بعثت.
قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا. (1368ش). تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب. تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
قمی، علی بن ابراهیم. (1367ش). تفسیر قمی. چ۴. قم: دارالکتاب.
کشى، محمد بن عمر. (1409ق). اختیار معرفة الرجال (رجال کشی). مشهد: دانشگاه مشهد.
کلینى، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. تصحیح علىاکبر غفارى. چ۴. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
مازندرانی، ملاصالح. (1421ق). شرح اصول الکافی. تصحیح سید علی عاشور. بیروت: دار احیاء تراث العربی.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الانوار. تهران: نشر دارالکتب الاسلامیة.
معرفت، محمدهادی. (1381ش). علوم قرآنی. چ۴. قم: تمهید.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1374ش). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
نجاشى، احمد بن على بن احمد. (بیتا). رجال النجاشی (فهرست أسماء مصنفی الشیعه). تحقیق السید موسى الشبیری الزنجانی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
نکونام، جعفر. (1392ش). نقد نظریۀ رؤیای رسولانه. وبلاگ مدهامتان، 6 قسمت.
نیشابوری، محمود بن ابوالحسن. (1415ق). إیجاز البیان عن معانی القرآن. بیروت: دارالغرب الاسلامی.
نیشابوری، مسلم بن حجاج. (1412ق). صحیح مسلم. تصحیح محمدفؤاد عبدالباقى. مصر: دارالحدیث.
References The Holy Quran. translated by Mohammad Mahdi Fouladvand, Tehran: Department of Islamic History and Education Studies Abdul Karimi, B. (2018). The question of the possibility of religion in the contemporary world. Tehran: Naqd Farhang. [In Persian] Abulfutuh Razi, H. (1987). Ruz al-Jinan va Ruh al-Jinan fi Tafsir al-Qur’an. Mashhad: Astan Qods Razavi Islamic Research Foundation. [In Arabic] Akhwan Moghadam, Z. (2021). Semiotic analysis of revelation based on the concept of revelation in the Quran (based on Jacobsen's model). Research journal of Quranic studies, 12(46), 59-80. 10.22054/RJQK.2021.59608.2279. [In Persian] Baghavi, H. (1999). Ma'alim al-Tanzil fi Tafsir al-Qur'an. Beirut: Dar Ehiya al-Turath al-Arabi. [In Arabic] Balkhi, M. (2002). Tafsir Muqatil ibn Suleiman. Beirut: Dar Ehya al-Turath al-Arabi. [In Arabic] Banui Esfahani, S. (1982). Makhzan al-Irfan. Tehran: Muslim Women's Movement. [In Arabic] Barqī, A. (n.d). Tabaqat al-Rijal (Rijal Barqī). Tehran: Tehran University Charters. [In Arabic] Beyzawi, A. (1997). Anwar al-Tanzil va Asrar al-Ta’wil. Beirut: Dar Ehiya al-Turath al-Arabi. [In Arabic] Bukhārī, M. (1989). Șaḥīḥ Al-Bukhārī. Vol 2. Cairo: Arab Republic of Egypt, Ministry of Endowments,Supreme Council for Islamic Affairs. [In Arabic] Darimi, A. (2000). Musnad Al- Darmi (Traditions of Al Darmi). Researcher: Hossein Salim Darani. Arabia: Dar Al Muqni. [In Arabic] Dehghani, F. (2017). The Semantic Domain of Writing in the Holy Quran. Doctoral Dissertation of Quran and Hadith Sciences, Allameh Tabatabai University, Faculty of Theology and Islamic Studies: Department of Quran and Hadith Sciences. [In Persian] Esfaraini, A. (1996). Taj al-Tarjem fi Tafsir al-Qur'an lelaajem. Tehran: nashr elmi va farhangi. [In Arabic] Faiz Kashani, M. (1985). Al-Wafi. Isfahan: Maktaba al-Imam Amir al-Momenin (as). [In Arabic] Faiz Kashani, M. (1997). Al-Asfa fi Tafsir al-Qur'an. Qum: daftar tablighat eslami. [In Arabic] Fakhr al-Din Razi, A. (1999). Mafatih al-Ghaib. Vol 3 Beirut: Dar Ehya al-Turath al-Arabi. [In Arabic] Farahidi, K. (1989). Al-Ain. Vol 2. Qum: Hejrat. [In Arabic]. Helli, H. (1996). Kholasa al-aghval fi marefat al-rejal. Qum: Islamic Publishing Foundation. [In Arabic] Helli, H. (n.d). Kitab Rijal. research: Sadiq al-Bahr al-Uloom. Bi-na. [In Persian] Hosseini Hamdani, M. (1983). Anwar derakhshan fi tafsir Qur'an. Tehran: Lotfi. [In Persian] Ibn Ajibah, A. (1998). Al-Bahr Al-Madid fi Tafsir al-Qur'an al-Majid. Cairo: Hassan Abbas Zaki. [In Arabic] Ibn Anas, M. (2004). Muwatta of Imam Malik (Mohammad Mostafa Azami). Zayed ibn Sultan Al Nahyan Foundation for Charitable and Humanitarian Works. [In Arabic] Ibn Arabi, M. (N.d). Al-Futuhat Al-Makiyya. Lebanon: Dar Ehiya al-Turath al-Arabi. [In Arabic] Ibn Babiwayh, M. (1985). Oyon Akhbar Al-reza. Tehran: Nashr Jahan. [In Arabic] Ibn Duraid, M. (1987). Jomhora Al-Loghah. Beirut: Dar al-Alam Le-mollayin. [In Arabic] Ibn Faris, A. (1983). Maghayis al-Loghah Mojam. Qum: Maktaba Al-alam Al Islamiya. [In Arabic] Ibn Hanbal, A. (1995). Musnad al-Imam Aḥmad ibn Hanbal. Al-Resala Foundation. [In Arabic] Ibn Hisham, A. (n.d). Al-Sirah al-Nabawiyah. Beirut: Dar al-Marifah. [In Arabic] Ibn Jazi Gharnati, M. (1995). Kitab al-Tashil al-Uloom Al-Tanzil. Beirut: Dar al-arqam ibn Abi al-Arqam. [In Arabic] Ibn Jozi, A. (2001). Zad Al-Masir fi Elam al-Tafsir. Beirut: Dar al Kitab al-Arabi. [In Arabic] Javadi Amoli, A(2007). Religion. Vol 5. Qum: Israa. [In Persian] Kashi, M. (1988). Ekhtiar al-Marifa al-Rejal (Rejal Kashi). Mashhad: University of Mashhad. [In Arabic] Khuei, A. (1988). Mujam alـRejal alـHadith. Qum: Ayatollah ozma Al-Khuei's Office. [In Persian] Khuei, A. (1990). Feghh al-shieh. Qum: nozohur. [In Arabic] Kulayni, M. (1986). Al-Kāfī. proofreader: Ali Akbar Ghafari. Vol 4. Tehran: Dar al-Kitab Islamia. [In Arabic] Majlesi, M. (1982). Bihar al-Anwar. Tehran: Dar al-Kitab al-Islamia Publishing [In Arabic] Makarem Shirazi, N, et al. (1995). Tafsir nemone. Tehran Dar al-Kitab al-Islamia. [In Persian] Marefat, M. (2002). Quranic Sciences. Vol 4. Qum: Tamhid. [In Persian] Mazandarani, M. (2000). Commentary on osol al-Kāfī. revised by Seyyed Ali Ashour. Beirut: Dar Ehya al-Turath al-Arabi. [In Arabic] Najāshī, A. (n.d). Rejal al-Najāshī (list of names of Shiite authors). researcher: al-Seyyed musi al-Shobeiri al-Zanjani. Qum: Al-Nashar al-Islami Foundation. [In Arabic] Neishabouri, M. (1994). Ijaz al-Bayan an Ma'ani al-Qur'an. Beirut: Dar al-Gharb al-Islami. [In Arabic] Neishaburi, M. (1991). Șaḥīḥ Muslim. Proofreader: Mohammad Fouad Abdul Baqi. Egypt: Dar al-Hadith Nekunam, J. (2013). Criticism of the theory of apostolic dreams. Modhamtan blog, 6 parts. [In Persian] Qumi Mashhadi, M. (1989). Tafsir Kanz al-Daqayeq va Bahr al-Gharaeb. Tehran: Ministry of Islamic Guidance. [In Arabic] Qumi, A. (1988). Tafsir Qumi. Vol 4. Qum: Dar al-Kitab. [In Arabic] Qorashi, A. (1998). Tafsir Ahsan al-Hadith. Vol 3. Tehran: Be’that Foundation. [In Persian] Sadr al-Din Shirazi, M. (n.d). Al-Asfar al-Arbaeh. Qum: Mostafavi. [In Arabic] Samarkandi, N. (n.d). Bahr-al- Uloom. Bi-na. [In Arabic] Shaker, M. (2006). The Nature of Prophetic Revelation and the Methods of Receiving It, Religious Thought Quarterly, No. 18, Shiraz University, pp. 68-49. [In Persian] Soroush, A. (1991). Bill and Theoretical Development of Sharia. Tehran: Serat. [In Persian] Soroush, A. (1999). Expanding Prophetic Experience. Tehran: Serat. [In Persian] Soroush, A. (2013). Articles Of Muhammad: Transmitter Of Prophetic Visions, Jaras Site. [In Persian] Tabarsi, F. (1998). Tafsir Jawame' al-Jame. Tehran: University of Tehran and Management of Qum Seminary. [In Arabic] Tabatabaei, M. (1996). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an. Vol 5. Qum: Islamic Publications Office. [In Arabic] Tirmidhi, M. (1998). Al-Jami al-Șaḥīḥ va Ho Sunan al-Tirmidhi. research and commentary: Aḥmad Muhammad Shakir, Egypt: Dar al-Hadith. [In Arabic] Torabi Shahrzaei, A (2013). the position of dreams and dreams in the recognition of divine authority from the perspective of traditions. Mahdavi Researches, 3(9). [In Persian] Tusi, M. (1994). Rejal al-Tousi. research: Javad Qayumi. Vol 3. Qum: Islamic Publishing Foundation. [In Arabic] Tusi, M. (1996). Al-Fihrist. Research: Javad Qayumi. Qum: Islamic Publishing Foundation. [In Arabic] Tusi, M. (1993). Al-amali. Qum: Dar al-Thaqafa. [In Arabic] Tusi, M. (Bi-Ta). al-Tebyan fi Tafsir al-Qur'an. Beirut: Dar Ihya al-Thurath al-Arabi. [In Arabic] Zamakhshari, M. (1986). al-Kashaf An Haghaegh Ghawamiz al-Tanzil. Vol 3. Beirut: Dar al-Kitab al-Arabi. [In Arabic]
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,038 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 326 |
||
