سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه کاشان

ساعدی, فاطمه, قاسمی, مرضیه, محمودی, سکینه‌خاتون. (1401). مطالعۀ تطبیقی نقوش تزیینی مرکزگرا و شیوۀ اجرای آن در هنر بلوچی‌دوزی ایران و پاکستان. سامانه مدیریت نشریات علمی, 5(2), 5-20. doi: 10.22052/hsi.2022.248408.1063
فاطمه ساعدی; مرضیه قاسمی; سکینه‌خاتون محمودی. "مطالعۀ تطبیقی نقوش تزیینی مرکزگرا و شیوۀ اجرای آن در هنر بلوچی‌دوزی ایران و پاکستان". سامانه مدیریت نشریات علمی, 5, 2, 1401, 5-20. doi: 10.22052/hsi.2022.248408.1063
ساعدی, فاطمه, قاسمی, مرضیه, محمودی, سکینه‌خاتون. (1401). 'مطالعۀ تطبیقی نقوش تزیینی مرکزگرا و شیوۀ اجرای آن در هنر بلوچی‌دوزی ایران و پاکستان', سامانه مدیریت نشریات علمی, 5(2), pp. 5-20. doi: 10.22052/hsi.2022.248408.1063
ساعدی, فاطمه, قاسمی, مرضیه, محمودی, سکینه‌خاتون. مطالعۀ تطبیقی نقوش تزیینی مرکزگرا و شیوۀ اجرای آن در هنر بلوچی‌دوزی ایران و پاکستان. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1401; 5(2): 5-20. doi: 10.22052/hsi.2022.248408.1063

مطالعۀ تطبیقی نقوش تزیینی مرکزگرا و شیوۀ اجرای آن در هنر بلوچی‌دوزی ایران و پاکستان

هنرهای صناعی ایران
مقاله 1، دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 9، اسفند 1401، صفحه 5-20    اصل مقاله (1.34 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/hsi.2022.248408.1063
نویسندگان
فاطمه ساعدی* 1؛ مرضیه قاسمی2؛ سکینه‌خاتون محمودی2
1دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه پژوهش هنر، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
2استادیار گروه پژوهش هنر، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
چکیده
بلوچی‌دوزی یکی از مهم‌ترین هنرهای قومی بلوچ است که توسط زنان بلوچ سرزمین‌های ایران و پاکستان اجرا می‌شود. وجود مرزهای مشترک و وسعت جغرافیایی مناطق بلوچستان ایران و پاکستان، علاوه بر آن‌که باعث تداوم میراث‌های قومی مشترکی در میان بلوچ‌های ساکن در این نواحی گردیده ‌است، تفاوت‌هایی هرچند اندک را نیز در فرهنگ و سنت‌های قومی آن‌ها رقم زده است. این موضوع در هنر سوزن‌دوزی به مثابه یکی از مهم‌ترین و فراگیرترین هنرهای قومی رایج در این نواحی، به صورت طراحی و اجرای نقوش مختلف قابل مشاهده ‌است. پژوهش حاضر که با هدف مطالعۀ شیوۀ طراحی نقوش سوزن‌دوزی بلوچستان ایران و پاکستان انجام گردیده‌ است، به‌دنبال تبیین مسئلۀ تفاوت‌ها و تشابهات موجود در شیوۀ طراحی نقوش بوده و در پی پاسخگویی بدین پرسش اساسی است که: نقوش تزیینی در هنر بلوچی‌دوزی چه ویژگی‌هایی دارند و چه تفاوت‌ها و تشابهاتی میان شیوۀ اجرا و طراحی آن‌ در سرزمین‌های ایران و پاکستان وجود دارد؟ بدین منظور تعدادی از نقوش مرکزی که محور پردازش سایر نقوش می‌باشند، مورد بررسی قرار گرفته‌اند. برای رسیدن به نتیجه‌ای بهتر، ترکیب چهار نقش تزیینی مرکزگرا و شیوۀ اجرای آن‌ها در ایران و پاکستان به روش تحلیلی - تطبیقی مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌های این پژوهش حکایت از آن دارد که تکنیک دوخت بر روی پارچه یعنی تارکش‌بودن در سوزن‌دوزی پاکستان و تارشماربودن در سوزن‌دوزی بلوچ ایران از مؤثرترین عوامل در ایجاد افتراق میان نقوش سوزن‌دوزی بلوچی در این نواحی است. گسترش نقوش از بخش مرکزی طرح، هندسی بودن، متقارن‌بودن و کاربرد هفت رنگ سنتی در رنگ‌پردازی نیز از مهم‌ترین تشابهات موجود در بلوچی‌دوزی ایران و پاکستان است.
کلیدواژه‌ها
بلوچی‌‌دوزی؛ ایران؛ پاکستان؛ نقوش مرکزگرا؛ نقش‌مایه‌های بلوچ
مراجع
  1. بلوچ‌زهی، ذاکره. 1401. «دوخت‌های منطقۀ بلیده پاکستان». مصاحبۀ حضوری در دهوار سراوان. 30 اردیبهشت.
  2. دراستان، سارا، و حوا مرادی. 1401. «دوخت‌های منطقۀ ایرندگان». مصاحبۀ حضوری در روستای دادکان ایرندگان. 14 تیر.
  3. درزاده، صاحب‌خاتون. 1401. «طراحی نقوش». مصاحبۀ حضوری در سراوان. 24 اردیبهشت.
  4. دکالی، زیور، و زینت دکالی. 1385. «هنر سوزن‌دوزی زنان بلوچ». فرهنگ مردم. ش. 17: 97-124.
  5. سپاسی، زهره، و خشایار قاضی‌زاده. 1400. «مطالعه تطبیقی ویژگی‌های بصری و ساختاری نقوش هندسی کاشی‌های منتخب حرم امام رضا(ع) در دوره سلجوقی و تیموری». فصلنامه نگره. ش. 60: 25-37.
  6. شیرازی، روح‌الله، و مهدی دهمرده پهلوان. 1393. «روابط فرهنگی بلوچستان ایران و پاکستان در هزاره سوم پیش از میلاد بر اساس بررسی‌های جدید باستان‌شناسی در مکران ایران». مطالعات شبه قاره دانشگاه سیستان و بلوچستان. ش. 20: 43-64.
  7. عظیمی، زرخاتون. 1401. «دوخت پرکار». مصاحبۀ حضوری در خاش. 16 تیر.
  8. قاسمی، مرضیه، سکینه‌خاتون محمودی، و سیدرسول موسوی‌ حاجی. 1392. «ساختار صوری نقوش طبیعی در سوزن‌دوزی زنان بلوچ (با تأکید بر نمونه‌های شهرستان سراوان)». فصلنامه نگره. ش. 27: 60-73.
  9. کشاورز، گلناز، مونا عزیز، و مهسا منصوری. 1399. «نقوش هندسی در سوزن‌دوزی بلوچ». رجشمار. 1 (1): 123-135.
  10. کهرازه، محمدگل، و بهرام میربلوچ‌زهی. 1393. جاذبه‌های توریستی و گردشگری سیستان و بلوچستان. تهران: نشر پرنیان اندیش.
  11. محمودزهی، موسی. 1391. آیین‌ها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان. تهران: نشر آبنوس.
  12. -----. 1393. هنر بلوچستان. مشهد: نشر راهیان سبز.
  13. مقبلی، آناهیتا، و فاطمه شیرعلی‌یان. 1395. «نقش‌مایه‌های به کار رفته در هنر سیستان و بلوچستان (مطالعه موردی سفال، دستبافته‌ها، رودوزی‌ها، زیورآلات)». مطالعات تطبیقی هنر. ش. 11: 85-98.
  14. موسوی حاجی، سیدرسول، سکینه‌خاتون محمودی، و مرضیه قاسمی. 1393. «پوشاک محلی بلوچ‌ها و پیوستگی آن با هویت ملی». فصلنامه مطالعات ملی. 15 (1): 179-200.
  15. نظری، امیر، ایمان زکریایی کرمانی، و مهرنوش شفیعی سرارودی. 1392. «مطالعه تطبیقی سفالینه‌های کلپورگان با نقوش سوزن‌دوزی بلوچ». مطالعات تطبیقی هنر. ش. 8: 31-47.
  16. هوت، برکت (برجان بلوچ). 1401. «دود ءُ ربیدگ». مصاحبۀ حضوری در روستای پیشن چابهار. 9 تیر.
  17. Ahmad, Qazi Shakil. 2005. "Balochistan: Overview of Internal and International Dimensions". Pakistan Horizon, Pakistan Institute of International Affairs. 58 (2): 27-39.
  18. Alizai, Mehwish Qudoos, Nadia Agha, Aurangzaib Alizai, & Sajida Noureen. 2017. "Socio-economic Conditions of Women Home-based Balochi Embroidery Workers in Balochistan Pakistan". Balochistan Review. 36 (1): 187-201.
  19. Barnden, Betty. 2003. The Embroidery Stitch Bible, United States, Iola, Wisconsin. Barnden: Krause Publications.
  20. Baloch, Jahanzeb, & Saeeda Mengal. 2016. "The role and place of Mehrgarh in the development of South Asian Civilizations". Balochistan Review. 34 (1): 17-24.
  21. Jarrige, Jean-Francois.1974. "Nouvelles recherches archeologiques au baluchistan. les fouilles de mehrgarh, pakistan". Paleorient. 2 (2): 495-498.
  22. -----. 2008. "Mehrgarh Neolithic". Pragdhara. No. 18: 135-154.
  23. Keiany, Mohsen. 2010. "Architecture, craft and religious symbolism in rural areas of Baluchistan in Pakistan". A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements of Birmingham City University for the Doctor of Philosophy. Birmingham Institute of Arts and Design. School of Architecture.
  24. Nematiniya, Abdolghayoum. 2013. "Geocultural Inter-relations of Iranian and Pakistani Balochistan in the Globalization Era". Journal of Subcontinent Researches University of Sistan and Baluchestan. 5 (15): 135-152.
  25. Ourangzeb, Aslam. 2017. "Balochi Embroidery Needlework". Journal Balochistaniyat University of Balochistan. Vol. 6: 1-13.
  26. Quivron, Gonzague. 1980. "les marques incisées sur les poteries de mehrgarh au baluchistan, du milieu du iv e millénaire a la première moitié du iii e millénaire". Paleorient. Vol. 6: 269-280.
  27. Siddiq, Muhammad, & Bashir Kakar. 2017. "Hand Embellished Fabrics – An Adoptable Potential to Empower Household Women in Balochistan". Balochistan Review. 34 (1): 283-294.
  28. Wazir, Shams, & Mumtaz A. Baloch. 2019. "Poverty alleviation through home- Based cottage industries in quetta Balochistan". New Horizons. 13(2): 113-132.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 1,507
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,733