ریشهیابی الگوی معماری مسجد کبود تبریز | ||
| مطالعات معماری ایران | ||
| مقاله 1، دوره 10، شماره 19، 1400، صفحه 5-23 اصل مقاله (4.22 M) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/jias.2022.111862 | ||
| نویسندگان | ||
| محسن دهقانی تفتی1؛ زهرا السادات مدرسزاده2؛ غلامحسین معماریان* 3 | ||
| 1دکتری معماری، دانشگاه علم و صنعت ایران | ||
| 2کارشناسیارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد | ||
| 3دانشگاه علم و صنعت ایران | ||
| چکیده | ||
| مسجد کبود تبریز یکی از آثار باارزش معماری ایران است که از گذشته تاکنون، مورد توجه مورخان، سیاحان و پژوهشگران معماری متعددی قرار گرفته است. در این راستا، مطالعات فراوانی دربارۀ تاریخ و ریشۀ الگوی معماری مسجد کبود و عناصر و جزئیات آن، با رویکردها و روشهای مختلف انجام پذیرفته و برخی نتایج متضاد و پرابهام به دست آمده است؛ بهنحوی که عدهای کلیت فرمی بنای کبود تبریز را وارداتی و متأثر از معماری مساجد گونۀ بورسا در عثمانی و عدهای دیگر آن را در تداوم تجربیات معماری ایرانی میدانند. با نگاهی اجمالی به این یافتهها، لزوم انجام پژوهشهای بیشتر برای یافتن ریشۀ الگوی معماری مسجد کبود تبریز در کلیت و اجزایش، به چشم میآید. بدین منظور، نوشتار حاضر با روش تفسیریتاریخی، نخست به مطالعۀ تاریخِ بستر و کشف و تحلیل نیروهای متفاوت اثرگذارِ پیدا و پنهان بر فرم معماری مسجد کبود تبریز پرداخته و در ادامه در یک تحلیل معماری، جایگاه الگوی ساخت بنای کبود تبریز و میزان سنخیت آن در تناسب با زنجیرۀ تداومی معماری ایرانی و معماری مساجد عثمانیگونۀ بورسا را تعیین کرده است. یافتهها نشان میدهد هرچند در دوران جهانشاه و پیش از او، ارتباطات فرهنگی گستردهای بین دولت عثمانی و قراقویونلوها وجود داشته، اما در موضوع معماری، تأثیر یکطرفۀ هنرمندان، معماران و کاشیکاران ایرانی بر معماری عثمانی مشهود است. بنای کبود تبریز که یک مسجدِ متصل به آرامگاه است، در حس فضا، کارکرد، کارشیو، سازه، نما و تزیینات، ریشه کاملاً ایرانی دارد و از جنبۀ الگوی ساخت، در تداوم گسترش بناهای گنبدخانهای ایرانی شکل میگیرد.مسجد کبود تبریز یکی از آثار باارزش معماری ایران است که از گذشته تاکنون، مورد توجه مورخان، سیاحان و پژوهشگران معماری متعددی قرار گرفته است. در این راستا، مطالعات فراوانی دربارۀ تاریخ و ریشۀ الگوی معماری مسجد کبود و عناصر و جزئیات آن، با رویکردها و روشهای مختلف انجام پذیرفته و برخی نتایج متضاد و پرابهام به دست آمده است؛ بهنحوی که عدهای کلیت فرمی بنای کبود تبریز را وارداتی و متأثر از معماری مساجد گونۀ بورسا در عثمانی و عدهای دیگر آن را در تداوم تجربیات معماری ایرانی میدانند. با نگاهی اجمالی به این یافتهها، لزوم انجام پژوهشهای بیشتر برای یافتن ریشۀ الگوی معماری مسجد کبود تبریز در کلیت و اجزایش، به چشم میآید. بدین منظور، نوشتار حاضر با روش تفسیریتاریخی، نخست به مطالعۀ تاریخِ بستر و کشف و تحلیل نیروهای متفاوت اثرگذارِ پیدا و پنهان بر فرم معماری مسجد کبود تبریز پرداخته و در ادامه در یک تحلیل معماری، جایگاه الگوی ساخت بنای کبود تبریز و میزان سنخیت آن در تناسب با زنجیرۀ تداومی معماری ایرانی و معماری مساجد عثمانیگونۀ بورسا را تعیین کرده است. یافتهها نشان میدهد هرچند در دوران جهانشاه و پیش از او، ارتباطات فرهنگی گستردهای بین دولت عثمانی و قراقویونلوها وجود داشته، اما در موضوع معماری، تأثیر یکطرفۀ هنرمندان، معماران و کاشیکاران ایرانی بر معماری عثمانی مشهود است. بنای کبود تبریز که یک مسجدِ متصل به آرامگاه است، در حس فضا، کارکرد، کارشیو، سازه، نما و تزیینات، ریشه کاملاً ایرانی دارد و از جنبۀ الگوی ساخت، در تداوم گسترش بناهای گنبدخانهای ایرانی شکل میگیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مسجد کبود تبریز؛ الگوی معماری؛ معماری ایرانی؛ معماری عثمانی؛ تصوف شیعی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3,355 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,492 |
||