مطالعه تحلیلی نقوش خوشنویسی، انسانی و گیاهی در تطبیق چند نمونه از شیشههای میناکاری دورۀ مملوکان در مصر و سوریه با فلزکاری دورههای ایلخانی و تیموری در ایران | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 11، دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 4، شهریور 1399، صفحه 175-190 اصل مقاله (989.08 K) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/3.1.175 | ||
| نویسنده | ||
| فریبا مولازاده* | ||
| کارشناس ارشد صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان. | ||
| چکیده | ||
| آثار هنری از جمله هنرهای فلزکاری و شیشهگری، در طول تاریخ انعکاسدهنده مضامین مختلفی بودهاند و از قدیمیترین صنایعی هستند که با تنوع وسیعی از آثار در سرزمینهای مختلف به ظهور رسیدهاند. در این میان، تأثیر انواع هنرها و نفوذ مفاهیم و محتوای آثار بر یکدیگر، در تولیداتی دیده میشود که دارای اشتراکات مختلف و تحت نفوذ فرهنگها و ادوار تاریخی همانندی بودهاند. در این پژوهش، نقوش مشترک میان شیشههای میناکاری شده مملوکان مصر و سوریه با فلزکاری ایلخانی و تیموری ایران مورد توجه قرار گرفته است. بیان ویژگیهای فلزکاری ایران و شیشههای مزین به میناکاری دورۀ ممالیک و تحلیل تطبیقی نقوش، محتوا، مضامین و عناصر مشترک میان این آثار و همچنین دلیل وجود این اشتراکات از اهداف این تحقیق است. این امر با انتخاب تعدادی از نقوش فلزی ایران و تعدادی از نقوش شیشههای میناکاری دوره مملوکان میسر شده است که بعد از تطبیق نقوش، به مطالعۀ جزییات آنها پرداخته شده است. شیوه انجام تحقیق، به روش توصیفی- تحلیلی بوده و با بررسی تصویری سه دسته از مضامین و نقوش تزیینی پر کاربرد در هنر میناکاری شیشه و فلزکاری صورت پذیرفته است. در این راستا، پرسش پژوهش حاضر این است که نقوش آثار فلزی و شیشهای دارای چه اشتراکات و تأثیراتی بر یکدیگر بودهاند و کدام یک بر دیگری تقدم دارند؟ کدام نوع نقوش انسانی، گیاهی و کتیبهای در تزیین اشیاء به رفتهاند و ارتباط میان کاربرد شی و نقش تزیینی چگونه است؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که گستره نقوش و مضامین در این آثار، به دلیل اشتراکات مذهبی و آیینی بوده است و انتقال هنر ایران به سرزمینهای مصر و سوریه، به وضوح در تزیینات این مناطق ملموس است و علایق معنوی، عوامل فرهنگی و ارتباطات سیاسی نیز در بروز این اشتراکات تأثیر داشتهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نقوش تزیینی؛ میناکاری شیشه مملوکی؛ فلزکاری ایلخانی و تیموری؛ مضمون نقوش | ||
| مراجع | ||
|
- اکبری، عباس. ۱۳۹۲. ظرفها. تهران: پیکره.
- اتینگهاوزن، ریچارد، و اولک گرابر. 1387. هنر و معماری اسلامی. ترجمۀ یعقوب آژند. چاپ پنجم. تهران: سمت.
- لینپل، استانلی، خلیل ادهم بارتولد، و احمد سعید سلیمان. 1363. تاریخ دولتهای اسلامی و خاندانهای حکومتگر. ترجمۀ صادق سجادی. ج. 1. تهران: نقش جهان.
- آیت اللهی، حبیبالله، و سارا پاکیاری. 1382. «فلزکاری از مکتب خراسان تا عصر مغول.» ماهنامۀ هنرهای تجسمی. ش. 20: 138-148.
- بوسورث،کلیفورد ادموند. 1371. سلسلههای اسلامی. ترجمۀ فریدون بدرهای. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- بورکهارت، تیتوس. 1369. هنر مقدس. ترجمۀ جلال ستاری. تهران: سروش.
- پورمند، مهدیه. 1385. «بررسی نشانههای متأثر از نقوش ایرانی.» ماهنامۀ کتاب ماه هنر. ش. (101 و 102): 66-71.- توحیدی، فایق. 1390. مبانی هنرهای فلزکاری، سفالگری، بافته و منسوجات، معماری، خط و کتابت. چاپ دوم. تهران: سمیرا.
- حیدرآبادیان، شهرام، سوسن بیانی، و محمود طاووسی. 1391. «مقایسه یک نمونه از اشیا فلزی قرن 8 هجری (دوره تیموری) موزه ملی ایران با دو نمونه از آثار موجود در موزه ملی ایروان ارمنستان.» فصلنامه هنرهای تجسمی نقشمایه. 5 (11): 7-12.
- دادور، داوود. 1389. «شیشه در دنیای اسلام.» فصلنامه تخصصی سفال و سرامیک. ش. 24: 18-23.
- رحمتآبادی، اعظم، و جلیلی مهدی. 1390. «شیشهسازی شام در سدههای چهارم تا ششم هجری.» دوفصلنامۀ علمی مطالعات اسلامی. 43 (2): 69-88.
- رضازاده، طاهر. 1395. «فلزکاری غرب ایران در قرن هفتم هـ.ق. کشف و شناسایی مکتبی جدید در تاریخ فلزکاری ایرانی اسلامی.» فصلنامه علمی پژوهشهای باستانشناسی ایران. ش. 14: 179-188.
- شریفی، بهمن. 1392. نگارگری. ج. 1. ترجمۀ سونیا رضاپور. تهران: یساولی.
- فیضی، زهره. 1392. «بررسی تزیینات قندیلهای شیشهای مساجد دوره مملوکان.» پایان نامه کارشناسی. دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
- کنبی، شیلا. ر. 1393. جزییاتی از هنر اسلامی. ترجمۀ افسونگر فراست. تهران: فرهنگسرای میردشتی.
- کونل، ارنست. 1376. هنر اسلامی. ج. 1. ترجمۀ یعقوب آژند. تهران.
- گرابر، اولک. 1383. مروری بر نگارگری ایرانی. ترجمۀ مهرداد وحدتی دانشمند. تهران: فرهنگستان هنر.
- گلداشتاین، سیدنی ام. 1387 .مجموعه هنرهای اسلامی، کارهای شیشه. گردآوری ناصر خلیلی. تهران: کارنگ.
- لکپور، سیمین. 1375. سفیدروی. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
- موسوی، سید رضی. 1390. «مبانی هنر اسلامی از دیدگاه تیتوس بورکهارت.» فصلنامۀ زیبا شناخت. ش. 22: 67-92.
- موسوی حجازی، بهار، و مجتبی انصاری. 1381. «تحلیل زیباییشناسانه تزیین در هنر فلزکاری ایران (دوره اسلامی تا حمله مغول).» دوفصنامۀ مدرس هنر. 1 (2): 67-86.
- وارد، ریچارد. 1383. فلزکاری اسلامی. ترجمۀ مهناز شایستهفر. تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی.
- Alexander, David. 1996. Furusiyya: The Hours in the art of the Near East. Riyadh: King Abdulaziz Public Library.
- Amitai-Preiss, R .2014. "Dangerous Liaisons: Armenian-Mongol-Mamluk Relations (1260-1292)." In Gérard Dédéyan and Claude Mutafian, eds. La Méditerranée des Arméniens, XIIe-XVe siècle. Orient Chrétien Médiéval, 191-206. Paris: Geuthner.
- Ayers, J. 1983. Oriental Art in the Victoria and Albert Museum. London.
- Baer, Eva. 1983. Metalwork in Medieval Islamic ArtAlbani. State University of New York Press.
- Behrens- Abouseif, Doris. 1989. "The Bapistere de Saint-Louis. A Reinterpretation." Islamic Art. no. 3: 3–13.
- Bloom, Jonathan. 1999. "Mamluk Art and Architectural History." Mamluk Studies Review. Vol. 3: 31-58.
- Brend, Barbara, and Charles Melville. 2010. Epic of the Persian Kings. The Art of Ferdowsi's Shahnameh. Cambridge: The Fitzwilliam Museum.
- Carboni, Stefano, and David Whitehouse. 2001. Glass of the sultans. New York :Metropolitan Museum of Art.
- Diamand, M S. 1958. A Handbook of Mohammedan Decorative Arts. New York :Metropolitan Museum of Art.
- Esin, Atıl. 1981. Renaissance of Islam: Art of the Mamluks. US: Smithsonian Institution Press, the University of Michigan.
- Ettinghausen, Richard. 1975. "Islamic Art." Metropolitan Museum of Art Bulletin. 33 (1): 12.
- Hayward, Jane. 1971. Glass in the collection of The Metropolitan Museum of Art. New York: Publisher John P. O'Neill.
- Hesse, Catherine. 2004. The Art of Fire. Islamic influences on Glass and ceramics of The Italian. J. Paul. Los Angeles: Getty Museum.
- Jenkins, Marilyn. 1986. "Islamic Glass: A Brief History." Metropolitan Museum of Art Bulletin. 44 (2): 30–43.
- Jenkins, Marilyn, Oleg Grabar, and Richard Ettinghausen. 2003. Islamic Art and Architecture 650-1250. U.S.A: Yale University Press.
- Khazaie, Mohammad. 1999. The Arabesque Motif (Islimi) in Early Islamic Persian Art: Origin, Form and Meaning. London.
- Komaroff, Linda, and Stefano Carboni (eds). 2002. The legacy of Genghis Khan, Courtly Art and Culture in Western Asia, 1256-1353. New York: The Metropolitan Museum of Art.
- Lamm, Carl Johan .1929. Mittelalterliche Gläser und Steinschnittarbeiten aus dem Nahen Osten. 2 vols. Forschungen zur islamischen Kunst. Berlin.
- Lane-Poole, Stanley. 1886. The Art of the Saracens in Egypt. London: South Kensington Museum.
- Marcaise, Georges. 1968. Islamic Art.
- Melikian-Chirvani, Assadullah Souren. 1982. Islamic Metalwork from the Iranian World. 8th-18th Centuries. London: Stationery Office.
- Prezbindowski, Lauren. 2008. "The Ilkhanid Mongols, the Christian Armenians, and the Islamic Mamluks: a study of their relations, 1220-1335." Electronic Theses and Dissertations. University of Louisville.
- Simpson, Marianna Shreve. 1979. The Illustration of an Epic: The Earliast Shahnama Manuscripts. New York and London: Garland Publishing.
- Page, Jutta Annette. 2006. The Art of Glass. Ohio USA: Andew W. Mellon foundation. Toledo Museum of Art
- Ryan, Louise. 2015. The Arts of Islam: Treasures from the Nassar Khalili Collection. Institute For Culture And Society University Of Western Sydney.
- http://www.britishmuseum.org
- http://www.khalilicollections.org
- http://www.metmuseum.org
- http://www.vam.ac.uk.www | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,207 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,406 |
||