نقش شهریاران صفوی در پیشرفت صنعت پارچههای ابریشمین ایران | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 7، دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 4، شهریور 1399، صفحه 109-124 اصل مقاله (958.22 K) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/3.1.109 | ||
| نویسندگان | ||
| تقی حمیدی منش1؛ ناهید جعفری دهکردی* 2 | ||
| 1مربی، عضو هیئت علمی دانشکده هنر، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشگاه هنر اصفهان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| شهریاران صفوی بهعنوان عاملان تأثیرگذار در رشد و شکوفایی فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ایران، پس از دوران طولانی مدت آشوب و فترت پیش از خود قلمداد میشوند. هنر بافت پارچههای ابریشمین، یکی از مواردی است که در پرتو توجه و حمایت بزرگان صفوی بالندگی یافت. آشنایی با چگونگی رشد ابریشمبافی در دوران صفوی، ما را در درک درست هنر این دوره یاری میکند. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و تاریخی و با مطالعات کتابخانهای و اسنادی، گسترش هنر و صنعت بافت پارچههای ابریشمین تحت حمایت همهجانبۀ بزرگان صفوی را مورد کنکاش قرار میدهد. اینکه پشتیبانی اشراف و شاهزادگان صفوی چه نقشی بر پیشرفت پارچههای صفوی داشته است؟ و حوادث و رویدادهای دوران صفوی چه تأثیری بر توسعه پارچههای آن عصر داشتهاند؟ سوالاتی هستند که نگارندگان تلاش دارند با هدف شناسایی عوامل و زمینههای شکوفایی پارچههای ابریشمین دوره صفوی به آنها پاسخ دهند. جامعه آماری این پژوهش مشتمل بر 13 نمونه ابریشم صفوی میباشد که از مجموعهها و موزههای خارج از کشور گردآوری و انتخاب شدهاند. نتایج تحقیق نشان میدهد که در دوره زمامداری پادشاهان دورۀ صفویِ علاقهمند به پارچهبافی از جمله شاه اسماعیل اول، شاه طهماسب اول، شاه عباس اول، شاه عباس دوم و شاه سلطان حسین، گرایش به باززندهسازی شکوه ایران باستان و جاهگرایی بزرگان و مالداران و همچنین نیازهای بازار داخلی و خارجی، بر رشد و پیشرفت ابریشمبافی افزود. در این میان، بیش از همه شَمِّ اقتصادی شاه عباس اول در ارتقاء سطح کیفی و کمّی ابریشمبافی مؤثر بود و با پشتیبانی همه جانبۀ وی و البته صدور این بافتهها، علاوه بر اعتلا بخشیدن به این هنر اصیل و سنتی، بر اعتبار و ثروت کشور افزوده شد. برخی عوامل در رشد و پیشرفت این صنعت اهمیت داشتند که میتوان به زمینههای داخلی، منطقهای و بینالمللی اشاره نمود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عصر صفویه؛ هنر ایران؛ صنعت نساجی؛ شهریاران صفوی؛ پارچه ابریشم | ||
| مراجع | ||
|
- ابراهیمی ناغانی، حسین، و ناهید جعفری دهکردی. 1397. «مطالعه طرح و الگوی پارچههای زربفت دوره صفوی (مطالعه موردی: طراحی نقش انسان).» دو فصلنامه علمی هنرهای صناعی ایران. 1 (2): 25-52.
- اتینگهاوزن، ریچارد، و احسان یارشاطر. 1379. اوجهای درخشان هنر ایران. ترجمۀ هرمز عبدالهی و روئین پاکباز. تهران: آگاه.
- الوند، احمد. 1342. صنعت نساجی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: دانشکده صنعتی (پلیتکنیک تهران).
- ایروین، روبرت. 1389. هنر اسلامی. ترجمه رویا آزادفر. تهران: سوره مهر.
- اینالجق، خلیل. 1388. تاریخ امپراطوری عثمانی، دوره متقدم، ترجمۀ کیومرث قرقلو، تهران: بصیرت.
- باستانی پاریزی، محمدابراهیم. 1362. سیاست و اقتصاد ایران در عصر صفوی. تهران: صفیعلیشاه.
- بهشتیپور، مهدی. 1343. تاریخچه صنعت نساجی ایران. تهران: اکونومیست.
- بلان، لوسیم لوئی. 1375. زندگانی شاهعباس اول. ترجمۀ ولیالله شادان. تهران: اساطیر.
- بیکر، پاتریشیا. 1385. منسوجات اسلامی. ترجمۀ مهناز شایستهفر. تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی.
- پوپ، آرتور اپهام، و فیلیس آکرمن. 1387. شاهکارهای هنر ایران. اقتباس و نگارش دکتر پرویز ناتلخانلری. تهران: علمی و فرهنگی.
- تاجبخش، احمد. 1378. تاریخ صفویه. ج. 2. شیراز: نوید شیراز.
- تاورنیه، ژان باتیست. 1369. سفرنامه تاورنیه. ترجمۀ ابوتراب نوری. تصحیح حمید شیرانی. تهران: سنایی.
- تندی، احمد، و شهره فضلوزیری. 1396. «تفسیر نقش لیلی و مجنون در آثار غیاثالدین با رویکرد آیکونولوژیک.» فصلنامه علمی کیمیای هنر. ش. 22: 61-73.
- جعفری دهکردی، ناهید. 1395. «مضامین بهکاررفته در پارچههای زربفت عصر صفوی با تأکید بر عصر شاهعباس.» فصلنامه علمی نگارینه هنر اسلامی. 3 (10): 70-84.
- جعفری نعیمی، محمدحسین. 1392. «طرحها و نقوش نمادین در مکتب پارچهبافی یزد دوره صفوی.» ماهنامه کتاب ماه هنر. ش. 179: 112-120.
- خلیلزاده مقدم، مریم، و ابوالفضل صادقپور فیروزآباد. 1391. «بررسی تطبیقی نقوش پارچههای صفوی و گورکانی.» فصلنامه علمی نگره. ش. 21: 21-36.
- دانشگاه کمبریج. 1380. تاریخ ایران، دوره صفویان. ترجمۀ یعقوب آژند. تهران: جامی.
- دیماند، موریساسون. 1365. راهنمای صنایعدستی. ترجمۀ عبدالله فریار. تهران: علمی و فرهنگی.
- دهقان نژاد، مرتضی. 1383. مجموعه مقالات همایش اصفهان و صفویه. اصفهان: دانشگاه اصفهان.
- دهمشکی، جلیل، و علی جانزاده. 1366. جلوههای هنر در اصفهان. تهران: جانزاده.
- روحفر، زهره. 1380. نگاهی بر پارچهبافی دوره اسلامی. تهران: سمت.
- ---. 1378. «زریبافی در دوره صفوی؛ ارتباط هنر نقاشی با نقوش پارچههای زربفت.» ماهنامه کتاب ماه هنر. ش. (17-18): 73-85.
- زرینکوب، عبدالحسین. 1375. روزگار دیگر، از صفویه تا عصر حاضر. ج. 3. تهران: سخن.
- سانسون، مارتین. 1346. وضع کشور شاهنشاهی ایران در زمان شاهسلیمان صفوی (سفرنامه سانسون). تهران: ابنسینا.
- سیوری، راجر. 1385. ایران عصر صفوی. ترجمۀ کامبیز عزیزی. تهران: نشر مرکز.
- شاردن، ژان. 1374. سفرنامه شاردن. ترجمۀ اقبال یغمایی. تهران: توس.
- شعبانی رضا، و منیره کاظمی راشد. 1389. «نقش گذرگاهی تبریز در تجارت ابریشم ایران و آناتولی از دوره ترکمانان تا آغاز عصر شاهعباس اول صفوی.» فصلنامه علمی مسکویه. 5 (14): 97-122.
- طالبپور، فریده. 1390. «بررسی تطبیقی نقوش منسوجات هندی گورکانی با پارچههای صفوی.» فصلنامه علمی نگره. ش. 17: 15- 29.
- ---. 1396. تاریخ پارچه و نساجی در ایران. تهران: دانشگاه الزهرا.
- ---. 1397. «پارچهبافی در عصر صفوی: از منظر تاریخی، سبکها و کارکردها.» دوفصلنامه علمی مبانی نظری هنرهای تجسمی. ش.6: 123-134.
- غیبی، مهرآسا. 1378. هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی. تهران: هیرمند.
- فریه، ر. دبیلو. 1374. هنرهای ایران. ترجمۀ پرویز مرزبان. تهران: فرزان روز.
- فوران، جان. 1383. مقاومت شکننده : تاریخ تحولات اجتماعی ایران: از سال 1500 میلادی مطابق با 879 شمسی تا انقلاب. ترجمۀ احمد تدین. تهران: رسا.
- فیگوئروا، دن گارسیا. 1363. سفرنامه دن گارسیا دسیلوا فیگوئروا. ترجمۀ غلامرضا سمیعی. تهران: نو.
- کبیری، فرانک، و اردشیر بروجنی. 1390. «بررسی خط نگارههای موجود بر روی پارچههای زری دوره صفویه.» ماهنامه کتاب ماه هنر. ش. 156: 88-97.
- کنبی، شیلا. 1386. عصر طلایی هنر ایران. ترجمۀ حسن افشار. تهران: مرکز.
- محمدحسن، زکی. 1342. صنایع ایران بعد از اسلام. ترجمۀ محمدعلی خلیلی. تهران: اقبال.
- نامجو، عباس، و سید مهدی فروزانی. 1392. «مطالعه نمادشناسانه و تطبیقی عناصر نقوش منسوجات ساسانی و صفوی». فصلنامه علمی هنر (دانشگاه علم و فرهنگ). ش. 1: 21- 42.
- نوایی، عبدالحسین، و عباسعلی غفاریفرد. 1388. تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوران صفویه. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
- نیکونژاد، محبوبه، و حمید صادقیان. 1387. طلای بدون زر (گذری بر زریبافی ایران). شهرکرد: دانشگاه شهرکرد.
- https://digitalcommons.unl.edu
- http://ghoolabad.com
- https://www.clevelandart.org
- https://www.invaluable.com
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,566 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,244 |
||
