مطالعۀ تطبیقی منسوج دورۀ ایلخانی و آثار سفالین دورههای سلجوقی و ایلخانی | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 3، دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 4، شهریور 1399، صفحه 47-62 اصل مقاله (1.07 M) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/3.1.47 | ||
| نویسنده | ||
| کاظم ابراهیمی* | ||
| کارشناس ارشد هنر اسلامی، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان. | ||
| چکیده | ||
| در دوران اسلامی، شکوفایی هنرهای مختلف از جمله پارچهبافی و سفالگری را شاهد هستیم که بنا بر مقتضیات زمان، به یک یا هر دوی آنها اهمیت داده شده است. در برخی موارد، شواهد حاکی از آن است که طراحان یکسانی برای هنرمندان صنایع مختلف طراحی میکردهاند. این پژوهش، با نگاهی به شباهت یک نمونه پارچۀ زربفت نخ گلابتون، مربوط به دوره ایلخانی و ظروف زرینفام، مینایی و زیرلعابی دوران سلجوقی و ایلخانی، قصد پاسخ به این سؤال را دارد که آیا در این فاصلۀ زمانی، دو هنر سفالگری و پارچهبافی بر هم تأثیرگذار بودهاند و تأثیر کدامیک بر دیگری بیشتر بوده است؟ پژوهش حاضر با استفاده از روش تطبیقی- تاریخی انجام، و جمعآوری اطلاعات آن با بهرهگیری از منابع کتابخانهای و مطالعۀ تصویری آثار محفوظ در موزههای داخلی و خارجی صورت گرفته است. محور این پژوهش، بررسی نمونهای از پارچههای دوره ایلخانی است که از نظر فرم و نقش، مشابه ظروف زرینفام و مینایی کاشان میباشد. همچنین، در این تحقیق به بررسی کامل نقوش و شباهتهای پارچۀ موردبحث و سفالگری سلجوقی و ایلخانی پرداخته شده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد به رغم مصادیق موجود از تأثیرات نقوش پارچه بر سفال بهویژه در اوایل دوره اسلامی، در گذر زمان و سدههای بعد، سفال به اعتباری دست یافت که بر پارچهبافی تأثیر گذاشت، تا جایی که نقوش و ساختار سفالینهها، مایه و منبع الهام هنر پارچهبافی شدند. پارچۀ مذکور از نظر ترکیببندی کلی و رعایت تقسیمات هندسی شباهتهای آشکاری به تزیینات ظروف سفالین سدههای 6 تا 8 هجری دارد که مصادیق این مهم، کمتر مورد توجه پژوهشگران بوده است و این مقاله در نتایج خود آن را یادآور میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پارچهبافی؛ سفالگری؛ سفال زرینفام؛ سلجوقی؛ ایلخانی | ||
| مراجع | ||
|
- آژند، یعقوب. 1393. هفت اصل تزئینی هنر ایران. تهران: پیکره.
- پوپ، آرتر آپهام، و فیلیس اکرمن. 1387. سیری در هنر ایران، از دوران پیش از تاریخ تا امروز. ج. (4 و 9). ترجمۀ نجف دریابندری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- پوپ، آرتور آپهام؛ فیلیس اکرمن، و اریک شرودر. 1380. شاهکارهای هنر ایران. ترجمۀ ناتل خانلری. چاپ دوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- پورتر، ونیتیا. 1381. کاشیهای اسلامی (مجموعه آثار هنر اسلامی). ترجمۀ مهناز شایستهفر. تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی.
- دیماند، موریس اسون. 1389. صنایع اسلامی. ترجمۀ عبدالله فریار. چاپ چهارم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- روحفر، زهره. 1392. نگاهی بر پارچهبافی دوران اسلامی. چاپ سوم. تهران: سازمان میراث فرهنگی، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
- طالبپور، فریده. 1393. تاریخ پارچه و نساجی در ایران. چاپ دوم. تهران: انتشارات مرکب سپید.
- عون اللهی، سید آغا. 1389. تاریخ پانصد ساله تبریز (از آغاز دوره مغولان تا پایان دوره صفویه). ترجمۀ پرویز زارع شاهمرسی. چاپ دوم. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
- فریه، ر. دبلیو. 1374. هنرهای ایران. ترجمۀ پرویز مرزبان. تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.
- کنبی، شیلا ر. 1393. جزییاتی از هنر اسلامی. ترجمۀ افسونگر فراست، تهران: فرهنگسرای میردشتی.
- گروبه، ارنست. جی. 1384. سفال اسلامی. گردآوری ناصر خلیلی. ترجمۀ فرناز حایری. تهران: انتشارات کارنگ.
- محمدزاده میانجی، مهناز. 1392. بررسی سیر تاریخی سفال زرینفام در جهان. تهران: انتشارات سروش.
- واتسون، آلیور. 1382. سفال زرین فام ایرانی. ترجمۀ شکوه ذاکری. تهران: سروش.
- وثوقی، محمد باقر، و محمد حسین سلیمانی. 1392. «اصطلاحات دیوانی دورۀ مغول بر اساس نسخه خطی "المرشد فی الحساب".» دوفصلنامۀ علمی پژوهش های ایران شناسی. 3 (1): 85-98.
- هیلن برند، رابرت. 1387. هنر و معماری اسلامی. ترجمۀ اردشیر اشراقی. چاپ دوم. تهران: روزنه.
- یاوری، حسین. 1390. تجلی نور در هنرهای سنتی ایران. چاپ سوم. تهران: انتشارات سوره مهر (وابسته به حوزه هنری).
- یاوری، حسین، آنیتا منصوری، و شریفه سلطانی. 1391. آشنایی با هنرهای سنتی ایران (3). چاپ دوم. تهران: انتشارات آذر.
- یوسفی، سارا. 1395. «مقایسه تطبیقی نقوش سفالهای لعابدار زرین فام با پارچههای ابریشمی دوره سلجوقی». پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر تهران.
- Eravşar, Osman , and Haşim Karpuz (Editors). 2014. Heritage Of The Great Seljuks – Museum. Second Edition. Turkey: Haramidere.
- Mackie, Louise W. 2014. Symbols of Power: Luxury Textiles from Islamic Lands, 7th–21st Century .Yale University Press.
- https://www.davidmus.dk | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,171 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,233 |
||