تعامل صورت و محتوا در کشکولهای فلزی دوران صفوی و قاجار | ||
| هنرهای صناعی ایران | ||
| مقاله 2، دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 3، اسفند 1397، صفحه 17-34 اصل مقاله (3.62 M) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/2.1.17 | ||
| نویسندگان | ||
| علیرضا شیخی* 1؛ شعله تاتاری2 | ||
| 1استادیار دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). | ||
| 2کارشناس ارشد هنر اسلامی، گروه هنر اسلامی، موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| استقرار سلسلۀ صفوی در ایران و شیوع فرقههای منتسب به صوفیه، ایجاب میکرد تا به ساخت کشکول که یکی از آلات قلندری و درویشی بوده و در مراسم و آیینهای مرتبط با این فرقهها استفاده میشد، اهمیت وافری داده شود. عناصر بصری نقششده بر کشکولها، نشر اندیشه و افکار درویشان را دربرداشته است. لذا هدف این پژوهش، بررسی صوری و محتوایی سی و چهار عدد از کشکولهای فلزی دوران صفوی و قاجار است. بنابراین سوالات پژوهش عبارت است از: تعامل عناصر تزئینی کشکولها و آداب درویشی چیست؟ و کشکولهای فلزی این دو دوره، از نظر فرم، نقش و نماد چگونهاند؟ روش تحقیق، توصیفی و تحلیلی بوده و گردآوری اطلاعات آن، کتابخانهای و با مراجعه به سایت موزههای خارجی و همچنین مراجعه حضوری به موزههای داخلی جهت مطالعه نمونهها است. نتایج پژوهش نشان میدهد که کاربرد کشکول نزد دراویش، علاوه بر آلات و وصلههای درویشی و قلندری، وجه عاشورایی نیز داشته و در آیین سقایی و مراسم عزاداری عاشورا به کار میرفته است. از نظر فرم ظاهری نیز با سه نوع کشکول مواجهیم که در تزئین آنها از کتیبههایی با مضامین شیعی و اشعار فارسی استفاده شده است. نقوش تزئینی نیز شامل نقوش انسانی، هندسی، حیوانی و گیاهی است. تکنیکهای هنری مورد استفاده در تزئینات، شامل: قلمزنی، سیاه قلم، طلاکوبی روی فولاد، حکاکی، مشبککاری و مرصعکاری است. نمادهایی نظیر اژدها، ماهی، مار و کشتی که در اجزا و تزئینات کشکول به صورت رمزگونه یا در فرم ظاهری آن به کار رفتهاند به تبعیت از اعتقادات و آرمانهایی است که دراویش مدعی آنها بودهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| صفوی و قاجار؛ کشکول فلزی؛ درویش؛ نقوش و کتیبه؛ فرم؛ معنا | ||
| مراجع | ||
|
--اسماعیلی، صغری. 1385 . پژوهشی در سک هها و مهرهای شاهان صفوی. تهران: سازمان میراث فرهنگی. --افروغ، محمد. « .1396 بررسی و تحلیل زیباشناختی کشکو لهای دوره قاجار. » دو فصلنامۀ علمی ترویجی نگارینه هنر اسلامی ش. 14 : 19 - 33 . --آلن، جیمز. 1381 . هنر فولادسازی در ایران. ترجمۀ پروپز تناولی. تهران: یساولی. --ایاز، حمید، و سهیلا موسوی سیرجانی. « .1397 مفاهیم تمثیلی و نمادین مار در آثار حماسی، غنایی، عرفانی. » فصلنامۀ تحقیقات تمثیلی در زبان و ادب فارسی ش. 35 : 52 - 72 . --بابا حاجی عبدالرحیم. 1395 . قلندرنام های به نام آداب الطریق. تحقیق و تصحیح مهران افشاری. تهران: چشمه. --براتی، بهاره، و اصغر کفشچیان مقدم. « .1391 ویژگ یهای اژدها در نگارگری عصر صفوی با تاکید بر توضیحات فردوسی در شاهنامه. » فصلنامۀ علمی پژوهشی هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی ش. 49 : 31 - 43 . --برومند، احمدعلی. 1372 . مکتب خاکسار. تهران: خدمات فرهنگی غزل. --پرتو بیضایی کاشانی، حسین. 1382 . تاریخ ورزش باستانی زورخانه. ج. 1. تهران: زوار. --پوپ، آرتور اپهام، و فیلیس اکرمن. 1387 . سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز. ج. 13 . ترجمۀ نجف دریابندری. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. --تاورنیه، ژان باتیست. 1369 . سفرنامه تاورنیه. ترجمۀ ابوتراب نوری. تجدیدنظر کلی و تصحیح حمید شیرانی. چاپ چهارم. تهران: کتابخانه سنایی. --جوادی آملی، عبدالله 1386 . تفسیر تسنیم. ج. 12 . چاپ دوم. قم: مرکز نشر اسراء. --ذکاوتی قراگزلو، علیرضا. 1382 . جنبش نقطویه. قم: ادیان. --زروانی، مجتبی، و محمد مشهدی نوش آبادی. « .1389 جرید هبرداری و سقایی میراث قلندران و جوانمردان. » دوفصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات عرفانی. ش. 11 : 61 - 90 . --زمانی، کریم. 1385 الف. شرح جامع مثنوی معنوی دفتر دوم. چاپ چهاردهم. تهران: اطلاعات. --___. 1385 ب. شرح جامع مثنوی معنوی دفتر چهارم. چاپ دهم. تهران: اطلاعات. --ساریخانی، مجید. « .1392 پژوهشی تحلیلی بر جلو ههای آیات قرآنی بر آثار فلزکاری ایران در دوران صفوی و قاجار به استناد آثار فلزی موزه ملی ایران. » فصلنامۀ علمی پژوهشی پژوه شهای باستان شناسی ایران. 3 ) 5(: 155 - 168 . سال دوم، شماره 1، پاییز و زمستان 97 34 --شایست هفر، مهناز. 1384 . هنر شیعی )عناصر هنر شیعی در نگارگری و کتیب هنگاری تیموریان و صفویان(. تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی. --شاطری، علی اصغر. « .1385 محرم در کاشان. » فصلنامۀ فرهنگ و مردم. ش. ) 19 و 20 (: 104 - 107 . --شریعت، زهرا. « .1387 خط نگار ههای قرآنی در قالی بافی و فلزکاری دوره صفویه. » ماهنامۀ کتاب ماه هنر ش. 47 : 55 - 120 . --شوالیه، ژان، و آلن گربران. 1384 . فرهنگ نمادها. ج. 1. ترجمۀ سودابه فضایلی. چاپ دوم. تهران: جیحون. --طالقانی، محمود. 1381 . پرتویی از قرآن. ج. ) 1 و 2(. چاپ پنجم. تهران: شرکت سهامی انتشار. --طباطبایی، محمدحسین. 1390 . تفسیر المیزان. ج. 3. ترجمۀ محمدباقر موسوی همدانی. چاپ سی و دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی. --فراست، مریم. « .1387 نماد و نمود نام علی)ع( در هنر فلزکاری صفویه و قاجار. » ماهنامۀ کتاب ماه هنر. ش. 120 : 76 - 85 . --قدیانی، عباس. 1387 . تاریخ ادیان و مذاهب در ایران. چاپ سوم. تهران: فرهنگ مکتوب. --مایدا، تادئوش. 1392 . شاهکارهای هنر ایران در مجموعه لهستا . ن ترجمۀ مهدی مقیسه و داوود طبائی. تهران: ترجمه و نشر آثار هنری. --مجلسی، محمدباقر. 1403 ه.ق. بحارالانوار. ج. 23 . چاپ دوم. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی. --مختاریان، بهار، و عارفه صارمی. « .1393 تحلیل ساختاری دوگانگی نماد دو ماهی. » دوفصلنامۀ علمی پژوهشی پژوه شهای انسا نشناسی ایران. 4 ) 2(: 69 - 88 . --معتمدی، حسین. 1378 . عزاداری سنتی شیعیان در ایران و جهان. ج. 1. قم: نشر عصر ظهور. --منجمی، حسین. 1379 . مبانی سلوک در سلسله خاکسار جلالی و تصوف. تهران: تابان با همکاری نشر شهریور. --نایب زاده، راضیه، و صمد سامانیان. « .1395 بررسی تفکرات شیعی در کار بست نقش اژدها در آثار هنری ایران. » فصلنامۀ علمی پژوهشی نگره. ش. 40 : 75 - 85 . --نجفی، محمدباقر. 1368 . آثار ایران در مصر. آلمان، کلن: آکادمی علوم اسلامی )منتشر شده در سال 1989 م.(. --واعظ کاشفی سبزواری، حسین. 1350 . فتوت نامه سلطانی. به اهتمام محمدجعفر محجوب. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. --ولش، آنتونی. 1385 . شاه عباس و هنرهای اصفهان. ترجمۀ احمدرضا تقاء. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر. --ویلسون، اوا. 1390 . طر حهای اسلامی. ترجمۀ محمدرضا ریاضی. چاپ هفتم. تهران: سمت. --هال، جیمز. 1390 . فرهنگ نگار های نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمۀ رقیه بهزادی. چاپ پنجم. تهران: فرهنگ معاصر. --سپنتا، شاهین. 1389 . پیشینه هزار ساله ماهی قرمز در ایران. دسترسی در: 12 / 7/ 97 --https://drshahinsepanta.blogsky.com/1389/12/25/post-557/ --Allan, James W.1982. Islamic Metal Work The Nohades-Said Collection. London: Sotheby. --Bamboroogh, Philip .1976. Treasutes Of Islam. Gteat Britain: Blandford Press. --Canby, Sheila. 2009. Shah Abbas The Remaking Of Iran. London: British Museum Press. --Ekhtiar, Maryam D., Priseilla P. Soucek, Sheila R. Canby, and Navina Najat Haider. 2012. Masterpiec from the department of islamic art in the metropolitan museum of art. London: new Haven Press. --Ferro, Walter. 1985. The Unity Of Islamic Art. London: British Museum press. --Komaroff, Linda. 2011. Gifts of The Sultan The Arts Of Giving At The Islamic Courts. London:Yale University Press. --Maslenitsyna, Bys. 1975. Persian Art In The Collection Of The Museum Of Oriental Art. Leningerad: Aurovra Publisher. --Melikian, Assadullah. 1982. Islamic Metal Work From The Iranian World. London: Her majesty›s Stationery Office. --Wilson, Philip. 1985. Treasures Of Islam. Bristiol: Artline Editions. --Zebrowski, Mark. 1997. Gold Silver & Bronze From Mughal India. London: Alexandria Press in association with Laurence King. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 905 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,050 |
||
