1دانش آموختۀ کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی ،دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
2دانشیار گروه حقوق جزا و جرمشناسی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
چکیده
کاشان مانند دیگر شهرها در کنار عوامل مطالعاتی نظیر عوامل جغرافیایی، جمعیتی، دینی و گردشگری، از فرهنگی عامه نیز برخوردار است که بخشی از آن، ضربالمثلهای رایج در میان مردم این شهر است. ضربالمثلها، جملاتی کوتاه، ساده و در عین حال حاوی مضامینی هستند که اغلب با حوزههای مطالعاتی علوم مختلف در ارتباط بوده و بر افکار و اعمال افراد تأثیر گذاشته و لازم است تا پژوهشگران در عرصههای گوناگون به مطالعۀ آنها بپردازند. سعی نگارندگان در پژوهش حاضر، آن است تا از منظر جرمشناسی و با روش توصیفیتحلیلی به بررسی کمیـ محتوایی تمام ضربالمثلهای رایج در کاشان بر اساس مجموعه کتابهای نگاشتهشده در این زمینه بپردازند و به این پرسش پاسخ دهند که بازتاب تئوریهای جرمشناسی علتشناسی و پیشگیری از جرم، بهترتیب در ضربالمثلهای رایج در این شهر کداماند؛ زیرا ضربالمثلهای رایج در این شهر، از نظر محتوایی بسیار غنی هستند و از یک طرف معرف علل ارتکاب جرم هستند و از سویی دیگر، راهکارهای پیشگیری از جرم را به مردمان خویش ارائه میدهند. بررسیها نشان داد بهطور کلی در محاورات مردم کاشان، 56 ضربالمثل رایج در حیطۀ جرمشناسی وجود دارد که از این میان، حدود 22 ضربالمثل، بیانگر سه حوزۀ روانشناسی، زیستشناسی و جامعهشناسی جنایی هستند که هریک از منظری خاص، به مطالعۀ پدیدۀ جرم و علل پیدایش آن پرداختهاند. جامعهشناسی جنایی در قالب پنج نظریۀ آنومی، یادگیری اجتماعی، بومشناسی، برچسب و فشار، از بیشترین فراوانی برخوردار است؛ از میان این پنج نظریه نیز، نظریۀ یادگیری اجتماعی بیشترین فراوانی را دارد و حدود 34 ضربالمثل در حیطۀ راهکارهای پیشگیرانه از جرم بوده و بازتاب اقسام پیشگیری غیرکیفری، یعنی پیشگیری اجتماعی و پیشگیری وضعی از جرماند که پیشگیری اجتماعی، فراوانی بالایی دارد.
ابراهیمی، مهرزاد و چاکرزهی، عبدالوهاب (1394)، «ارتباط میان نرخ جرم و جنایت با تورم و بیکاری در ایران»،پژوهشهای راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، سال چهارم، شمارۀ ۲ (پیاپی 10)، 113ـ127.
ابریشمی، احمد (1377)، مثلشناسی و مثلنگاری (شناخت ویژگیهای مثلهای فارسی و تدوین فرهنگ مثل)، تهران: زیور.
اخشابی، فرزاد (1394)، «تعامل پلیس با مشارکت مردمی در پیشگیری از جرم»، دومین کنفرانس بینالمللی پژوهشهای نوین در مدیریت و مهندسی صنایع، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، دورۀ ۲، 1ـ11.
اکرمی، محمد و همکاران (1390)، عوامل زیستشناختی و ژنتیکی رفتار بزهکارانه، تهران: میزان.
آذرلی، غلامرضا (1371)، ضربالمثلهای مشهور ایران، چ۴، تهران: ارغوان.
آذریان قهفرخی، مرتضی (1395)، «بررسی نظریۀ تأثیر تقلید بر رفتار اجتماعی گابریل تارد»، کنفرانس ملی فقه، حقوق و روانشناسی، همایش سازمانها و مراکز غیردولتی، دورۀ ۱، 1ـ7.
برجعلی، احمد و عبدالملکی، سعید (1391)، روانشناسی جنایی، چ۳، تهران: دانشگاه پیام نور.
برقعی، یحیی (1351)، کاوشی در امثال و حکم فارسی، قم: نمایشگاه و نشر کتاب.
بهادری خسروشاهی، جعفر و خانجانی، زینب (1396)، «صفات شخصیتی پیشبینیکنندۀ خودکنترلی و تنظیم عاطفی در بزهکاران: تحلیل ارتکاب جرم برحسب روانشناسی شخصیت»، فصلنامۀ انتظام اجتماعی، سال نهم، شمارۀ ۲، 1ـ18.
پارسا، احمد (1394)، بررسی و تحلیل علمی و ادبی امثال و حکم پارسی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
پورسینا، محمد و همکاران (1397)، «مدل مفهومی عوامل روانیـ اجتماعی زمینهساز ارتکاب جرم، ارائۀ یک مطالعۀ دادهبنیاد»، دوفصلنامۀ پژوهشهای جامعهشناسی معاصر، سال هفتم، شمارۀ 13، 151ـ181.
حسینی کشاورز، معصومه (1396)، «نظریههای فشار اجتماعی مبتنی بر عدم برابری فرصتها دورکیم و مرتون»، پنجمین همایش ملی فقه، حقوق و علوم جزا، 1ـ14.
حسینی، سید محمد و متولیزاده نائینی، نفیسه (1391)، «بررسی نظریۀ برچسب زنی با نگاه به منابع اسلامی»، فصلنامۀ حقوق مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دورۀ 42، شمارۀ 4، 117ـ136.
حمدیه، مصطفی و شهیدی، شهریار (1389)، اصول و مبانی بهداشت روانی، چ۴، تهران: سمت.
حیدریان، محمود (1346)، روانشناسی و جامعهشناسی جنایی، تهران: دهخدا.
خادمی، علی (1389)، رویکردهای نوین در روانشناسی رفتارهای جنایی، تهران: علم.
خسروشاهی، قدرتالله و همکاران (1390)، «پیشگیری از جرم در پرتو آموزههای دینی»، نشریۀ مهندسی فرهنگی، سال ششم، شمارۀ 57 و 58، 8ـ23.
دسترنج، منصوره و دیانت، محسن (1399)، «نقش عوامل خانوادگی در پیشگیری از ارتکاب جرم در بین جوانان با تأکید بر امنیت اجتماعی»، پژوهشنامۀ نظم و امنیت انتظامی، سال سیزدهم، شمارۀ ۲ (پیاپی ۵۰)، 149ـ172.
ذوالفقاری، حسن (1389)، «زیباییشناسی ضربالمثلهای فارسی»، مجلۀ بوستان ادب، دورۀ ۲، شمارۀ ۲ (پیاپی 1/58)، 51ـ82.
ـــــــ (1392)، فرهنگ بزرگ ضربالمثلهای فارسی، تهران: علم.
رجبزاده، هاشم (1372)، برخی از مثلها و تعبیرات فارسی (ادبی و عامیانه)، مشهد: آستان قدس رضوی.
محسنی، فرید (1393)، «دستاوردهای نظری و عملی جرمشناسی رشدمدار»، فصلنامۀ دیدگاههای حقوق قضایی، شمارۀ 66، 145ـ168.
ــــــ (1394)، جرمشناسی، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
محمدی برنجه، علی (1379)، فرهنگ ضربالمثلهای افشار آذربایجان، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
محمدی جورکویه، علی و مصطفیپور، مسعود (1394)، «رویکرد جرمشناختی، اسلامی بر قلمرو تأثیر عوامل زیستی بر رفتار مجرمانه»، فصلنامۀ دیدگاههای حقوق قضایی، شمارۀ 70، 127ـ151.
محمدی، شهرام و همکاران (1397)، «نقش خانواده، مدرسه و رسانه در پیشگیری از وقوع جرم با تأکید بر معیارهای بینالمللی حاکم بر تعهد دولتها در آموزش افراد»، فصلنامۀ تدریسپژوهی، سال ششم، شمارۀ ۴، 233ـ254.
نایبی، هوشنگ و همکاران (1396)، «نظریۀ آنومی دورکیم و مرتن؛ شباهتها، تفاوتها و شیوههای اندازهگیری»، فصلنامۀ رفاه اجتماعی، دورۀ ۱۷، شمارۀ 66، 9ـ51.
نبوی، محمدهادی (1391)، «علل و عوامل روانی جرم از منظر قرآن کریم»، نشریۀ مهندسی فرهنگی، سال هفتم، شمارۀ 69 و 70، 11ـ24.
نجفی توانا، علی (1390)، جرمشناسی، چ۱۰، تهران: آموزش و سنجش.
نیازپور، امیرحسن (1393)، «اساسیسازی حقوق پیشگیری از جرم در ایران»، پژوهش حقوق کیفری، سال دوم، شمارۀ ۶، 91ـ111.
نیازی، شهریار و نصیری، حافظ (1388)، «ارزش فرهنگی ترجمۀ ضربالمثلها و کنایات (عربیـ فارسی)، دوفصلنامۀ زبانپژوهی دانشگاه الزهرا(س)، سال اول، شمارۀ ۱، 167ـ184.
وایت، راب و هینز، فیونا (1383)، جرم و جرمشناسی: متن درسی نظریههای جرم و کجروی، ترجمۀ علی سلیمی، قم: مؤسسۀ پژوهشی حوزه و دانشگاه.
وایت، راب و هینس، فیونا (1389)، درآمدی بر جرم و جرمشناسی، ترجمۀ میر روحالله صدیق، چ۳، تهران: دادگستر.
ولد، جرج و همکاران (1380)، جرمشناسی نظری (گذری بر نظریههای جرمشناسی)، ترجمۀ علی شجاعی، تهران: سمت.
هزارجریبی، جعفر و صفری شالی، رضا (1389)، «بررسی عوامل مؤثر بر ارتکاب جرم (مطالعۀ موردی زندانیان استان مرکزی)»، فصلنامۀ علوم اجتماعی، شمارۀ 46، 41ـ74.
Abajobir, A. A. et al., (2017), "Gender differences in delinquency at 21 years following childhood maltreatment: A birth cohort study", Journal of Personality and Individual Differences, Vol. 106: 95-103.
Mann, F. and et al., (2015), "Person environment interactions on adolescent delinquency: Sensation seeking, peer deviance and parental monitoring", Journal of Personality and Individual Differences, Vol. 76: 129-134.
Rasul, S. (2015), "Gender and Power Relationships in the Language of Proverbs: Image of a Woman", FWU Journal of Social Sciences, 9 (2): 53ـ
