سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه کاشان

اقبالی, عباس, طالبیان, منصوره. (1398). خوانش سایه‌معنایی نامۀ امام علی به عثمان بن حنیف. سامانه مدیریت نشریات علمی, 11(2), 361-386. doi: 10.22052/0.22.361
عباس اقبالی; منصوره طالبیان. "خوانش سایه‌معنایی نامۀ امام علی به عثمان بن حنیف". سامانه مدیریت نشریات علمی, 11, 2, 1398, 361-386. doi: 10.22052/0.22.361
اقبالی, عباس, طالبیان, منصوره. (1398). 'خوانش سایه‌معنایی نامۀ امام علی به عثمان بن حنیف', سامانه مدیریت نشریات علمی, 11(2), pp. 361-386. doi: 10.22052/0.22.361
اقبالی, عباس, طالبیان, منصوره. خوانش سایه‌معنایی نامۀ امام علی به عثمان بن حنیف. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1398; 11(2): 361-386. doi: 10.22052/0.22.361

خوانش سایه‌معنایی نامۀ امام علی به عثمان بن حنیف

حدیث پژوهی
مقاله 15، دوره 11، شماره 2 - شماره پیاپی 22، اسفند 1398، صفحه 361-386    اصل مقاله (335.75 K)
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/0.22.361
نویسندگان
عباس اقبالی* ؛ منصوره طالبیان
دانشگاه کاشان
چکیده
در خوانش متن‌های نظام‌مند ادبی و از جمله نهج‌البلاغه، خواننده با سویه‌هایی از قبیل سویۀ وزنی، آوایی و بلاغی روبه‌روست؛ نشانه‌هایی که با خوانش سایه‌معنایی، نشانه‌ها، سازواری‌ها، هماهنگی‌ها و ارتباطات پیدا و پنهان عناصر متن معلوم و مدلول‌های پیدا و ناپیدای این نشانه‌ها مشخص می‌شود. در این جستار بر اساس اصول نشانه‌شناسی و روش توصیفی‌تحلیلی، و با خوانش سایه‌معنایی، نامه چهل‌وپنجم نهج‌البلاغه(نامۀ امام به عثمان ‌بن حنیف) بررسی و تحلیل شده است.
دستاورد این تحقیق معلوم ساخته که در بافت و ساختار این نامه، حضور چشمگیر عناصر آوایی واژگان نقش بسزایی در برانگیختن و القای معنا به مخاطب ایفا کرده است. همچنین سایه‌معنی تکرار واکه‌هایی مانند «آ» و «ای» که سبب پیدایش نوعی ‌هارمونی شده، بازتاب‌دهندۀ احساس درونی امام در برابر رفتار کارگزار حکومت است. بسامد فعل ماضی که از قطعیت گزاره‌ها و هشدارهای جدی امام حکایت دارد. با همراهی فعل مضارع توجه دادن به پیوند زمان و اندرز گرفتن از گذشته برای آینده را می‌رساند.
سایه‌معنای کاربست تکنیک تزاحم تشبیه و استعاره، تناسبات تصویری که به پیوندهای درونی متن انجامیده از تأکید امیر مؤمنانR بر انگیزش حس تأمل مخاطب در رفتارها و رویدادها و اقناع وی است.
کلیدواژه‌ها
نهج‌البلاغه؛ عثمان بن حنیف؛ دلالت آوا؛ خوانش سایه‌معنا؛ تکرار
مراجع
 

  1. قرآن کریم.
  2. نهج‌البلاغه.
  3. ابن‌اثیر، ضیاءالدین، المثل السائر فی ادب الکاتب و الشاعر، بیروت: المکتبة العصریة، 1420م.
  4. ابن جنی، ابوالفتح عثمان، الخصائص، تحقیق محمدعلی نجار، ط. ثانیه، بیروت: دارالهدی للطباعة و النشر، بی‌تا.
  5. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، نسقه و علقه علی شیری، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1418ق.
  6. ابوالعدوس، یوسف، الاستعارة فی النقد الأدبی الحدیث: الأبعاد المعرفیة و الجمال، عمان: منشورات الأهلیة، 1997م.
  7. اقبالی، عباس، «نشانه‌شناسی و تحلیل فرامتنی برخی از کنایات نهج‌البلاغه»، حدیث‌پژوهی، شمارۀ ۱۸، پاییز و زمستان 1396ش، ص۲۳۹ـ۲۵۶.
  8. ایروانی، محمدرضا و ناصر نیکوبخت، «بررسی و سبک‌شناسی خاطره نگاشته دا»، نشریۀ علمی‌پژوهشی ادبیات پایداری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، 1395ش، ص 29ـ60.
  9. ـــــ ، «واکاوی ادب دعا با تکیه بر لایه‌های آوایی»، فصلنامۀ مطالعات ادبی متون اسلامی، شمارۀ ۲، تابستان 1396، ص۹ـ۲۹.
  10. انیس، ابراهیم، الاصوات اللغویه، القاهرة: مکتبة الأنجلو المصریة، 2007م.
  11. تفتازانی، سعدالدین، مختصر المعانی، قم: دارالفکر، 1388ش.
  12. حسنعلیان، سمیه، «بررسی و نقد کتاب اسلوب علی بن ابی‌طالب فی خطبة الحربیة»، پژوهشنامه نقد ادب عربی، شمارۀ 12، 58، بهار و تابستان 1395ش، ص۵۷ـ۸۵.
  13. حسن، عباس، النحو الوافی، مصر: دارالمعارف.، 1968م.
  14. ـــــ ، خصائص الحروف العربیة و معانیها، منشورات اتحاد الکتاب العرب، 1998م.
  15. الحسینی، أبی الحسن یحیی، الدیباج الوضی، الصنعاء: مؤسسة دلتا لطباعة و النش، 1424ق.ش.
  16. خاقانی، محمد و فضیلت، یوسف، «دلالت آوایی در آیه‌های وعد و وعید قرآن کریم»، مجله تفسیرپژوهی، شمارۀ ۱، بهار و تابستان ۱۳۹۳ش، ص۶۷ـ۹۰.
  17. زارع، آفرین و همکاران، «تحلیل آوایی در صحیفۀ سجادیه»، پژوهش‌های قرآن و حدیث، سال چهل‌وپنجم، شمارۀ 1، بهار و تابستان 1391ش، ۷۱ـ۹۲.
  18. صفوی، کورش، از زبان‌شناسی به ادبیات، تهران: چشمه، 1383ش.
  19. ــــــ ، درآمدی بر معناشناسی، تهران: سوره مهر، 1378ش.
  20. عاصی، میشل و امیل بدیع یعقوب، المعجم المفصل فی اللغة و الأدب، بیروت: دارالعلم للملایین، 1987م.
  21. عباس، حسن، خصائص الحروف العربیة و معانیها، بیروت: اتحاد الکتاب العرب، 1998م.
  22. عبدالرحیم، علاء احمد، الصورة الفنیة فی قصیدة المدح ابن سناء الملک و البهاء الزهیر، بی‌جا: دارالعلم و الایمان للنشر والتوزیع، 2008م.
  23. عوض حیدر، فرید، علم الدلالة دراسة نظریة و تطبیقیة، القاهرة: مکتبة الآداب، 2005م.
  24. غفوری‌فرد، محمد و همکاران، «بررسی سبک‌شناسی آوایی در خطبه‌های نهج‌البلاغه»، مجله زبان و ادبیات عربی دانشگاه مشهد، شمارۀ 15، پاییز و زمستان 1395ش، ص۱۲۳ـ۱۵۶.
  25. قطب، سید، التصویر الفنی فی القرآن، مصر: دار الشروق، بی‌تا.
  26. قویمی، مهوش، آوا و القا، تهران: هرمس، 1383ش.
  27. المعتزلی، ابن ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، بیروت: دار احیاء الکتب العربیه، ۱۹۶۷م.
  28. مغنیة، جواد، فی ظلال نهج‌البلاغة، بیروت: دارالعلم للملایین، 1979م.
  29. مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام، قم: انتشارات امام علی بن ابی‌طالبR، 1389ش.
  30. مکاریک، ایرناریما، دانشنامۀ نظریه‌های ادبی معاصر، ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: آگه، 1384ش.
  31. نقوی القاینی، محمدتقی، مفتاح السعادة فی شرح نهج‌البلاغة، تهران: مکتبة المصطفوی، بی‌تا.
  32. الهاشمی، احمد، جواهر البلاغة، قم: دارالفکر، 1388ش.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 618
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 659