عرفان و شبه عرفان در شعر نو ایران | ||
| مطالعات عرفانی | ||
| مقاله 1، دوره 19، شماره 2 - شماره پیاپی 38، اسفند 1402، صفحه 5-30 اصل مقاله (1022.77 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| نویسندگان | ||
| سیاوش حق جو* 1؛ ابوالفضل پیوسته کاشانی2؛ علی اکبر باقری خلیلی3؛ مرتضی محسنی3 | ||
| 1زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه مازندران، بابلسر | ||
| 2دانشجوی دکتری رشته زبان وادبیات فارسی دانشگاه مازندران | ||
| 3زبان و ادبیات فارسی،دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی،دانشگاه مازندران،بابلسر | ||
| چکیده | ||
| ادبیات عرفانی یکی از گونههای غنی و جذاب و در عین حال چالشبرانگیز ادبی بهشمارمیآید و شاعرانی چون سنایی، عطار و مولوی از سرآمدان آن محسوب میگردند. پرسشی که پس از گذشت یک قرن از تولد شعر نو به ذهن متبادر می شود، این است که این سرمایة ارزشمند، در شعر نو چه سرنوشتی داشته است. برای پاسخ به این سوال باید بررسی نمود که چه شواهدی از وجود مضامین عرفانی یا چیزی شبیه به آن، در شعر نو وجود دارد و شاعرانی که از یک سو، دارای پشتوانه چندین سده ادبیات عرفانی گذشته بوده و از سوی دیگر، در قرن معاصر و در فضای مدرنیته زیسته اند، با چه رویکری با عرفان روبرو شده اند. با بررسی سیرعرفان در آثار بعضی از شاعران نامدار نوپرداز که به نحله های فکری گوناگونی تعلق دارند، مشخص می شود که ایشان، هم با رویکرد غیر مستقیم و منفعلانه از گنجینه عرفانی گذشتگان برای مضمون سازی و زیبایی آفرینی بهره برده و هم با رویکردی مستقیم و خلاقانه، از آفرینش مضامین عرفانی با مختصات زبان روز غافل نبوده اند.خلق عبارات شبه عرفانی، فراروی معرفت اندیش در مضامین دینی و قرآنی، توصیف عشق حقیقی و مرگ اندیشی عارفانه که در تقدیس شهیدان به اوج می رسد، همراه با بیان مضامینی که به تجربه، مکاشفه، حکایت، معراج و مناجات عرفانی شباهت دارد، از مصادیق ابداعات شاعران نوپرداز است. این شاعران گاهی نیز با رویکرد تشبه به عارفان گذشته، به بعضی کنشهای بحث انگیز، مانند نقد فلاسفه و بیان عبارات شطح آمیز، ورود کرده اند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عرفان؛ شبهعرفان؛ شعر نو | ||
| مراجع | ||
|
منابع
آتشی، منوچهر. (1386). مجموعه اشعار دوجلدی. چ۱. تهران: مؤسسه انتشارات نگاه.
ابتهاج، هوشنگ. (1377). تاسیان. تهران: نشر کارنامه.
احمدی، محمد رضا. (1397). رویکردهای صوفیانه در شعر عربی و فارسی معاصر از نیمۀ دوم سدۀ بیستم تا پایان آن (نمونۀ موردی: ایران، مصر و سوریه). (پایان نامۀ دکتری)، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.
اخوان ثالث، مهدی. (1354). آخر شاهنامه. تهران: انتشارات مروارید.
اخوان ثالث، مهدی. (1383). سه کتاب، در حیاط کوچک پاییز در زندان، زندگی میگوید: اما باز باید زیست، دوزخ اما سرد. تهران: نشر زمستان.
اخوان ثالث، مهدی. (1384). زمستان. تهران: نشر زمستان.
اخوان ثالث، مهدی. (1391). از این اوستا. تهران: نشر زمستان.
امین پور، قیصر. (1388)، مجموعه کامل اشعار-از شعرهای 1385-1359. تهران: انتشارات مروارید.
ایرانی، هوشنگ. (1379). از بنفش تند تا... به تو میاندیشم، مجموعه اشعار و اندیشههای هوشنگ ایرانی. با مقدمۀ منوچهر آتشی. نشر نخستین.
باقری، ژاله. (1400). بررسی مضامین عرفان در اشعار استاد شهریار، عماد خراسانی، احمد عزیزی، سهراب سپهری، فروغ فرخزاد. (پایاننامۀ کارشناسی ارشد)، مرکز پیام نور بستانآباد، دانشگاه پیام نور استان آذربایجان شرقی.
جوادزادگان، نادر. (1399). زمینههای عرفان در شعر معاصر (با تأکید بر اخوان ثالث و هوشنگ ابتهاج). فصلنامۀ بهارستان سخن، 17(50)، 113-132.
حسینآبادی، مریم. (1398). جریان شناسی شعر عرفانی معاصر از مشروطه تا انقلاب اسلامی. پایاننامۀ دکتری، پردیس علوم انسانی و اجتماعی- گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه یزد.
خدیور، هادی و حدیدی، سمیرا. (1389). عرفان سهراب سپهری. فصلنامۀ مطالعات نقد ادبی (پژوهش ادبی)، شمارۀ 19، 51-82.
رحمانی، نصرت. (1385). مجموعه اشعار. چ۱. تهران: انتشارات نگاه.
رؤیایی، یدالله. (1387). مجموعه اشعار. چ۱. تهران: انتشارات نگاه.
زرین کوب، عبدالحسین. (2536). ارزش میراث صوفیه. تهران: انتشارات امیرکبیر.
زهری، محمد. (1381). برای هر ستاره، مجموعه اشعار محمد زهری (1373-1305). تهران: انتشارات توس.
سپهری، سهراب. (1389). مجموعه شعر هشت کتاب. تهران: انتشارات گفتمان اندیشۀ معاصر.
سراج طوسی، ابو نصر. (1388). اللمع فی التصوف. تصحیح و تحشیۀ رینولد آلن نیکلسون. ترجمۀ مهدی محبتی. تهران: انتشارات اساطیر.
شاملو، احمد. (1384). مجموعه آثار-دفتر یکم: شعرها 1378-1323. تهران: مؤسسۀ انتشارات نگاه.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1379). آیینهای برای صداها. تهران: انتشارات سخن.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1385). هزارۀ دوم آهوی کوهی. تهران: انتشارات سخن.
شمیسا، سیروس. (1389)، انواع ادبی. تهران: نشر میترا.
شمیسا، سیروس. (1397). نگاهی به فروغ فرخزاد. تهران: انتشارات مروارید.
فتوحی، محمود. (1391). سبکشناسی، نظریهها، رویکردها و روشها. تهران: انتشارات سخن.
فرخزاد، فروغ. (1381). دیوان اشعار فروغ فرخزاد. تهران: نشر دنیای تمدن سبز.
فولادی، علیرضا. (1387). زبان عرفان. تهران: نشر فراگفت.
کسرایی، سیاوش. (1387). مجموعه اشعار. چ۱. تهران: انتشارات نگاه.
مجاهد، احمد. (1376). مجموعه آثار فارسی احمد غزالی. چ۳. انتشارات دانشگاه تهران.
محمدزاده، حسنا و روحانی، رضا. (1403). مضامین عرفانی در غزلهای حسین منزوی. دوفصلنامۀ علمیتخصصی عرفانپژوهی در ادبیات، 3(5)، 223-256.
مرادی، عبدالله، نیکخواه، مظاهر و خسروی، حسین (1396). درونمایههای عرفانی در اشعار هوشنگ ابتهاج. فصلنامۀ عرفان اسلامی، 14(54)، 275-292.
مفتون امینی، یدالله. (1378). سپیدخوانی روز (مجموعه شعر). تهران: نشر ثالث.
مفتون امینی، یدالله. (1383). عصرانه در باغ رصدخانه. تهران: انتشارات نگاه.
مفتون امینی، یدالله. (1386). شب 1002. تهران: انتشارات نگاه.
منزوی، حسین. (1388). مجموعه اشعار. به کوشش حسین فتحی. تهران: مؤسسۀ انتشارات آفرینش، انتشارات نگاه.
موسوی گرمارودی، علی. (1389). پیوند زیتون بر شاخۀ ترنج، برگزیده اشعار نیمایی و آزاد (سپید). چ۲. تهران: شرکت انتشارات سوره مهر.
نعمتی، سید مجتبی. (1390). عرفان در شعر معاصر با تأکید بر اشعار محمدرضا شفیعی کدکنی، قیصر امینپور، سید حسن حسینی، طاهره صفارزاده، احمد عزیزی. پایاننامۀ کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم.
نیستانی، منوچهر. (1393). مجموعه اشعار. چ۱. تهران. انتشارات نگاه.
نیما یوشیج. (1371). مجموعه کامل اشعار نیما یوشیج. گردآوری نسخهبرداری و تدوین سیروس طاهباز. تهران: انتشارات نگاه.
هدایتی، هاجر. (1392). عرفان در شعر معاصر فارسی. پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
هدایتی، هاجر. (1394). عرفان در شعر منوچهر آتشی: مجموعه مقالههای دهمین همایش بینالمللی ترویج زبان و ادب فارسی. دانشگاه محقق اردبیلی، 759-۷۷۱.
یثربی، سید یحیی. (1395). عرفان نظری، تحقیقی در سیر تکاملی و اصول و مسائل تصوف. قم: مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
یثربی، سید یحیی. (1399). عرفان عملی. قم: مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 604 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 289 |
||