سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه کاشان

پورعلی, ملیحه, سپهر, عادل, جمشیدی پور, ابوالفضل. (1401). ژئوشیمی رسوبات پلایای سبزوار: کاربرد آن در تعیین موقعیت تکتونیکی و شرایط آب‌وهوای دیرینه. سامانه مدیریت نشریات علمی, 11(36), 83-101. doi: 10.22052/DEEJ.2021.11.36.44
ملیحه پورعلی; عادل سپهر; ابوالفضل جمشیدی پور. "ژئوشیمی رسوبات پلایای سبزوار: کاربرد آن در تعیین موقعیت تکتونیکی و شرایط آب‌وهوای دیرینه". سامانه مدیریت نشریات علمی, 11, 36, 1401, 83-101. doi: 10.22052/DEEJ.2021.11.36.44
پورعلی, ملیحه, سپهر, عادل, جمشیدی پور, ابوالفضل. (1401). 'ژئوشیمی رسوبات پلایای سبزوار: کاربرد آن در تعیین موقعیت تکتونیکی و شرایط آب‌وهوای دیرینه', سامانه مدیریت نشریات علمی, 11(36), pp. 83-101. doi: 10.22052/DEEJ.2021.11.36.44
پورعلی, ملیحه, سپهر, عادل, جمشیدی پور, ابوالفضل. ژئوشیمی رسوبات پلایای سبزوار: کاربرد آن در تعیین موقعیت تکتونیکی و شرایط آب‌وهوای دیرینه. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1401; 11(36): 83-101. doi: 10.22052/DEEJ.2021.11.36.44

ژئوشیمی رسوبات پلایای سبزوار: کاربرد آن در تعیین موقعیت تکتونیکی و شرایط آب‌وهوای دیرینه

مهندسی اکوسیستم بیابان
دوره 11، شماره 36، آذر 1401، صفحه 83-101    اصل مقاله (2.95 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22052/DEEJ.2021.11.36.44
نویسندگان
ملیحه پورعلی* 1؛ عادل سپهر* 2؛ ابوالفضل جمشیدی پور3
1گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد
2دانشیار مدیریت مناطق خشک و بیابانی، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3دانشجوی دکتری زمین‌شناسی گرایش رسوب‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
پلاﯾﺎی ﺳﺒﺰوار در شرق ﮐﻮﯾﺮ ﺑﺰرگ اﯾﺮان ﻣﺮﮐﺰی ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺣﺪود 2648 ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ واقع شده اﺳﺖ. در این پژوهش به طبقه‌بندی، تعیین سنگ منشأ، هوازدگی و موقعیت تکتونیکی رسوبات پلایای سبزوار با استفاده از آزمایش پراش اشعۀ ایکس (XRD)، فلورسانس اشعۀ ایکس (XRF) و میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) بر روی رسوبات پلایا پرداخته شده است. نتایج بیانگر وجود کانی‌های آواری و تبخیری مانند کوارتز، ایلیت، پالیگورسکیت، کلسیت، دولومیت و ‌هالیت در رسوبات است. مقایسۀ بین مقادیر اکسید‌های اصلی و عناصر فرعی رسوبات با مقادیر پوستۀ بالایی قاره‌ای نشانگر غنی‌شدگی برای Fe2O3، CaO، Na2O، MgO، MnO، As، Co، Cr،Ni ، Cu، Pb، Sr، Y و Zn و تهی‌شدگی برای SiO2، Al2O3، K2O، TiO2، P2O5، Ba، Ce، Nb، Rb، V و Zr است. رسوبات بر اساس داده‌های ژئوشیمیایی و کانی‌شناسی از نوع واکی هستند. بررسی شاخص‌های ژئوشیمیایی Al2O3/SiO2، K2O/Na2O، Fe2O3+MgO، Cr/V و Y/Ni بیانگر ترکیبات حدواسط تا مافیک است. میزان شاخص‌های هوازدگی شیمیایی در ناحیۀ منشأ با استفاده از روش CIA بین 32 تا 48 و برای روش CIX در حدود 43 تا 64 بوده است. همچنین بررسی مقادیر SiO2 در مقابل مقادیر Al2O3+K2O+Na2O نشان‌دهندۀ آب‌وهوای خشک در ناحیۀ منشأ است. نتایج بیانگر یک موقعیت تکتونیکی فعال برای رسوبات پلایای سبزوار است.
کلیدواژه‌ها
برخاستگاه؛ پلایای سبزوار؛ شاخص هوازدگی؛ رسوبات عهد حاضر؛ ژئوشیمی
سایر فایل های مرتبط با مقاله
مراجع
  1. Abdi, L., Rahimpour-Bonab, H., Mirmohammad-Makki, M., Probst, J., & Langeroudi, S. R. (2018). Sedimentology, mineralogy, and geochemistry of the Late Quaternary Meyghan Playa sediments, NE Arak, Iran: palaeoclimate implications. Arabian Journal of Geosciences, 11(19), 1-18.
  2. Adel I.M., Akarish, B., Amr M. El-Gohary, N., 2008. Petrography and geochemistry of Lower Paleozoic sandstones, East Sinai, Egypt: Implications for provenance and tectonic setting. Journal of African Earth Sciences 52, 43-54.
  3. Armstrong-Altrin, J. S., Botello, A. V., Villanueva, S. F., & Soto, L. A. (2019). Geochemistry of surface sediments from the northwestern Gulf of Mexico: implications for provenance and heavy metal contamination. Geological Quarterly, 63(3), 522-538.
  4. Batumike, I.L., Cailteux, H., Kumpunzu, A.B., 2006. Lithostratigraply, basin devolopoment, base metal deposits and regeional conelathions of the Neoprotrozic Ngoba and Kondelvngu rock Successions, Central Atican. Gondwana Research 432-447.
  5. Bhatia, M.R., 1983. Plate tectonics and geochemical composition of sandstones. Journal of Geology 91, 611–627.
  6. Bracciali, L., Marroni, M., Pandolfi, L., Rocchi, S., Arribas, J., Critelli, S., & Johnsson, M. J. (2007). Geochemistry and petrography of Western Tethys Cretaceous sedimentary covers (Corsica and Northern Apennines): from source areas to configuration of margins. Special Papers-Geological Society of America, 420, 73.
  7. Crook, K.A.W., 1974. Lithogenesis and geotectonics: the significance of compositional variations in flysch arenites (graywackes). In: Dott. Jr., R.H., Shaver, R.H. (Edition), Modern and Ancient Geosynclinal Sedimentation. SEPM Special Publication 19, 304–310.
  8. Das, B.K., AL-Mikhlafi, A.S., Kaur, P., 2006. Geochemistry of Mansar Lake sediments, Jammu, India: Implication for source-area weathering, provenance, and tectonic setting. Journal of Asian Earth Science 26, 649-668.
  9. Dickinson, W.R., Beard L.S., Brakenridge, G.R., Erjavec J.L., Ferguson, R.C., Inman K.P., 1983. Provenance of North American Phanerozoic sandstones in relation to tectonic setting. Geological Society of America Bulletin 94, 222-35
  10. Folk, E., 1980. Petrography of Sedimentary Rocks. Hemphill Publishing Company 182 p.
  11. Gansser, A. (1955). New aspects of the geology of Central Iran. Proceedings of the 4th World Petroleum Congress, Rome, Section 1, pp. 280-300.
  12. Garcia, D., Ravenne, C., Marechal, B., Moutte, J., 2004. Geochemical variability induced by entrainment sorting: quantified signals for provenance analysis. Sedimentary Geology 171, 113-128.
  13. Garzanti, E., Padoan, M., Setti, M., López-Galindo, A., & Villa, I. M. (2014). Provenance versus weathering control on the composition of tropical river mud (southern Africa). Chemical Geology, 366, 61-74.
  14. Green, T. H., Sie, S. H., Ryan, C. G., & Cousens, D. R. (1989). Proton microprobe-determined partitioning of Nb, Ta, Zr, Sr and Y between garnet, clinopyroxene and basaltic magma at high pressure and temperature. Chemical Geology, 74(3-4), 201-216.
  15. Hayashi, K., Fujisawa, H., Holland, H.D., Ohmoto, H., 1997. Geochemistry of 1.9 sedimentary rocks from northeastern Labrador, Canada. Geochimica et Cosmochimica Acta 61, 4115–4137.
  16. Herron, M.M., 1988. Geochemical classification of terrigenous sands and shales from core or log data. Journal Sedimentary Petrology 58, 820–829.
  17. Jacobson, A.D., Blum, J.D., Chamberlain, C.P., Craw, D., Koons, P.O., 2003. Climatic and tectonic controls on chemical weathering in the New Zealand Southern Alps. Geochimica et Cosmochimica Acta 37, 29–46.
  18. Jafarzadeh, M., Harami, R. M., Amini, A., Mahboubi, A., & Farzaneh, F. (2014). Geochemical constraints on the provenance of Oligocene–Miocene siliciclastic deposits (Zivah Formation) of NW Iran: implications for the tectonic evolution of the Caucasus. Arabian Journal of Geosciences, 7(10), 4245-4263.
  19. Jamshidipour, A., Khanehbad, M., Moussavi-Harami, R., & Mahboubi, A. (2021). Dolomitization models in the Sibzar Formation (Middle Devonian), Binalood Mountains (NE Iran): Based on the petrographic and geochemical evidence. Journal of African Earth Sciences, 176, 104124.
  20. Jouladeh Roudbar, A., Eagderi, S. and Esmaeil H.R. 2015, Fishes of the Dasht-e Kavir basin of Iran: an updated checklist. International Journal of Aquatic Biology 3 (4): 263-273.
  21. Jin, Z., Li, F., Cao, J., Wang, S., Yu, J., 2006. Geochemistry of Daihai Lake sediments, Inner Mongolia, north China: Implications for provenance, sedimentary sorting and catchment weathering. Geomorphology 80, 147–163.
  22. Kadir, S., Eren, M., Külah, T., Erkoyun, H., Huggett, J., & Önalgil, N. (2018). Genesis of palygorskite and calcretes in Pliocene Eskişehir Basin, west central Anatolia, Turkey. Catena, 168, 62-78.
  23. Khalatbari-Jafari, M., 2000. Geological Map of Abbas-Abad (1:100000 Scale). Geological survey and mineral exploration publications, Iran.
  24. Khanehbad, M., Moussavi-Harami, R., Mahboubi, A., Najafi, M., Mahmudy Gharaie, M.H., 2012. Geochemistry of Carboniferous sandstones (Sardar Formation), East-Central Iran: Implication for provenance and tectonic setting. Acta Geological Sinica 86(5), 1200-1210.
  25. Krinsley, D. B. (1970). A geomorphological and paleoclimatological study of the playas of Iran. Geological survey of United States Department of Interior, Washington DC, pp 320.
  26. Lacassie, J.P., Roser, B., Ruiz Del Solar, J., Herve, F., 2004. Discovering geochemical patterns using self-organizing neural networks: a new perspective for sedimentary provenance analysis. Sedimentary Geology 165, 175-191.
  27. "Majidi, J., 1998. Geological Map of Sabzevar (1:100000 Scale). Geological survey
  28. and mineral exploration publications, Iran."
  29. McLennan, S. M., Hemming, S., McDaniel, D. K., & Hanson, G. N. (1993). Geochemical approaches to sedimentation, provenance and tectonics. Geological Society of America, Special Paper, 284, 21–40.
  30. McLennan, S.M., 2001. Relationships between the trace element composition of sedimentary rocks and upper continental crust. Geochemistry, Geophysics, Geosystems (Electrical Journal of Earth Sciences), April 20, 2.
  31. Moghadam, H. S., Corfu, F., Chiaradia, M., Stern, R. J., & Ghorbani, G. (2014). Sabzevar Ophiolite, NE Iran: Progress from embryonic oceanic lithosphere into magmatic arc constrained by new isotopic and geochemical data. Lithos, 210, 224-241.
  32. Mughal, Muhammad Saleem, Chengjun Zhang, Dingding Du, Li Zhang, Sohail Mustafa, Fahad Hameed, Muhammad Rustam Khan, Muhammad Zaheer, and Dembele Blaise. "Petrography and provenance of the Early Miocene Murree Formation, Himalayan Foreland Basin, Muzaffarabad, Pakistan." Journal of Asian Earth Sciences 162 (2018): 25-40.
  33. Nesbitt, H.W., Young, G.M., 1982. Early Proterozoic climates and plate motions inferred from major element chemistry of lutites. Nature 299, 715–717.
  34. Nesbitt, H.W., Young, G.M., 1984. Prediction of some weathering trends of plutonic and volcanic rocks based upon thermodynamic and kinetic consideration. Geochimica et Cosmochimica Acta 48, 1523-1534.
  35. Nowrouzi, Z., Moussavi-Harami, R., Mahboubi, A., Mahmudy Gharaie, M. H., & Ghaemi, F. (2014). Petrography and geochemistry of Silurian Niur sandstones, Derenjal Mountains, East Central Iran: implications for tectonic setting, provenance and weathering. Arabian Journal of Geosciences, 7(7), 2793-2813.
  36. Ocampo-Díaz, Yam Zul Ernesto, Giovani Sosa-Ceballos, Ricardo Saucedo, José Luis Macías, Xavier Bolós, Ulises Alejandro Radilla-Albarrán, Margarita Martínez-Paco, Ulises Salinas-Ocampo, and Guillermo Cisneros-Máximo. "Provenance and compositional variations of intra-caldera lake sediments at La Primavera, Jalisco, Western Mexico." Journal of South American Earth Sciences 110 (2021): 103335.
  37. Pandey, S., & Parcha, S. K. (2017). Provenance, tectonic setting and source-area weathering of the lower Cambrian sediments of the Parahio valley in the Spiti basin, India. Journal of Earth System Science, 126(2), 1-16.
  38. Pearce, J. and Norry, M., 1979. Petrogenetic implications of Ti, Zr, Y, and Nb variations in volcanic rocks. Contributions to Mineralogy and Petrology, 69(1), 33-47.
  39. Pettijohn, F.J., Potter, P.E., Siever, R., 1987. Sand and Sandstone. (2nd Edition) Berlin7, Springer-Verlag 553 p.
  40. Potter, P.E., 1978. Petrology and chemistry of modern big river sands. Journal of Geology 86, 423-449.
  41. Pourali, M., Sepehr, A., & Mahmudy Gharaie, M. H. (2020). Depositional pattern of sediments in a dry-lake Playa in NE Iran; Implication for geomorphologic characteristics. Desert Ecosystem Engineering Journal, 3(1), 11-24.
  42. "Radfar, J., and Kohansal, R., 2000. Geological Map of Davarzan (1:100000 Scale). Geological survey and mineral exploration publications, Iran."
  43. Rollinson, H.R., 1993. Using Geochemical Data: Evaluation, Presentation, Interpretation, Longman 352.
  44. Roser, B.P., Cooper, R.A., Nathan, S., Tulloch, A.J., 1996. Reconnaisance sandstone geochemistry, provenance and tectonic setting of the Lower Paleozoic terranes of the West Coast and Nelson, New Zealand. New Zealand Journal Geology and Geophysics 39, 1-16.
  45. Roser, B.P., Korsch, R.J., 1986. Determination of tectonic setting of sandstone–mudstone suites using SiO2 content and K2O/Na2O ratio. Journal of Geology 94, 635–650.
  46. Salehi, M.A., Moussavi-Harami, R., Mahboubi, A., Wilmsen, M., Heubeck, C., 2014. Tectonic and palaeogeographic implications of compositional variations within the siliciclastic Ab-Haji Formation) Lower Jurassic, east-central Iran). Neues Jahrbuch für Geologie und Palaontologie 1, 21-48.
  47. Shahraki, M., Mahmudy Gharaie, M. H., Moussavi-Harami, R., & Rashki, A. (2021). Geochemistry of Bandan River sediments in Sistan Basin (Eastern Iran): implication for provenance and environmental impact on the Hamoun Lake pollution. Environmental earth sciences, 80(1), 1-17.
  48. Smykatz-Kloss, W., & Roy, P. D. (2010). Evaporite mineralogy and major element geochemistry as tools for palaeoclimatic investigations in arid regions: A synthesis. Boletín de la Sociedad Geológica Mexicana, 62(3), 379-390.
  49. Steffen, K., Rüdiger, D., Ulrike, S., Hannelore, K., 2007. Provenance of the Carboniferous Hochwipfel Formation (Karawanken Mountains, Austria/Slovenia)-Geochemistry versus petrography. Sedimentary Geology 203, 246-266.
  50. Suttner, L., J., and Dutta, P., K., 1986. Alluvial sandstone composition and palaeoclimate: framework mineralogy. Journal of Sedimentary Petrology, 56, 329–345.
  51. Taylor, S.R., McLennan, S.M., 1985. The Continental Crust: Its Composition and Evolution. Blackwell, Oxford, 312 pp.
  52. Zand-Moghadam, H., Moussavi-Harami, R., Mahboubi, A., Rahimi, B., 2013. Petrography and geochemistry of the Early-Middle Devonian sandstones of the Padeha Formation in the north of Kerman, SE Iran. Implications for provenance. Boletín del Instituto de Fisiografía y Geología 83, 1-14.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 1,686
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 628